پنج‌شنبه ۲۸ شهریور ۱۳۹۸ -
- 19 Sep 2019
19 محرم 1441 آخرین به روز رسانی : ساعت ۱۴:۱۷ به وقت ایران
جنبش راه سبز - جرس
بررسی تحلیلی مواضع مراجع تقلید قم در قبال جنبش سبز مردم ایران
 مقام رهبری از مواضع انتقادی مراجع قم به شدت ناراضی است. هیچیک از مراجع طراز اول قم از مواضع دو ماه اخیر وی حمایت نکرده اند و بسیاری از آنها عدم رضایت شدید خود را از نحوه مواجهه حکومت با مردم معترض به اطلاع وی رسانیده اند.

 بررسی تحلیلی مواضع مراجع تقلید قم در قبال جنبش سبز مردم ایران

 

شبکه جنبش راه سبز(جرس): دو مرکز اصلی تشیع عبارتند از قم و نجف. حوزه علمیه قم اگرچه سابقه ای کمتر از یکصد سال دارد، در حال حاضر با حوزه هزار ساله نجف رقابتی تنگاتنگ دارد. مقتدر ترین مراجع نجف در طول تاریخ و نیز در زمان حاضر ایرانی هستند. همه مراجع ایران نیز مقیم قم نیستند. مشهد، اصفهان، تهران، شیراز و تبریز نیز حوزه های قابل توجهی دارند. حوزه علمیه قم مهمترین مرکز علوم اسلامی در ایران است. در این حوزه نزدیک چهل هزار طلبه و استاد در حال تدریس، تحصیل و تحقیق هستند.

مراحل تحصیلی علوم دینی به سه مرحله مقدمات، سطح و خارج تقسیم می شود. در مرحله مقدمات که حدودا سه سال به طول می انجامد، ادبیات عربی و منطق تدریس می شود. مرحله سطح که مبتنی بر متون کلاسیک فقه، اصول فقه، رجال، کلام و تفسیر است حدودا هفت سال به طول می انجامد. مرحله خارج که متکی به تحقیقات شخصی اساتید و خارج از کتب منتشر شده است آخرین تحقیقات فقه و اصول عرضه می شود و حداقل هشت سال و غالبا تا بیست سال وقت لازم دارد.

به دانشجویان این مراحل سه گانه طلبه اطلاق می شود و عرفا با لقب حجت الاسلام از آنها یاد می شود. دانش آموختگانی که مرحله خارج را به پایان رسانیده باشند با عنوان فضلا از آنها یاد می شود. اگر به اخذ مدرک اجتهاد نائل نشده باشند عرفا با لقب حجت الاسلام و المسلمین یاد می شوند و اگر مجتهد باشند با لقب آیت الله ذکر می شوند. اساتید درس خارج که حوزه درسی پر رونقی دارند و در میان مومنان پیروانی دارند و آثار فقهی استدلالیشان منتشر شده است و تأمین بخشی از هزینه تحصیلی طلاب را از طریق وجوهات شرعی بر عهده دارند مرجع تقلید و با لقب آیت الله العظمی از آنها یاد می شود. القاب حجت الاسلام، حجت الاسلام و المسلمین، آیت الله و آیت الله العظمی به تعریف یادشده قدمتی کمتر از هفتاد سال دارد و کاملا مستحدث است.

 در حال حاضر حداقل سیزده نفر از فقیهان قم صاحب رساله و دستگاه مرجعیت هستند و آیت الله العظمی محسوب می شوند. این 13 مرجع تقلید به لحاظ سابقه، نفوذ و شمار پیروان به دو دسته قابل تقسیم اند:

دسته اول: مراجع طراز اول که به لحاظ فقهی شناخته شده ترند، حوزه درسی غالبا شلوغی دارند (گاه تا سه هزار نفر طلبه پای درس آنها حاضر می شوند)، در میان مومنان مقلدان بیشتری دارند و وجوهات شرعی زیادتری از مردم دریافت کرده در میان طلاب تقسیم می کنند. هفت نفر از مراجع تقلید قم به شکل نسبی در این زمره اند: حضرات آیات عظام شیخ حسینعلی منتظری نجف آبادی، شیخ حسین وحید خراسانی، سید موسی شبیری زنجانی، شیخ لطف الله صافی گلپایگانی، شیخ ناصر مکارم شیرازی، سید عبدالکریم موسوی اردبیلی و شیخ یوسف صانعی.

جامعه مدرسین حوزه علمیه قم از این هفت نفر تنها چهار نفر را جائزالتقلید اعلام کرده (آقایان وحید، شبیری، صافی و مکارم). دو مرجع جائزالتقلید دیگر این جامعه آیت الله العظمی سیستانی در نجف و مقام رهبری در تهران هستند.

این هفت مرجع طراز اول قم به سه دسته نسبی قابل تقسیم اند:

طیف نزدیک به حکومت: حضرات آیات صافی و مکارم

طیف ساکت و میانه: حضرات آیات وحید و شبیری

طیف نزدیک به اصلاح طلبان: حضرات آیات منتظری، اردبیلی و صانعی

در وقایع دو ماه اخیر هیچیک از مراجع هفت گانه از مواضع آیت الله خامنه ای و ریاست جمهور مورد نظر وی محمود احمدی نژاد حمایت نکرده اند. آیت الله العظمی منتظری پیشتاز مراجع طراز اول در حمایت از حقوق مردم و نقد عملکرد نظام تا حد سلب مشروعیت و تحقق شرائط ولایت جائر بوده است. در درجه دوم حضرات آیات عظام صانعی و موسوی اردبیلی از حق اعتراض مسالمت آمیز مردم دفاع کرده اند، هرچند در نقد مشروعیت نظام کمتر به صراحت سخن گفته اند. در مرتبه سوم حضرات آیات صافی گلپایگانی و شبیری زنجانی اگرچه بیانیه ای صادر نکرده اند اما با ملاقاتها و دیدارهای خصوصی و عمومی خود و برخی بیانات کلی نارضایتی خود را از نحوه مواجهه حکومت با مردم معترض خاطرنشان ساخته اند.

