مژگان مدرس علوم

امروز متخصصان و اهل ادب باید به بازنگری در عرصه ادبیات کشورپرداخته و دریابند که چگونه از ادبیات بزرگ و کهن سنتی مان به ادبیات امروزی رسیدیم؟ وچرا ادبیات فارسی با آن سابقه تاریخی و غنی، قدرت همسویی با ادبیات بزرگ جهان را ندارد و از قافله ادبیات جهان جا مانده است؟
 
این عقب ماندگی درعرصه ادبیات تا جایی پیش رفته که متاسفانه امروز شاهد آنیم که بر اثر بی کفایتی مسئولین حکومتی، کشورهای دیگر درصدد هستند نام شاعران و نويسندگان پرآوازه ايران را به نام خود مصادره كنند.  درد و فاجعه آنجاست که براثرغفلت مسئولین کشور،  ترکیه با انتساب نام مولانا، این متفکر ایرانی به کشورخود،  سعی دارد این دستاورد بزرگ فرهنگی و معنوی را به نام خود ثبت کند.

گفتنی است، درکشورهای پارسی زبان از جمله تاجیکستان و افغانستان نیز تلاش برای گسترش نثر سعدی، شتاب بیشتری به خود گرفته و این در حالی است که تعلیمات این بزرگ ادب در عرصه فرهنگی کشور، بخش بسیار ناچیزی را به خود اختصاص داده است.

ضعف "سیستم"‌ آموزشی کشور

دکترعلی‌اکبر ولایتی، وزیر اسبق امور خارجه  جمهوری اسلامی ایران با اشاره به ضعف سیستم‌ آموزشی کشور برای تعمیق بخشیدن به رشد ادبیات فارسی، کارنامه سی‌ویک ساله آموزش و پرورش  پس از پیروزی انقلاب اسلامی را اخیرا به نقد کشید.

وی با تاکید بر جایگاه رفیع سعدی در ادبیات زبان فارسی در پاسخ به پرسش دکتر پورحسین که چرا نثر زیبای سعدی در نثر امروزکشور جایگاه و مرتبه ای ندارد، سیستم آموزشی کشور در پیش و پس از انقلاب اسلامی را در این زمینه مقصر دانست و اظهار داشت: "پیش از آموزش و پرورش امروزی، در مکتب‌‌ها به جز آموختن قرآن، اهتمام ویژه‌ای به نثر فارسی بر پایه آنچه سعدی در گلستان برای ما به یادگار گذاشته بود، داشتند و نسل پیشین، به این وسیله با آن نثر زیبا رشد می‌یافت. اکنون در افغانستان و پاکستان، به دلیل وجود مکتب‌خانه‌ها، دانش‌آموزان این دو کشور، آشنایی بهتری با نثر زیبای سعدی و ادبیات فارسی دارند."

ولایتی با تمجید از جایگاه سعدی، سفرنامه‌های وی را یک منبع تاریخی و فرهنگی بزرگ برای ورود به دوران‌تاریخی آن زمان دانسته و گفت: " هم اکنون حتی برخی از دانش‌آموختگان کشور در نوشتن یک نامه و یا متن به دلیل دوری جستن از نثر پرغنای ادبیات فارسی بر پایه تعلیمات سعدی، عاجزند که البته نباید نقش خانواده‌ها و والدین را نیز برای فراگیری آن نثر زیبا در کنار مکتب‌خانه‌ها بی تأثیر دانست."

زبان فارسی مدیون بزرگان اهل ادب است

گفتنی است، در تاجیکستان، هندوستان، افغانستان و پاکستان نیز به صورت ویژه، تلاش برای گسترش نثر سعدی، شتاب بیشتری به خود گرفته است.

در این زمینه غلامحسين ديناني، زبان فارسي را مديون تلاش بي‌دريغ سعدي شيرازي دانست و گفت: اگر فردوسي حکيم نبود، ما امروز به زبان فارسي سخن نمي‌گفتيم و اگر سعدي نبود به اين زيبايي سخن نمي‌گفتيم. شيخ اجل سعدي بيش‌تر به حوزه عقل عملي و حکمت عملي تعلق دارد و سعدي با حکمت عملي خود يک مربي بزرگ است.

اين استاد فلسفه معتقد است: اگر سعدي را از انجيل بالاتر ندانيم، کم‌تر هم نمي‌دانيم؛ همچنان‌که هفتصد سال است با اخلاقيات سعدي سخن مي گوييم.



عدم توجه به کیفیت و مضمون آموزشی

آنچه مسلم است آن است که نبود سیستم موفق آموزشی و عدم توجه مسئولین به این مسئله موجب  شده که در محیط های فرهنگی و آموزشی به امر پرورش کمتر توجه شود. اگرچه افزایش نسبی دانش آموزان نشان از بالا رفتن سطح آگاهی جامعه داشته اما عدم توجه مسئولین آموزشی به کیفیت و مضمون آموزش ها می تواند مشکلات و آسیب هایی را در این زمینه در برداشته باشد.

