روزبه خسروانی

راستش وقتی نامه سرگشاده آقای قبادی را به آقای کیارستمی خواندم، با آنکه غمگین شدم، اما فکر کردم این مسئله به من ربطی ندارد؛ آقای کیارستمی خودشان عاقلند و بالغ،  زبان هم دارند و اگر لازم بدانند پاسخ می دهند و حتما هم اگر برای پاسخگوئی نیاز به وکیل داشته باشند، قطعا بنده در این رابطه نقشی ندارم. اما وقتی تعداد ای میل های ارسالی دوستان که نامه آقای قبادی را برایم فرستاده بودند افزایش یافت ( با تایید و شادمانی از مضمون این نامه) ، به ذهنم رسید شاید بد نباشد چند کلمه ای در باره این نامه بنویسم. من از این جور دعواها که مسئله جنبش ما نیستند و ما را از تمرکز بر سر مسائل اصلی دور می کنند بیزارم، اما وقتی با بحث با خیلی از دوستان متوجه شدم آنها اصلا نمی دانند اصل ماجرای سخنان و مصاحبه آقای کیارستمی چه بوده است و یکطرفه در باره انسان بزرگی مانند آقای کیارستمی به قضاوت نشسته اند، بر آن شدم این چند پاراگراف را بنویسم.

نامه ای که آقای قبادی نوشته اند در پاسخ آقای کیارستمی است که در طی مصاحبه ای اعلام کرده اند دلشان می خواهد علیرغم مشکلات موجود در ایران زندگی کنند. این مصاحبۀ چند خطی بسیار به دل من نشست چرا که من نیز در احساساتم و دلایل ماندنم در ایران با ایشان شریکم. ایمان دارم تعداد کسانی که مثل ما فکر می کنند کم نیستند. قبل از هر چیز خوب است دوستان اصل مصاحبه آقای کیارستمی را در اینجا بخوانند. در این مصاحبه آقای کیارستمی جمله ای هم در باره آقای قبادی گفته اند بدین مضمون که اگر آقای قبادی از ایران مهاجرت کرده اند و فکر می کنند در خارج از کشور می توانند فیلم های بهتری بسازند، من به ایشان تبریک می گویم ولی تجربه شخصی من با ایشان فرق می کند. فکر می کنم منظور آقای کیارستمی این بوده که ایشان برخلاف آقای قبادی فکر می کنند مهاجرت از ایران باعث نمی شود ایشان فیلم های بهتری بسازند و احتمالا برعکس، باعث خواهد شد کیفیت کار ایشان پایین بیاید.

ما کسانی که برگزیده ایم در ایران زندگی کنیم (در حالی که مثل خیلی از دوستان دیگر امکان مهاجرت را داشته ایم)، آدم های معمولی هستیم که زندگی در ایران را با همه سختی ها و شیرینی هایش به زندگی در مهاجرت ترجیح داده ایم. فکر می کنم هر برچسبی به ما بچسبد، قطعا "محافظه کار" خواندن ما اندکی بی انصافی باشد. گواه ادعای من همه چهره های آشنایی است که در همه تظاهرات و درگیری ها دور و بر خودم می بینم. آدم هایی که یا  سال ها پیش دستگیر شده و آزاد شده اند و یا فراری شده اند و بالاخره به زندگی عادی برگشته اند و حالا که فرصتی یافته اند، در کنار مردم و دوشادوش هزاران نفر از هم میهنان خود بانگ اعتراض خود را به رژیم بلند کرده اند. هر چه باشد، مایی که در ایران زندگی می کنیم فاصله کمتری با تیغ آقایان داریم تا دوستانی که در خارج کشور زندگی می کنند. فکر می کنم اکثریت قریب به اتفاق دوستان خارج کشوری در دهه 60 از بیم جان از کشور گریخته اند، اما سوال من اینست که چند درصد آنها کماکان به همین دلیل در خارج کشور باقی مانده اند؟ از ده ها نفر دوست و رفیقی که من می شناسم که مجبور به ترک کشور و مهاجرت شدند، آنانی که اگر به کشور برگردند کماکان با خطر دستگیری روبرو هستند، از انگشتان یک دست هم تجاوز نمی کند.

