ریاست خبرگان آینده؛ مقامی که شاید این بار نمادین نباشد
خلاصه:
جرس:هفدهمین اجلاس مجلس خبرگان پیش از آغاز رسمی٬‌ موضوع بحث و گمانه‌زنی رسانه‌ها و سیاست‌مداران است. 

آیدا قجر :

ریاست خبرگان آینده؛ مقامی که شاید این بار نمادین نباشد

بحث انتخاب رییس این مجلس و کاندیداهای بالقوه آن و تلاش جناح‌های مختلف سیاسی٬ از جمله دلایل حساسیت این اجلاس است. اجلاسی که نوزدهم اسفندماه آغاز می‌شود و محمدجواد ظریف پیرامون مذاکرات هسته‌ای و مسایل منطقه‌ای و محمدعلی جعفری درباره مسایل داخلی کشور٬ در آن سخن‌رانی خواهند کرد.

گرچه هنوز به طور رسمی مشخص نیست که چه افرادی کاندیداهای ریاست مجلس خبرگان خواهند بود٬ اما نام‌هایی چون اکبر هاشمی رفسنجانی و محمود هاشمی‌شاهرودی بیش از دیگران برای در اختیار گرفتن این پست مطرح شده است. با این حال این دو نیز هنوز درباره حضور خود در انتخابات ریاست این مجلس٬ اظهارنظر مشخصی نکرده‌اند.

نام محمود هاشمی‌شاهرودی٬ رییس پیشین قوه‌قضاییه و نایب‌رییس اول مجلس خبرگان٬ گرچه پس از مرگ محمدرضا مهدوی‌کنی چند بار مطرح شد٬ اما نخستین بار هفته گذشته این بود محمدعلی موحدی کرمانی٬‌ جای‌گزین مهدوی‌کنی در پست دبیرکلی جامعه روحانیت مبارز٬ بود که احتمال ریاست شاهرودی بر مجالس خبرگان را مطرح کرد.

او درباره این مجلس گفته بود: «رییس جدید خبرگان وقتی اجلاسیه تشکیل شود معلوم خواهد شد. فعلا گمانه‌زنی‌هایی در این زمینه وجود دارد، اما به نظر من احتمالا آیت‌الله هاشمی شاهرودی به ریاست مجلس خبرگان خواهد رسید.»

پس از آن‌که محمدرضا مهدوی‌کنی در خردادماه سال جاری بر اثر سکته به کما رفت٬ هاشمی‌شاهرودی به عنوان نایب‌رییس اول اداره جلسات هیات رییسه این مجلس را به عهده گرفت. در این مدت نیز اصول‌گرایان حاضر در اجلاس خبرگان٬ اجازه ندادند که در اجلاس شهریورماه رییس جدید این مجلس انتخاب شود.

علاوه بر موحدی‌کرمانی٬ به نظر می‌رسد که دیگر اصول‌گرایان نیز در شرایط فعلی ترجیح می‌دهند هاشمی‌شاهرودی رییس مجلس خبرگان باشد. خود او اما تاکنون اظهارنظری در این زمینه نکرده و ترجیح داده است که سکوت اختیار کند.

اکبر هاشمی‌رفسنجانی٬ رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام٬ دیگر کاندیدای پست ریاست مجلس خبرگان است. او بین سال‌های ۸۶ تا ۹۱ رییس این مجلس بود و پس از حضور محمدرضا مهدوی‌کنی در انتخابات می‌ان‌دوره‌ای مجلس خبرگان و نامزدى‌اش برای ریاست این مجلس، از سمت خود کنا‌ره‌گیری کرد. اصول‌گرایان آن زمان به دلیل موضع‌گیری‌های هاشمی‌رفسنجانی درباره انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۸۸ و اعتراض‌های پس از آن، حضور وی در سمت ریاست مجلس خبرگان را نامناسب توصیف می‌کردند.

در حال حاضر نیز نام هاشمی‌رفسنجانی به عنوان یکی از کاندیداهای جدی برای ریاست مجلس خبرگان مطرح است. با این وجود خود او هنوز به شکل مشخص اعلام نکرده که در انتخابات برای ریاست این مجلس٬ کاندیدا خواهد شد یا خیر. چند ماه پیش وب‌سایت هاشمی‌رفسنجانی به نقل از یک «منبع آگاه» نوشت که هاشمی‌رفسنجانی گفته است «درصورتی که بعضی افراد که آن‌ها را برای ریاست خبرگان صالح نمی‌دانم قصد کاندیدا شدن داشته باشند، آمادگی خود را برای کاندیداتوری ریاست این مجلس اعلام خواهم کرد».

