دولت محمود احمدی نژاد همواره از سوی نهاد های مدافع آزادی اطلاعات و رسانه های مستقل متهم به سانسور و اختناق شده است. به گونه ای که تنها در یک سال گذشته یعنی پس از انتخابات پر شبهه ریاست جمهوری اخیر تاکنون بیش از 20 نشریه و صدها وبسایت و وبلاگ توقیف و فیلتر شده اند. اقدامات دولت احمدی نزاد البته تنها شامل سانسور نمی شود بلکه تنگ کردن عرصه بر رسانه های مستقل تیز راه دیگری است به گونه ای که دولت "انتشار آگهی های دولتی" را منحصر به رسانه های دولت کرد و رسانه های دیگر را از این درآمد محروم کرد امری که با واکنش و نامه 17 مدیرمسئول روزنامه ها در چند روز اخیرمواجه شد. نامه ای که امضای حسین شریعتمداری مدیر مسئول کیهان در کنار مدیران روزنامه های رسالت، وطن امروز، جوان، جام جم، قدس و.. هم در آن دیده می شود و نشان از این دارد که آش دستپخت دولت برای مطبوعات، برای رسانه های حامی دولت هم زیادی شور شده است.

ایران بزرگترین زندان روزنامه نگاران

به نظر می رسد پیش از آنکه به طرح دولت برای "تغییر قانون مطبوعات" پرداخته شود، باید نگاهی به عملکرد و نگاه دولتمردان دهم به رسانه ها به عنوان - رکن چهارم دمکراسی - داشت. سازمان گزارشگران بدون مرز، نهادی که مدافع حقوق روزنامه نگاران است، چندی پیش با صدور اطلاعیه ای ایران را بزرگترین "زندان روزنامه نگاران " جهان لقب داد. این سازمان همچنین در گزارش دیگری به عملکرد دولت محمود احمدی نژاد در پس از انتخابات ریاست جمهوری سال گذشته نگاهی افکنده و می نویسد:" پس از ٢٢ خرداد، در ایران دست‌کم ١٠٠ روزنامه‌نگار و وب‌نگار بازداشت شده‌ است، تعدادی از آنها با سپردن وثیقه‌های سنگین به شکل موقت آزاد و در انتظار محاکمه خود بسر می‌برند، برخی دیگر به احکامی از ٥ تا ٩ سال زندان محکوم شده‌اند." این تعداد در کنار دهها روزنامه نگار و خبرنگاری است که در روزها و ماههای پس از انتخابات ناچار به ترک وطن شده اند.

جالب آنکه در کشور چین با بیش از یک میلیارد و دویست میلیون جمعیت 24 نفر خبرنگار در بازداشت به سر می برد در حالی که در ایران بیش از 42 خبرنگار و وبلاگ نویس در زمان انتشار این بیانیه در زندان بسر می بردند.

از سوی دیگر " کمیته حمایت از روزنامه نگاران" که در نیویورک مستقر است، در آخرین روزهای سال گذشته بر طبق گزارشی که منتشر کرد، معتقد بود که : یک سوم روزنامه نگاران زندانی جهان در ایران بسر می برند.

وزیر ارشاد: "چند مورد" توقیف طبیعی است

در برابر سیل انتقادات جهانی اما سید محمد حسینی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی دولت محمود احمدی نژاد در اولین روزهای سال جاری به انتقادات جهانی پاسخ داد و گفت که "چند مورد توقیف مطبوعات" طبیعی است، او البته در خصوص بازداشت و زندانی کردن تعداد زیادی از خبرنگاران نیز گفت:" خبرنگارانی که در سال ۱۳۸۸بازداشت شدند به هیچ وجه به خاطر بحث روزنامه‌نگاری نبوده است."

حسینی البته در ادامه گفتگوی خود با خبرگزاری کار ایران – ایلنا- تاکید کرد و یادآور شد که :" اصل کار ما حمایت از مطبوعات است و سال ۱۳۸۸ سال سختی برای مطبوعات نبوده و مانند سال‌های گذشته بوده است."

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در حالی سخن از حمایت از مطبوعات به میان آورده است که "هیئت نظارت بر مطبوعات" به ریاست وزیر ارشاد تنها پس از انتخابات ریاست جمهوری حکم توقیف بیش از 20 نشریه و روزنامه را صادر کرد. روزنامه هایی چون اعتمادملی، کلمه، اعتماد، صدای عدالت، آریا و.. که از رسانه های پر مخاطب و منتقد دولت محسوب می شدند از جمله رسانه هایی است که به دستور این هیئت و به بیانی دیگر به خواست دولت توقیف شدند.