به گمانم، انتخاب این که من ِ نوعی در کجای جهان زندگی کنم امری شخصی است. بسیاری از دوستان سال هاست که در خارج زندگی     می کنند، در آنجا برای خود خانه و کاشانه و سرپناهی ترتیب داده اند، بچه هایشان که در هنگام مهاجرت یکی دو سال هم نداشته اند، حالا بزرگ شده اند، برای خود خانه و زندگی جداگانه ای ترتیب داده اند، به دانشگاه رفته اند و به آن محیط خو گرفته اند، و برگشت تصمیمی است که قطعا در مخیله بسیاری از آنها نمی گنجد. اما دوستان عزیزی که به هر دلیل تصمیم به ماندن در جایی غیر از ایران گرفته اید و دلایل تان حتما محترم است به ما و امثال آقای کیارستمی که دراین بیغوله زندگی می کنیم برچسب محافظه کار نزنید. باور بفرمایید، این اصلا منصفانه نیست.

نکته ای هم که به گمان من باید همیشه در ذهن داشت آنست که توان آدم ها با یکدیگر متفاوت است. اصلا انسانی نیست که سنگ و ترازو برداریم و توان و انگیزه آدم ها را وزن کنیم که کدامیک بیشتر و کدامیک کمتر است.  خود من هر بار که به تظاهرات می روم از شجاعت و شهامت هموطنانم به ویژه دختران و زنان شگفت زده می شوم. من کجا و آنها کجا؟ اما این مهم نیست، مهم آنست که من با همه "محافظه کاری" ام در خانه نمی نشینم و به خیابان می روم. در این جنبش توفنده و زایا، هر کس با هر حد توانی که دارد سهم ایفا می کند. نقش و توان آدم ها با یکدیگر فرق دارد و زیبایی در آنست که همه این آدم های متفاوت، عزم خود را جزم می کنند و بی سلاح و بی دفاع سینه خود را در برابر گلوله و قمه و دشنه سپر می کنند. کسی دیگر هم ممکن است جرات به خیابان آمدن نداشته باشد و تنها به پخش اخبار جنبش بسنده کند. یکی دیگر به قول میرحسین ممکن است تنها به دعایی اکتفا کند و آن یکی ممکن است زیر گوش بسیجی ندای دوستی و صلح نجوا کند. کاش یاد بگیریم برچسب زدن را کنار بگذاریم و به هر آنچه که برادر، خواهر و رفیق و هموطن ما (در حد توانش انجام می دهد) احترام بگذاریم و آن را ارج بنهیم.

 من  در این کشور زندگی می کنم و همه سختی های زندگی در این مملکت، سوار همین تاکسی های درب و داغان شدن، با قیمت هایی که مثل موشک بالا می روند کشتی گرفتن، پشت سر رژیم در صف نانوایی حرف زدن، با مردم دعوا کردن و یا با آنان در دل کردن را دوست دارم و آن را به زندگی در هر جای دیگر جهان ترجیح می دهم. این که من زندگی در ایران را دوست دارم، فداکاری نیست؛ امری شخصی و احساسی است و آرامشی را به من می دهد که در هیچ جای جهان پیدایش نکرده ام. دوستان خارج کشوری، ما به تصمیم شما برای ماندن در خارج کشور احترام می گذاریم، شما هم لطف کرده ما را، وضعیت ما را، محدودیت های ما را، حتی "محافظه کاری های " ما را درک کنید و به آن احترام بگذارید و از قضاوت غیر منصفانه بهمن قبادی نازنین که تصمیم گرفته است در نیویورک زندگی کند به آقای کیارستمی که به قول خودش ته یک کوچه بن بست خانه دارد و هیچ کار نمی کند جز فیلمسازی در باره عشق و صلح و دوستی، شاد نشوید.  راستی، در پایان هم بد نیست نگاهی به این بیانیه  در باره حذف سینمای مستقل  بیاندازید که آقای کیارستمی "محافظه کار"هم جزو امضاء کنندگان آنست .