در آخرین اظهارنظر از این دست محمد هاشمی٬ رییس دفتر هاشمی‌رفسنجانی٬ گفت که رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام «نه اعلام کرده‌اند که در این انتخابات شرکت می‌کنند و نه گفته‌اند که در این انتخابات شرکت نمی‌کنند». به گفته وی هاشمی‌رفسنجانی در این انتخابات «در اظهاراتی که داشته‌اند گفته‌اند که به تکلیف عمل می‌کنند». او توضیح بیشتری در این زمینه نداد و تنها گفت که خود شخصا صحبتی با هاشمی‌رفسنجانی نداشته و «باید منتظر بمانیم و ببینیم که تکلیف ایشان در روز انتخابات ریاست مجلس خبرگان چیست».

مجلس خبرگان رهبری ۸۶ عضو دارد و انتخابات آن هر هشت سال یک بار برگزار می‌شود. طبق اصل ۱۰۷ قانون اساسی این مجلس وظیفه تعیین رهبر جمهوری اسلامی را بر عهده دارد و طبق اصل ۱۱۱ می‌تواند در صورت عدم انجام وظایف قانونی رهبر یا پی بردن به فقدان شرایط رهبری در وی، او را از سمت خود برکنار کند.

با این حال برخی از اعضای این مجلس در هفته‌های اخیر نه تنها اهمیت پست ریاست خبرگان را زیر سوال برده‌اند٬ بلکه اساسا منکر امکان نظارت نمایندگان این مجلس بر رهبر جمهوری‌اسلامی شده‌اند. احمد علم‌الهدی٬ امام جمعه مشهد٬ گفته بود که ریاست مجلس خبرگان «مساله چندان مهمی نیست و وظایف رییس مجلس خبرگان محدود است» و محمدعلی موحدی کرمانی نیز چنین درباره امکان نظارت این مجلس بر عمل‌کرد آیت‌الله خامنه‌ای سخن گفته بود: «هیچ خبرگانی در مقابل رهبر معظم انقلاب هیچ غلطی نمی‌تواند بکند» ٬ در خطبه‌های نمازجمعه تهران، چنین درباره اعضای مجلس خبرگان سخن گفت: «افرادی که در خبرگان رهبری راه پیدا می‌کنند صد درصد وجودشان باید اطاعت از ولی امر مسلمین باشد».

یکی از دلایل اهمیت انتخابات هیات‌رییسه مجلس خبرگان - و انتخابات این مجلس در سال آینده - بحث‌هایی است که پیرامون امکان انتخاب رهبر جدید جمهوری‌اسلامی در مجلس اینده خبرگان وجود دارد. برخی از اصول‌گرایان پیش از این گفته بودند که نه تنها برای انتخابات بعدی این مجلس، به هر فردی اجازه نخواهند در این مجلس حضور پیدا کند، بلکه در مجلس فعلی نیز با «اعضای ناباب» برخورد خواهند کرد.

این مساله پیش از این مورد اشاره احمد خاتمی٬ امام جمعه موقت تهران و از اعضای هیات‌رییسه این مجلس قرار گرفته بود: «بعضی‌ها در این دوره یک حساسیت بیشتری دارند و با این انگیزه می‌آیند که این دوره شانس انتخاب رهبر بیشتر است. چون می‌گویند آقا (مقام معظم رهبری) الان ۷۴ ساله است و تا ۸ سال ۸۲ ساله می‌شود و خیلی‌ها یک خیالاتی به سرشان آمده که چه بسا خبرگان پنجم مسوولیت انتخاب رهبر را داشته باشد».

بحث انتخاب جانشین آیت‌الله خامنه‌ای چند ماه پیش و پس از سخنان یک عضو مجلس خبرگان بر سر زبان‌ها افتاد. قربان‌علی دری نجف‌آبادی، نایب‌رییس مجلس خبرگان، گفته بود: «خدا رهبری را حفظ کند و به ایشان طول عمر دهد انشاالله. اما به هر حال باید برای بعد از ایشان به فکر باشیم».

این مساله مورد توجه موحدی کرمانی نیز قرار گرفته: «مساله ما بعد از آقاست. خدا ان‌شاالله ایشان را حفظ کند و رهبری ایشان را به حکومت امام زمان متصل کند. اما اینکه بعد از ایشان چه می‌خواهد بشود مهم است».

عمل جراحی آیت‌الله خامنه‌ای و بستری شدن وی در بیمارستان نیز به این بحث‌ها دامن زد. رهبر جمهوری‌اسلامی متولد سال ۱۳۱۸ است و در حال حاضر ۷۵ سال سن دارد. در پایان دورهٔ پنجم مجلس خبرگان - که انتخابات آن بیش از یک سال دیگر برگزار خواهد شد - حدود ۸۴ سال سن خواهد داشت؛ سنی که می‌تواند مجلس خبرگان را وادار به چاره اندیشی در مورد جانشینى او کند. چنین مساله‌ای، نقش رییس مجلس خبرگان را در ساختار سیاسی پررنگ خواهد کرد و می‌توان انتخاب رییس مجلس خبرگان را برآمده از نظر اکثریت اعضای خبرگان و نشان‌دهندهٔ گرایش فکری آن‌ها دانست.