توقیف مطبوعات از دولت خاتمی تا دولت احمدی نژاد

توقیف مطبوعات در ایران عمری طولانی دارد، چه در سالهای ابتدایی انقلاب 57 و چه در اولین سالهای حاکمیت اصلاح طلبان. شاید بتوان در یک نگاه کلی تعداد نشریات توقیف شده در دولت اصلاحات را نیز می توان فراوان یافت. شعارهای دمکراتیک مدار رئیس جمهور اصلاح طلب ، محمد خاتمی در کنار حمایت های گسترده عطالله مهاجرانی و سپس جانشین او احمد مسجد جامعی در کسوت وزارت ارشاد و اعطای مجوز به متقاضیان دایر کردن روزنامه موجب شد تا به ناگهان دهها روزنامه جدید میهمان کیوسک ها شود. روزنامه ها و نشریاتی که به سرعت دارای مخاطب بسیار زیاد هم شدند. اما هر چه دولت اصلاحات و وزارت فرهنگ دولت خاتمی مجوز راه اندازی نشریه صادر می کرد، دادستانی تهران به ریاست سعید مرتضوی در کنار ارکان دیگر جناح محافظه کار شروع به توقیف رسانه ها کردند، پس از سخنرانی آقای خامنه ای و پایگاه دشمن نامیدن رسانه ها در بهار 78 بود که ناگه دهها نشریه تنها ظرف یک هفته از انتشار بازایستادند.

تفاوت دولت خاتمی و محمود احمدی نژاد البته در آنجا بود که دولت اصلاحات نه تنها نشریه ای را متوقف نکرد بلکه از توقیف نشریات نیز اعلام نارضایتی می کرد و سعی می نمود با اعطای مجوزهای تازه، تا حدودی زخم وارده بر پیکره مطبوعات را تسکین دهد اما در دولت محمود احمدی نژاد، هیئت نظارت بر مطبوعات نه تنها به اصلاح طلبان مجوز راه اندازی نشریه را نمی دهد بله تنها در یک سال نیز دهها نشریه را خود مستقیما توقیف کرده و بدین طریق زحمت قوه قضائیه و دادستانی تهران را نیز کم کرده است.

جنجال های بحث تغییر قانون مطبوعات در مجالس پنجم و ششم

در زمانه ای که اصلاح طلبان قوه مجریه را در کنترل خود داشتند و مطبوعات و رسانه های اصلاح طلب به رغم تهدید ها و توقیف ها همچنان منتشر می شدند و حیات و رسالت روزنامه های توقیف شده را روزنامه های دیگر بر عده می گرفتند، به ناگاه مجلس پنجم که آخرین روزهای خود را سپری می کرد و اکثریت اعضای آن ازحامیان اصولگراین مخالف دولت محمد خاتمی بود تصمیم به تغییر قانون مطبوعات گرفت. تصمیمی که آشکارا در جهت محدود کردن رسانه های منتقد و حذف راحت تر آن پی ریزی شده بود.

این قانون، همان قانون جنجال برانگیزی بود که ابتدا قرار بود در روزهای ابتدایی تابستان 78 تصویب شود، انتشار این موضوع از سوی روزنامه "سلام" که پیشنهاد دهنده و طراح تغییر قانون مطبوعات سعید امامی، چهره شاخص در قتل های زنجیره ای و معاون وزارت اطلاعات است هم موجب شد تا روزنامه سلام توقیف شود و هم آنکه نظام جمهوری اسلامی با جدی ترین بحران در طول دوران رهبری آقای خامنه ای (پیش از جنبش سبز) یعنی حوادث کوی دانشگاه مواجه شود. شدت این درگیری ها و عمق بحران تا آنجا پیش رفت که 18 تن از فرماندهان سپاه در نامه ای از خاتمی خواستند که استعفا دهد و در غیر این صورت بر علیه رئیس جمهور قانونی، کودتا خواهند کرد.

محمد خاتمی نیز پس از چهل روز برای اولین بار در خصوص حوادث کوی دانشگاه در جمع مردم همدان لب به سخن گشود و 18 تیر را تاوان کشف قتل های زنجیره ای و البته "اعلان جنگ به رئیس جمهوری" دانست.

مجلس پنجم بالاخره علی رغم فشارهای دانشجویان و رسانه های مستقل در اقدامی سیاسی در آخرین روزهای حیات خود قانون مطبوعات را اصلاح و در واقع محدودیت های تازه برای فعالیت های مطبوعات را تصویب کرد. در همان روزها آقای خامنه ای سخنرانی انجام داد و خطاب به مخالفینی که اینک اکثریت کرسی های مجلس ششم را در اختیار داشتند و منتظر پایان مجلس پنجم بودند گفت که اکثریت نمایندگان (پنجم) خواهان تغییر قانونی هستند و این از اختیارات مجلس است، شما هم اگر قبول ندارید باید از طریق قانونی عمل کنید.

اصلاح طلبان نیز سکوت کردند به امید ورود به مجلس و درست کردن خطاهای مجلس پنجم،.مجلس اصلاحات ( ششم) چهار سال پر فراز و نشیب و البته پر هیجان پشت سر گذاشت.  احمد جنتی روزی با اشاره به عملکرد مجلس ششم گفته بود که "هرگاه پیچ رادیو را روشن می کنیم تنمان می لرزد ." یکی از مهمترین تصمیمات نمایندگان مجلس ششم بحث تغییر قانون مطبوعات بود.

