همه تدابیر پلیسی و امنیتی برای چنین شبی اندیشیده شده و سران دولت وسپاه و بسیج و نیروی انتظامی هشدار های لازم را به مردم داده اند؛ اما گوئی اینهمه کافی نیست که رهبر جمهوری اسلامی نیزبرای اولین بار در طول زمامداری و در پاسخ به سوالی، مراسم چهارشنبه سوری را مراسمی بدون مبنای شرعی خوانده و به لزوم اجتناب از آن تائید می کند و آنرا مستلزم ضرر و فساد دانسته، خواستار اجتناب از آن می شود.

اما آیا چنین است؟ "چهارشنبه سوری" جشنی بی بنیاد است؟ تاریخ چه می گوید؟ به نوشته دکتر علیقلی محمودی بختیاری در "تارنگار" روزنامک، ایرانیان که طی چند قرن پس از حمله اعراب نفوذ سیاسی قابل توجهی در بارگاه خلفای بغداد پیدا کرده بودند، به فکر احیای آداب و سنن دیرینه ایرانی افتادند. "در همان دستگاه که خود بر اثر اشتباه ساخته بودند رخنه کردند و آئین های دیرینه را بر آنان هموار ساختند. همه چیز را دگرگون کردند... آتش بر می افروختند و نوازندگان آهنگ و سرود می خواندند، یعنی دورنمائی از روزگار ساسانی را پدید می آوردند. تا با سرزدن آفتاب فرمانروائی سامانیان همه چیز رنگ دیرینه خود را گرفت و آئین های ایرانی از نو زنده شد."

در کتاب بخارای محمد بن جعفر نرسخی آمده که معلوم می کند در زمان منصور سامانی در میانه سده چهارم هجری، جشنی بنام "جشن سوری" با شکوه فراوان برگزار می شد و چون در روزشمار اعراب چهارشنبه و شب آن بدشگون به شمار می رفته، مسلمانان ایران شب آخرین چهارشنبه سال را با "جشن سوری" به شادمانی می پرداختند. اما دکتر حسین ابریشمی ریشه چهارشنبه سوری را بسیار کهنه تر از اینها می داند و علت برگزاری آنرا از زبان "هرودوت" یونانی چنین می خواند: چون "پارسها معتقدند آتش از جوهر الهی است" و در شاهنامه حکیم ابوالقاسم فردوسی نیز اشاراتی به آن رفته است.

یک پژوهشگر برجسته تاریخ در گفت و گو با "جرس" می گوید: " معروف است که چهارشنبه سوری از زمان قاجاریه به وجود آمده، اما به طور حتم ریشه در گذشته تاریخی ایران دارد و باید جشن کهنی باشد که متاسفانه توصیفی از صورت کهنه آن نداریم"! به عقیده او "چهارشنبه سوری" یک جشن هند و اروپائی است چرا که در خیلی از کشورهای اروپائی نیز وقتی زمستان به پایان می رسد، مردم جشن می گیرند و آتش روشن می کنند و سپس جشن "ایسترن" آغاز می شود که تقریبا همزمان با نوروز ماست."

وی با بیان این مسئله که "چهارشنبه سوری" نمی تواند در دوره قاجار به وجود آمده باشد، دلیل آنرا چنین بیان می کند: "اگر این جشن در دوره اسلامی بوجود می آمد، قطعا پا نمی گرفت چون روحانیون با آن مخالفت می کردند، همانطور که الان می کنند. پس چهارشنبه سوری کهن تر از این حرفهاست." مردم ایران حتی برای اینکه بتوانند این مراسم را زنده نگه دارند آنرا به قیام مختار ثقفی و یارانش درخونخواهی از شهدای کربلا ارتباط داده و شب آخرین چهارشنبه سال را شب آتش و شادمانی قرار گذاشتند. البته این تنها شیعیان نیستند که چهارشنبه سوری را جشن می گیرند، بلکه همه ایرانیان با هر دین و مذهب و آئینی آنرا گرامی می دارند.

"هانری ماسه" شرق شناس فرانسوی، در این باره می نویسد: "این رسم شاید یادگار دین زردشت باشد و جهانگردان قدیم به آن اشاره نموده اند، اما شیعیان طور دیگری تعبیر كرده اند. به عقیده آنها مختار كه به انتقام خون امام حسین(ع) برخاست، در آن شب برای آگاهی یاران خود دستور داد كه آتش بر بام خانه های خود روشن كنند. به هر حال، چنین به نظر میرسد كه این آتش سبب نامگذاری آخرین چهارشنبه سال باشد زیرا سوری همان سرخی است و چهارشنبه سوری یعنی چهارشنبه سرخ و آتشین."

تاریخ طبری ماجرا را دقیق تر بیان می کند: تصمیم مختار بر آن بود تا در ماه محرم سال 66.ق در كوفه قیام كند، ولی به تعویق افتاد و به پنجشنبه 14 ربیع الاول موكول شد. با وجود این، به سبب قتلی كه ابراهیم اشتر، یكی از یاران مختار، در شب چهارشنبه مرتكب شد، یك شب به جلو افتاد. ابراهیم به نزد مختار آمد و گفت: «ما برای قیام، شب پنجشنبه را وعده نهاده ایم اما با حادثه ای كه شد، باید همین امشب قیام كرد. مختار گفت: خدایت مژده نیك دهاد. این فال نیك باشد، و انشاءالله این آغاز فتح است. آنگاه گفت: ای سعید پسر منقذ، برخیز و آتش در نیزار بیفروز، و آن را برای [آگاهی] مسلمانان بلند كن. تو نیز ای عبدالله، برخیز و بانگ بزن: ای منصور [نصرت و پیروزییافته] بیا. تو نیز پسر فیل، و تو نیز قدامه، پسر مالك، برخیزید و بانگ بزنید: ای خونیهای حسین. آنگاه گفت... زره و سلاح مرا بیاورید.

این نوشته ها و دهها پژوهش دیگر در مورد "چهار شنبه سوری" نشان می دهد که این جشن ریشه درتاریخ، سنت، مذهب و آئین ایرانیان دارد و بی مبنا وبن مایه نیست. بلکه در آئینه تاریخ این مرز و بوم از "آتش مقدس" زرتشت ریشه می گیرد و در قیام مختار ثقفی خود را نشان می دهد. هر چه هست، زیباست! چرا باید از آن ترسید؟ چون ممکن است آتش سرخش شعله های سبز پیدا کند؟! پس بد نیست این بخش از نوشته امیرهادی انواری را در سایت خبری – تحلیلی "عصر ایران" به تاریخ اسفند 1386 همه زورگویان عالم بخوانند:

"ميگويند ضحاك ( يا اژدهاك از شاهان ماد ) شخصي را بنام اورامانيل مامور كرده بود كه هر روز دو جوان خوبرو را بكشد و از مغز آنان براي مار هاي دوش وي خوراك فراهم آورد و هر روز دو جوان خوبرو به او سپرده مي شد. اورامانيل با تدبير يكي از آن دو را كشته و ديگري را پشت كوه ها پنهان مي كرد. وقتي فريدون به شاهي رسيد علت اين كار را از او پرسيد و پاسخ شنيد كه ميخواستم يكي از‌آنان را از مرگ نجات دهم. فريدون مشعل داراني به مشعل هاي افروخته به كوه گسيل مي دارد و جوانان پنهان شده را باز يافته، با سرور و شادي به شهر مي آورند. از آن روز به بعد مردم به ياد آن جوانان آتش مي افروزند."

...که آتشی که نمیرد همیشه در دل ماست!