 به همین مناسبت جرس با یکی از فرهنگیان کشوردررشته زبان وادبیات فارسی به گفتگو نشسته و ازعلت افت جایگاه ادبیات فارسی و کاستی ها سیستم آموزشی کشور می پرسد.

شکوفه ابطحی که سابقه خدمت درمراکزآموزشی محروم مرزی کشور و همچنین مناطق بیست و یک گانه تهران را در کارنامه همکاری خود با وزارت آموزش و پرورش را دارد با اشاره به تجربیات خود در این سالها می گوید: " به اقتضای رشته تحصیلی و ارتباط تنگاتنگ با دانش آموزان، در ابتدا باید به وجود بحران فرهنگی در میان جوانان اشاره کنم. متاسفانه تمرکز ثروت و امکانات در ایران مانند بسیاری از جاهای دنیا یکدست نیست و اغلب این امکانات مادی در اختیار پایتخت نشینان قرار می گیرد که اصلا قابل مقایسه با مناطق محروم یا مرزی کشور نیست و هر چه از مرکز کشور دور می شویم شاهد هستیم که در ادارات دولتی و از جمله آموزش و پرورش نظارت کافی بر اجرای قوانین وجود ندارد و اغلب دست اشخاص غیرمسئول برای اعمال نظر باز است."

 وی با بیان این که صرف بودجه تخصیص یافته به این وزارت،  توسط افرادی که هیچ آشنایی در این حوزه ندارند منجر به تشدید معضلات عدیده ای شده ، اظهار می کند: " مثلا بودجه ای که می تواند صرف تهیه  کتاب برای کتابخانه های مدارس شود صرف مراسم غیرضروری می گردد. مساله  دیگر، بافت اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی مناطق محروم است که جدای از کل جامعه نیست و صاحبنظران در مورد تمام ابعاد آن اظهار نظر کرده و راه حلهایی داده اند. اما بعنوان یک فرهنگی که سالها در این مناطق خدمت کرده ام بگویم که دغدغه اصلی مردم نان و پول است نه کتاب و ادبیات و  زبان فارسی. اغلب دانش آموزانی که در این مناطق موفق هستند و به تحصیلات عالی دست پیدا می کنند بیشتر به علت محرومیتهایی که داشتند به دنبال ادامه  تحصیل در رشته های پولساز می روند و به همین دلیل ادبیات چون در آمد زا نیست مورد بی مهری قرار می گیرد تا جایی که می توان رد پای آنرا در نامه های رسمی و افراد تحصیلکرده دید که حتی به خط زبان فارسی آشنایی ندارند."
 
سیاست بازی به جای سیاستمداری

ابطحی در ادامه با اشاره به تجربه تدریس در مناطق پایتخت اضافه می کند: "اتفاقا در این مناطق هم دانش آموزان دغدغه های دیگری غیر از پاسداری از ادبیات کشورشان دارند. دانش آموز مناطق مرفه مشکلات مالی ندارند امامتاسفانه کم پیش می آید که اوقات فراغت خود را صرف مطالعه  کتب ادبی کنند زیرا یا اهل مطالعه نیستند یا اگر باشند به دنبال کتابهایی می روند که خواندن آن مد می شود نه اینکه بگوییم مطالعه خوب نیست یا تعصب به ادبیات فارسی داشته باشیم، ادبیات مرز جغرافیایی ندارد، بلکه می گوییم این مطالعه آگاهانه نیست. پس همه مشکلات دانش آموزان ناشی از مشکلات اقتصادی نیست هرچند که با آن رابطه مستقیم دارد به طور کلی توجه و علاقه دانش آموزان به ادبیات فارسی کم شده است."

این فرهنگی با تجربه با تاکید بر اینکه  تالیف کتب فارسی سلیقه ای است ادامه می دهد: " با تغییروجابجایی مستمر در این وزارت، افراد تازه روی کار آمده با حذف و اضافاتی بدون مطالعه وغیر کارشناسانه انگیزه دانش آموزان را از بین می برند. از سوی دیگرحجم دروس زیاد  و سیاستگزاریها علمی و کارشناسانه نیست و عملکرد وزرا مطلوب به فایده نبوده است. عدم توجه مسئولین آموزشی به این مساله که مشکل فرهنگی جامعه ما درآمد نفتی نیست بلکه نیروی کار متخصص هست که در مدرسه تربیت می شود اگرچه زود بازده نیست."

شکوفه ابطحی در آخر با تاکید بر این که متاسفانه مسئولین آموزش و پرورش سیاست باز هستند تا سیاستمدار به جرس گفت: " چون هر وزیربا تیم همراه خود می آیند، تجربه کسب می کنند و چند سال دیگر تیمی دیگر،  تا براساس آزمون و خطا، تجربه کسب کنند و این دور باطل همیشه در آموزش و پرورش وجود داشته البته ما قبل از انقلاب هم با این مشکلات دست به گریبان بودیم اما امروز شرایط ایران و جهان تغییر یافته و طبیعتا نیازهای نسل امروز با نسل دیروز فرق دارد."