روز 29 خرداد 79 مرحوم احمد بورقانی نماینده تهران پشت تریبون قرار گرفت و گفت: "به صفای دل رندان صبوحی زدگان/ بس در بسته که به مفتاح دعا بگشایند " او با این شعر این امیدواری را داد که اینک نوبت گشایش مطبوعات است و طرح تغییر قانون مطبوعات را ارائه داد. این موضوعی بود که بسیاری ها در انتظار وقوع آن بودند.

اما هنوز قانون تصویب نشده بود که از دفتر رهبری با مهدی کروبی به عنوان رئیس مجلس و بهزاد نبوی به عنوان نائب رئیس مجلس تماس گرفته شد و از آنها خواسته شد که تصویب این قاون به تعویق افتد.

رهبری چه گفت؟

بهزاد نبوی در نطق استعفای خود که در سال آخر مجلس ششم تقدیم شد ماجرا را اینگونه روایت می کند :" پس از تشکیل مجلس ششم و طرح بحث اصلاح قانون مطبوعات به منظور جلوگیری از برخوردهای غیرقانونی با آنها، رهبری به آقای کروبی و بنده پیغام دادند: با توجه به این‌که قانون مطبوعات اخیراً و در اواخر دوره پنجم اصلاح شده و هنوز در عمل و اجرا مشکلات آن مشخص نشده است از نمایندگان بخواهید تا مشخص نشدن اشکالات آن، دست به تغییر قانون نزنند در غیر این‌صورت من این اقدام را سیاسی تلقی کرده و در مقابل آن خواهم ایستاد. فراکسیون جبهه دوم خرداد در اجرای نظر رهبری تنها به چند اصلاح کوچک و ضروری در قانون بسنده کرد ولی وقتی همین موارد نیز به جلسه علنی تقدیم شد، نامه معروف رهبری صادر و جلوی آنها گرفته شد."

در روز 16 مرداد و پس ازتعطیلات مجلس نامه آقای خامنه ای در صحن مجلس قرائت شد که در آن تصمیم نمایندگان به تغییر قانون مطبوعات را نه به صلاح می دانست و نه مشروع.

کروبی در تشریح این واقعه می گوید: رفته رفته ماجرا وارد فاز دیگری شد، کم‌کم باخبر شدیم رهبری یک نامه‌ای برای مجلس نوشته‌اند، ما نمی‌خواستیم به آنجا برسند، از آقای هاشمی در یک جلسه پرسیدم ایشان گفت، بله، نبایست نامه‌ای نوشته شود. یک بار خدمت رهبری رفتم و در این مورد صحبت کردم، سابقه مصوبه را دادم و درباره طرح صحبت کردم و بعد گفتم، نامه نیاید به نظر ما بهتر است، ایشان احساس کرده بودند که مجلس نمی‌خواهد اطاعت کند. تلاش کردیم، نامه نیاید، اما طرح آمد تو دستور، آقای حجازی از دفتر رهبری خبر داد که اول وقت نامه‌ای از مقام رهبری می‌آید، ما صبح در هیأت رئیسه بودیم که نامه رسید، نامه را یکی از آقایان خواند، در نامه آمده بود که این طرح نه مصلحت است و نه مشروع که در دستور کار قرار گیرد و طرح را از دستور کار خارج کنیم، پس طرح را از دستور کار خارج کردیم.

کروبی البته سالها بعد گفت که عده ای می خواستند مجلس ششم را در همان روزهای ابتدایی تعطیل کنند، و این موضوع را به صراحت برخی از فرماندهان سپاه می گفتند. رئیس مجلس اصلاحات گفت : می‌آمدند می‌گفتند مجلس را تعطیل کن، اما مجلس را ادامه دادیم، با شوخی و خنده گذراندیم.

گرچه اقدام مهدی کروبی به مذاق برخی نمایندگان اصلاح طلب خوش نیامد و از جمله برخی از نمایندگان عضو حزب مشارکت بعدها به تندی به کروبی تاختند، اما بعدها ناظران گفتند که جریان هوادار حزب مشارکت از سختی ها و احتمال تعطیلی مجلس خبر داشتند اما هدف آنان دو موضوع بود اول ایستادگی و پایمردی حداقلی در برابر زیاده خواهی ها و عملکردهای خلاف قانون رهبری و موضع دوم تنها ناشی از اختلافات درونی گروههای اصلاح طلب بود.

دولت در پی چیست؟

با نگاهی به عملکرد و نگاه دولتمردان حامی محمود احمدی نژاد می توان به روشنی متوجه این قضیه بود که هم اصولگرایان سنتی و هم گروههای تندروی که اکنون حامیان احمدی نزاد محسوب می شوند نه تها در پی ایجاد فضایی برای فعالیت آزادانه تر رسانه ها نیستند بلکه قصد آنها چیزی جز مضاعف کردن محدودیت ها نیست.