بازدیدهای جداگانه آیت الله العظمی شبیری زنجانی و آیت العظمی موسوی اردبیلی از آیت الله العظمی منتظری در روستای خاوه قم و تبادل نظر درباره وقایع اخیر حائز اهمیت فراوان است. اینگونه دیدارها تنها در مواقع ضرئری اتفاق می افتد. آیت الله العظمی شبیری زنجانی از متبحرترین علمای رجال و دارای روابط حسنه با آیت الله العظمی منتظری از یک سو و به واسطه حق استادی بر مقام رهبری مورد احترام ایشان نیز هست. آیت الله العظمی موسوی اردبیلی نیز علاوه بر روابط حسنه با آیت الله العظمی منتظری بواسطه سوابقش در قوه قضائیه جمهوری اسلامی در زمان بنیانگذار جمهوری اسلامی در میان سیاستمداران تهران گوش شنوا دارد. بعد از صدور فتوای تاریخی آیت الله العظمی منتظری درباره عدم مشروعیت نظام و خطبه های اخیر هاشمی رفسنجانی و نامه اخیر موسوی و خاتمی و کروبی به مراجع این ملاقات و تبادل نظر حکایت از دیپلماسی غیر علنی مراجع قم برای حل منازعه مردم با رهبری دارد. نتیجه این ملاقاتهای مهم در روزهای آینده مشخص خواهد شد.

آیت الله العظمی وحید خراسانی تنها مرجع طراز اولی است که همانند گذشته در مسائل سیاسی از جمله وقایع اخیر سکوت اختیار کرده است. معظم له به ولایت سیاسی فقیه اعتقادی ندارد، با آیت اللله العظمی منتظری روابط حسنه ای دارد و اخیر دامادش حجت الاسلام شیخ صادق لاریجانی (عضو فعلی شورای نگهبان که علیرغم نداشتن هرگونه سابقه قضاوت قرار است دو هفته دیگر رئیس قوه قضائیه شود) را به شدت نهی کرده است و از آخرت ترسانیده است. مبانی فقهی آیت الله وحید با عملکرد نظام در تجاوز به حقوق مردم در تعارض است.

آیت الله العظمی مکارم شیرازی با بیانیه هائی کلی و دو پهلو از یک سو نارضایتی خود را از اختلاف پیش آمده بین حکومت و ملت ابراز داشته، از سوی دیگر فحوای اعلام عدم مشروعیت سمت معاونت ریاست جمهوری مشائی، عدم مخالفت با ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد بود. مواضع رقیق معظم له را می توان تنها حمایت ضعیف مرجعیت از رهبری نظام به حساب آورد.

بی سبب نبود که آیت الله خامنه ای در سخنان روز مبعث خود از نخبگان گلایه کرد: «همه باید مراقب گفتار و مواضع و حتی نگفتن های خود باشند زیرا نگفتن مسائلی که باید گفت، عمل نکردن به وظیفه است و گفتن مسائلی که نباید گفت، عمل کردن بر خلاف وظیفه است.» واضح است که مقام رهبری از مواضع انتقادی مراجع قم به شدت ناراضی است. هیچیک از مراجع طراز اول قم از مواضع دو ماه اخیر وی حمایت نکرده اند و بسیاری از آنها عدم رضایت شدید خود را از نحوه مواجهه حکومت با مردم معترض به اطلاع وی رسانیده اند.

دیگر مراجع قم عبارتند از: حضرات آیات عظام شیخ حسین نوری همدانی، شیخ جعفر سبحانی، شیخ عبدالله جوادی آملی، شیخ مسلم ملکوتی، شیخ اسدالله بیات زنجانی و شیخ کاظم حسینی حائری. از این شش مرجع نفر اخیر عراقی است.

از این شش مرجع دو نفر (حضرات آیات نوری همدانی و مسلم ملکوتی) به نحوی از مواضع آیت الله خامنه ای و شورای نگهبان حمایت کرده اند. آیت الله بیات زنجانی از جنبش سیز مردم ایران حمایت کرده است. آیت الله جوادی آملی در خطبه های نماز جمعه قم نارضایتی خود را از وقایع اخیر به نحوی بیان داشت. آیت الله سبحانی و آیت الله حائری نیز سکوت اختیار کرده اند.

اگرچه با توجه به عمق فجایع اخیر در زندانها و شهادت نزدیک یکصد نفر از مردم بیگناه توسط نیروهای اونیفرم دار و بی اونیفرم حکومتی، انتظار عمومی از مراجع قم بسیار بیشتر از اینهاست، انتظاری در حد آنچه آیت الله العظمی منتظری انجام داد، اما اکثر مراجع قم علیرغم فشار فراوان اداره اطلاعات و دادگاه ویژه قم مقاومت کرده و تن به حمایت از عملکرد ضد اسلامی نظام و رهبری آن نداده اند.

ارسال به :