به این ترتیب با یک تیر سه نشان می زنند: اول اینکه می توانند در صورت لزوم از برگزاری کل نمایشگاه جلوگیری کنند؛ یا اینکه به دلخواه به ممیزی آثار دست می زنند و آنهائی را که نمی خواهند از حضور در نمایشگاه منع کنند و سوم که مهمتر از همه است اینکه چون ابلاغ مجوز شفاهی است، مدرکی هم دست هنرمندان نمی دهند که چه آثاری و پرای چه آنها را از نمایش کنار می گذارند تا در صورت لزوم مانند بسیاری از موارد کرده های خود را انکار کنند.

پایان دوره اصلاحات، پایان اعتماد

سیاست بی ثبات وزارت ارشاد در مورد برگزاری نمایشگاه هنرهای تجسمی، مدیران نگارخانه ها و هنرمندان را دچارسردرگمی کرده است. سه سال قبل بحث کسب مجوز برپایی هر نمایشگاه در نگارخانه‌‌ها با آمدن محمود شالویی مدیر موزه هنرهای معاصر تهران ورئیس دفتر هنرهای تجسمی وزارت ارشاد اسلامی باردیگر مطرح شد. هرچند برخی از مدیران نگارخانه‌ها اعتقاد دارند پیش از آن نیز در زمان حبیب الله صادقی این قانون اعمال می‌شد اما قبل از آن و در زمان علیرضا سمیع‌آذر کارشناس و هنرمندی که به مدت هشت سال ریاست موزه هنرهای معاصر ومدیریت امور مربوط به هنرهای تجسمی را در دوره اصلاحات بر عهده داشت، اعتماد به نگارخانه ها باعث شده بود این قانون اجرایی نشود و برای برگزاری هر نمایشگاه نیازی به کسب مجوز نباشد.

خبرگزاری مهر در این مورد گزارش داده است که سال گذشته "علی تن" معاون هنری مرکز تجسمی و مدیر امور نگارخانه‌های وزارت ارشاد گفته بود که: "روش کاری ما نسبت به نگارخانه‌ها حمایتی است. برهمین مبنا است که مدیران نگارخانه‌ها را به عنوان نمایندگان وزارت ارشاد در نگارخانه‌ها می‌دانیم و مطمئن هستیم آنها با ضوابط و قوانین کشور  آشنا هستند. بنابراین خود آنها می‌توانند بهترین مشاوران برای هنرمندان و متقاضیان برگزاری نمایشگاه باشند و هنرمندان را در مورد موضوعاتی که برای نمایش مناسب هستند، هدایت کنند. با توجه به این دیدگاه سعی کردیم تا آنجا که ممکن است مانع‌کار آنها نشویم. ما به مدیران نگارخانه‌ها اعتماد کردیم. البته برخی از نگارخانه‌داران ممکن است در مواردی برای برخی آثار شک داشته و به ما مراجعه ‌کنند تا از مناسب بودن اثر برای فضای نمایشگاه اطمینان یابند."

تغییر موضع پس از انتخابات

آقای "تن" این حرفها را زمانی می زد که انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری هنوز برگزار نشده بود و محمود احمدی نژاد به رای مردم نیاز داشت. حالا که احمدی نژاد یکسال بیشتر است که از صندوقها سر برآورده، حرفهای مدیرهنری مرکز هنرهای تجسمی نیز عوض شده است. "تن" می گوید: "اینطور نیست که نگارخانه‌ها نیازی به کسب مجوز نداشته باشند بلکه تنها شیوه وزارت ارشاد برای نظارت بر آثار تفاوت کرده است." وی در توضیح این مطلب به خبرنگار مهرتوضیح داده است: "کسب مجوز برگزاری هر نمایشگاه در نگارخانه‌ها لغو نشده و گرفتن مجوز جزو قانون است و نمی‌توان آن را نادیده گرفت. تنها شکل گرفتن مجوز تغییر کرده است. مدیران نمایشگاهها باید پیش از برگزاری نمایشگاه تصویر آثار را به دست ما برسانند که اگر موردی وجودداشت ما به آنها اطلاع می دهیم."

