.jpg)
راهي براي همگرايي
مهم ترين انگيزه اي كه آيت الله خميني را برآن داشت تا فرمان تشكيل "بسيج مستضعفان" را در پنجم آذر ماه 1358 صادر كند تلاش براي ايجاد همگرايي سياسي و فرهنگي ميان مردمي بود كه در جريان انقلاب اسلامي با يكديگر همكاري كرده بودند.بسيج مستعضفان بر مبناي تعريف بانيانش، سازماني مردم نهاد بود اما پس از بروز جنگ ميان ايران و عراق اين سازمان با تصويب قانوني در مجلس شوراي اسلامي به زيرمجموعه سپاه پاسداران انقلاب اسلامي تبديل شد و حالتي ميليشيايي پيدا كرد.
بسيجيان به دليل برخورداري از حمايت هاي مالي و معنوي دولتي از همان ابتداي تاسيس در تمام دستگاه هاي اداري شعبه هايي براي خود ايجاد كردند ولي تا سال 1367 كه جنگ ايران و عراق ادامه داشت هدف اصلي آنها ،استقرار در جبهه هاي نبرد و مقابله با دشمن بود.در اين سالها ميليونها نفر از افراد پير و جوان داوطلبانه به عضويت بسيج درآمدند تا از اين رهگذر خود را به جبهه هاي جنگ برسانند.گروهي اما در تهران و شهرستانها وظيفه خود را اين ديدند كه نيمه هاي شب ايست هاي بازرسي برپا كنند،دهان شهروندان را بو بكشند تا مطمئن شوند از مشروبات الكلي استفاده نكرده اند،نوع روابط دختران و پسران جوان را جويا شوند و درباره حجاب خانم ها تذكر دهند.
عصر انحطاط
پايان جنگ، آغاز عصري كاملا متفاوت براي بسيج بود.كساني كه تا ديروز براي دفاع از ميهن به جبهه هاي جنگ رفته بودند به پست هاي خود در ادارات و كارخانجات برگشتند و از مزيت هاي اقتصادي و حمايت هاي رواني بيشتري به نسبت ساير شهروندان برخوردار شدند.گروهي از بسيجيان بي اعتنا به ارفاق هاي دولت براي گذران زندگي روي پاي خود ايستادند ولي گروهي ديگر با پذيرش رانت هاي دولتي به راحتي از فيلتر گزينش دستگاه هاي اداري عبور كردند،از وام ها و تسهيلات بانكي برخوردار شدند و در دانشگاه ها سهميه گرفتند.اغلب شهروندان غيربسيجي نسبت به اين روند تبعيض آميز اعتراض داشتند اما اين اعتراض ها تا سالهاي سال جز در محافل خانوادگي و محاوره هاي شفاهي راه به جاي ديگري پيدا نمي كرد.
حمله به حقوق شهروندي
هنجارهاي فرهنگي،اقتصادي و سياسي سالهاي ميانه دهه 70 تفاوت زيادي با سالهاي ابتدايي پيروزي انقلاب پيدا كرد.رهبران سياسي جمهوري اسلامي ابدا مايل به رواج هنجارهاي جديد نبودند .آنها براي جلوگيري از رواج اين هنجارها نيروهاي بسيج را به كمك فراخواندند.آيت الله خامنه اي گفته بود كه كشور مواجه با يك شبيخون فرهنگي است و بسيجيان موظف شدند كه اين شبيخون را خنثي كنند .آنها براي رسيدن به اين هدف گشت هاي ارشاد را در شهرها و روستاها افزايش دادند و حلقه هاي گزينش را تمام ادارات و نهادهاي وابسته دولتي تنگ تر كردند. بسيجيان با اقدام هاي خود به نارضايتي عمومي افزودند و خواسته و ناخواسته آزادي هاي اساسي شهروندان را خدشه دار كردند.