او اضافه می کند: "همچنان باید تائید ما بر آثاری که قرار است روی دیوار نصب شود، وجود داشته باشد. در گذشته هم مثل امروز نگارخانه‌ها عکس آثار را در اختیار ما قرار می‌دادند و شورای ارزشیابی نتیجه مثبت یا منفی خود را در قبال نمایش آثار اعلام می‌کرد. به هرحال ما باید در جریان مسائل باشیم و چنانچه اثری مشکل داشت به نگارخانه‌ها اطلاع می‌دهیم. تفاوتی که با گذشته وجود دارد، این است که آنها بعد از تحویل آثار منتظر جواب نیستند و چنانچه ما با آنها تماسی نگرفتیم به منزله این است که می‌توانند نمایشگاه را برگزار کنند. در واقع عدم پاسخگویی ما به منزله مجوز برپایی نمایشگاه است.

معاون امور هنری در پاسخ به این سوال که چنانچه اثری برای نمایش مشکل داشت، به صورت کتبی یا شفاهی به نگارخانه‌ها اطلاع رسانی می‌شود؟ ادعا می کند: "ما معمولا به صورت شفاهی به آنها می‌گوییم اما اگر مدیران نگارخانه‌ها بخواهند می‌توانیم به صورت کتبی هم اطلاع دهیم."

کتبی جواب نمی دهند!

اما سخنان "علی تن" را فرهاد آذرین، مدیر نگارخانه آبتین تهران تائید نمی کند: "چند بار از امور نگارخانه‌ها خواستم به صورت کتبی اعلام کنند که آثار چرا مشکل داشته‌اند، اما چنین نشد و این کار به صورت شفاهی صورت گرفت. وی همچنین در مورد مشخص نبودن وضعیت کسب مجوز برپایی هر نمایشگاه می گوید: "من آنقدر در انتخاب آثار سخت‌گیری می‌کنم که معمولا مشکلی در برگزاری نمایشگاه‌ها ندارم، بااینهمه اوایل آغاز به کار آقای بی‌باک (مدیر سابق امور نگارخانه‌ها) قرار بود مجموعه عکسی را به نمایش بگذاریم که مجوز نگرفت اما به فاصله شش ماه بعد همان عکس‌ها در نگارخانه دیگری به معرض دید عموم گذاشته شد"! آذرین اضافه می کند: "این مسئله مرا ناراحت کرد چون متوجه نشدم چرا به من مجوز ندادند ولی همان نمایشگاه در جای دیگری مجوز گرفت. این کار می‌تواند باعث بی‌اعتمادی هنرمند به مدیر نگارخانه هم شود."

لیلی گلستان، مدیر یکی از باسابقه ترین نگارخانه های تهران (گالری گلستان) نیز با بیان اینکه هنوز نظارت بر برگزاری هر نمایشگاه وجود دارد، اضافه می کند "قبلا به صورت کتبی درخواست مجوز می‌کردیم اما حالا تصویر آثار را می‌فرستیم با این تفاوت که درخواست کتبی لغو شده است و اگر اثری مشکل داشته باشد به صورت شفاهی اعلام می‌کنند. تا به حال هم نامه‌ای به شکل کتبی در این زمینه دریافت نکرده‌ام."

وی در مورد نحوه برگزاری نمایشگاه‌ها توضیح می دهد که قبل از آمدن حبیب الله صادقی نامه‌ای به وزارت ارشاد نوشته و درخواست کرده است که به نگارخانه‌ها اعتماد کنند تا کسب مجوز برای هر نمایشگاه لغو شود که این کار بلافاصله صورت گرفت. در زمان سمیع‌آذر به چند نگارخانه قدیمی مانند گلستان، آریا، والی، الهه و..مجوز دائمی اعطا شد ولی این مجوزها در زمان صادقی لغو شدند و همه نگارخانه‌ها مجبور شدند هر سال درخواست مجوز کنند و حالا هم که در هر نمایشگاه و تک تک آثار باید بررسی شوند و مجوز بگیرند؟

یکی از گالری داران می گوید ماموران ارشاد هر ازگاهی "سرزده" به نگارخانه ها سر می زنند و آنان را که اکثرا خود کارشناس و هنرمندان صاحب نامی هم هستند، ارشاد می کنند که چه نمایشگاههائی را باید برگزار کنند و از برگزاری کدام نمایشگاهها باید چشم بپوشند. همه این ارشادها نیز شفاهی صورت می گیرد، مدرک کتبی دست کسی نمی دهند!