مصونيت آهنين
واژه لباس شخصي زماني در فرهنگ لغات سياسي جمهوري اسلامي رواج پيدا كرد كه "محمد خاتمي" مصدر امور اجرايي ايران را در دست گرفت.لباس شخصي ها قبل از دوم خرداد 76 هم بودند ولي با آغاز دولت اصلاحات بر دامنه فعاليتشان افزوده شد.آنها توسط چهره هاي تندرو محافظه كار هدايت مي شدند و مسئوليتشان سركوب منتقدان جمهوري اسلامي بود.چهره هايي مانند "حسين الله كرم"،"مسعود ده نمكي" و " سعيد عسگر" از سرشناس ترين چهره هاي لباس شخصي دهه هفتاد به شمار مي رفتند.افرادي از اين دست به همراه زير دستانشان جلسات سخنراني چهره هاي اصلاح طلب و دگرانديش در دانشگاه ها را مختل مي كردند و به ضرب و شتم مخالفان مي پرداختند.لباس شخصي ها عمدتا وابستگان به بسيج بودند و چهره هاي سرشناس آنها مسئوليت كليدي در بسيج داشتند ولي واژه "لباس شخصي" براي آنها مصونيت قضايي به همراه آورده بود.آنها به شكلي بي پروا عليه مخالفانشان اعمال خشونت مي كردند و دستگاه قضايي به شكل معني داري بر رفتار آنها چشم مي پوشيد.خشونت تمام عيار لباس شخصي ها در جريان ناآرامي هاي دانشجويي تير78 براي بسياري از ناظران روشن ساخت كه آنها داراي مركز فرماندهي هستند و آن طور كه دستگاه هاي رسمي ادعا مي كنند " نيروهاي مردمي"،"خودسر" يا " خودجوش" به شمار نمي روند.مدتي بعد هم در ماجراي دادگاه سعيد عسگر مشخص شد كه مسامحه دستگاه قضايي با لباس شخصي ها كاملا جهت دار و سفارش شده است.عسگر يكي از تاثيرگذارترين چهره هاي اصلاح طلب يعني سعيد حجاريان را در سال 79 ترور كرد ولي دادگاه او را به سرعت آزاد كرد.
دعوت به آرمان هاي انقلابي
گرچه برخي از سران لباس شخصي ها طي سالهاي اخير از دور خارج شده اند ولي بدنه اين جريان همچنان با حمايت هاي فراوان نهادهاي امنيتي و مصونيت قضايي به حيات خود ادامه مي دهد و به مانند گذشته،پروژه سركوب منتقدان جمهوري اسلامي را در دستور كار دارد.لباس شخصي ها در جريان تجمع هاي معترضان به نتايج انتخابات رياست جمهوري در خرداد ماه گذشته بار ديگر با چماق و چاقو به خيابان آمدند و چنان خشونتي عليه معترضان به كاربردند كه انتشار تصاويرش در رسانه هاي بين المللي ،بسياري از مردم در اين سو و آن سوي دنيا را شوكه كرد.شهروندان معترض كه لباس شخصي ها را وابستگان به بسيج مي دانستند در شعارهاي خود نسبت به عملكرد خشونت بار آنان واكنش نشان دادند.آنها با شعارهايي مانند" بسيجي واقعي،همت بود و باكري" به لباس شخصي ها متذكر شدند كه چه حد از آرمان هاي اوليه بسيج دورافتاده اند.
قدرت برآمده از رانت
مزيت هاي اقتصادي فراواني كه طي سالها نصيب طیف های گسترده از بسيجيان شده است آنها را به دخالت فراگير در امور سياسي ترغيب كرده است.موضوع دخالت بسيج در روندهاي سياسي جمهوري اسلامي در انتخابات رياست جمهوري دوره نهم در سال 84 بيش از هميشه مورد بحث قرار گرفت.مهدي كروبي كانديداي اصلاح طلبان در اين انتخابات،بسيجيان را متهم به حمايت سازمان يافته از محمود احمدي نژاد كرد.اين اتهام از سوي جناح محافظه كار در آن زمان رد شد ولي در انتخابات رياست جمهوري خرداد ماه گذشته باز هم اعتراض هاي فراواني نسبت به دخالت سازمان يافته بسيج در سياست از سوي كانديداهاي اصلاح طلب مطرح شد.اصلاح طلبان مي گويند از آنجا كه بسيج يك تشكيلات نظامي است اعضاي آن طبق قانون حق دخالت در سياست را ندارند ولي سران بسيج مدعي اند كه اعضايشان از حق شهروندي خود براي مشاركت سياسي استفاده مي كنند.
طبقه فرصت طلبان
بيم اصلاح طلبان اين است كه قدرت روبه فزوني بسيج در ساخت سياسي و اقتصادي ايران جسارت آنها را در سركوب فعاليت هاي مخالفان دولت بيشتر كند. بر اساس اعلام نشریه برنامه ارگان معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهوری، بودجه بسیج در سال 88 بيش از 445 ميليارد بوده. بنابرگزارش «مرکز استراتژی و تحقیقات بین الملل» در واشنگتن نيز بسیج حدود ۹۰۰ هزار نیروی فعال و ۳۰۰ هزار نیروی ذخیره دارد.گروهي از تحليل گران مسايل ايران مي گويند اين توان اقتصادي بالا مي تواند به تسلط گروهي فرصت طلب بيانجامد كه با پوشش هاي عقيدتي و مذهبي سود اقتصادي و بهره مندي از رانت هاي دولتي را طلب مي كنند.
