پنج‌شنبه ۰۷ اردیبهشت ۱۳۹۶ -
- 27 Apr 2017
30 رجب 1438 آخرین به روز رسانی : ساعت ۱۸:۱۷ به وقت ایران
جنبش راه سبز - جرس
آقای رضا پهلوی از آقای خامنه‌ای به دادگاه کیفری بین‌المللی «شکایت» نکرده است



از آنجایی که بحث بر سر «شکایت» آقای رضا پهلوی از آیت‌الله خامنه‌ای در رسانه‌های فارسی شدت گرفته است (و عده‌ای نیز با اتکاء به آن فرصتی یافته‌اند تا اقدامات کاذب خود را بزرگنمایی کرده و جریان اصلاح‌طلبی، جنبش سبز یا جریان دموکراسی‌خواهی داخل کشور را به سکوت و کم‌کاری متهم کنند)‌، توضیحات زیر را ضروری می‌دانم:

آقای رضا پهلوی از آقای خامنه‌ای به دادگاه کیفری بین‌المللی «شکایت» نکرده است. اصولاً منطق دادگاه بین‌المللی کیفری (آی.سی.سی)‌ با دادگاه‌های داخلی فرق دارد و اینطور نیست که با شکایت مستقیم اشخاص به صورت اتوماتیک وارد عمل شود.

اشخاص یا سازمان‌ها می‌توانند - حداکثر - «اطلاعاتی»‌ را در اختیار آی.سی.سی قرار دهند تا بر اساس آن دفتر دادستانی تصمیم بگیرد که احیاناً‌ «تحقیقات»‌ خود را آغاز کرده و متهمین مورد نظر را مورد پیگرد قرار دهد. اما برخلاف نظام‌های حقوقی داخلی، دفتر دادستانی آی.سی.سی در مرحله‌ی مقدماتی - حتی قبل از شروع تحقیقات و بررسی میزان اعتبار «اطلاعات» دریافتی - باید اطمینان حاصل کند که دادگاه «صلاحیت» رسیدگی به مورد مطرح شده را دارد. برای این کار هم، قبل از هر چیز به این نگاه می‌کند که آیا کشوری که در آن ادعا می‌شود جرمی صورت گرفته عضوء «اساسنامه‌ی رم» هست یا خیر. اگر عضوء باشد،دفتر دادستانی در مرحله‌ی بعدی به طرح پرسش‌های دیگری می‌پردازد تا ببیند آیا مثلاً اتهامات طرح شده از نظر ماهیت جرم، جدیت آن و زمان ارتکاب قابل رسیدگی است یا نه. اگر بود می‌تواند پس از بررسی موارد دیگری (مانند اعتبار شواهد و غیره)‌ و پس از کسب اجازه از شعبه‌ی اولیه‌ی دادگاه، اقدامات خود را آغاز کند. اگر نبود هم طبعاً بررسی‌اش را متوفق می‌کند.

اما اگر کشور مورد نظر «اساسنامه‌ی رم» را تصویب نکرده باشد،‌ آنوقت در همان مرحله‌ی اول - یعنی به محض دریافت پرونده - نامه‌ی کوتاهی به اشخاصی که اطلاعات مقداماتی را در اختیارش قرار داده‌اند می‌فرستد و اعلام می‌کند که «دادگاه صلاحیت رسیدگی ندارد».

جمله‌ی استانداردی هم که در اول این نامه‌ها معمولاً‌ نوشته می‌شود این است:
Manifestly outside the jurisdiction of the Court
(بدهی است که ازصلاحیت دادگاه خارج است)

اکثریت قاطع پرونده‌هایی که به دست آی.سی.سی می‌رسد معمولاً با همین جمله مواجه می‌شوند چرا که اکثر «شاکیان» مستقل و حتی برخی فعالان حقوق بشر از جزئیات فنی و موارد مربوط به صلاحیت دادگاه خبر ندارند و بدون مشاوره‌ی کافی - به خیال اینکه آی.سی.سی هم مانند دادگاه‌های محلی عمل خواهد کرد - به طرح شکایت و ارسال مستنداتشان می‌پردازند.

از آنجا که ایران هم اساسنامه‌ی رم را تصویب نکرده - هر تقاضانامه‌ای که از جانب اشخاص یا سازمان‌ها علیه مقامات سیاسی ایران به دادستانی آی.سی.سی فرستاده شود، دچار همین سرنوشت خواهد شد. یعنی کلاً بحث اینگونه «شکایت‌ها» از مقامات ایرانی به دادگاه کیفری بین‌المللی کاملاً منتفی است و هر کس ادعا می‌کند که دادستان این دادگاه را قانع به پیگیری کرده، حتماً هنوز نامه‌ی عدم پذیرش‌اش را دریافت نکرده است!

در مورد ایران - و سایر کشورهایی که عضوء اساسنامه‌ی رم نیستند - تنها راه اینکه آی.سی.سی علیه مقامات آنها اقدام کند، این است که شورای امنیت سازمان ملل با صدور قطعنامه‌ای از دادستان آن بخواهد تا نسبت به یک فرد یا افرادی در آن کشورها تحقیقات‌اش را آغاز کند. یعنی اگر شخصی یا سازمانی بخواهد یکی از مقامات ایران را به دادگاه کیفری بین‌المللی بکشاند، باید اولاً موفق شود که پیش‌نویس چنین قطعنامه‌ای را در دستور کار شورای امنیت قرار دهد و دوماً اینکه اکثریت اعضای آن - از جمله ۵ عضو دائمی را - قانع کند که آن قطعنامه را به تصویب برسانند.
به عبارت دیگر، برای پیش بردن چنین پروژه‌ی بین‌المللی پیچیده‌ای، آن شخص باید یا از یک توان استثنایی برخوردار باشد یا اینکه یک «دستگاه دیپلماسی»‌ فوق‌العاده کارآمد و با نفوذی در اختیار داشته باشد تا با رایزنی، امتیازدهی و لابی‌گری - ضمن خنثی کردن تمام نیروهای مخالف - این پروسه‌ی «سیاسی» را در درون شورای امنیت به ثمر برساند.

اینکه آیا آقای رضا پهلوی از چنین استعداد و امکاناتی برخوردار است یا خیر، سوالی است که باید خودشان پاسخ بدهند. اما من شخصاً باور ندارم که ایشان - با هر میزان سازماندهی و حمایت  - نفوذی معادل با نفوذ یک کشور قدرتمند در صحنه‌ی بین‌المللی داشته باشد. سال‌هاست که دولت اسرائیل - با تمام وزن دستگاه دیپلماسی‌اش و به کمک لابی‌های قوی و برخی از ورزیده‌ترین حقوقدان‌های بین‌المللی (از جمله استاد معروف هاروارد - الن درشوویتز) - سعی می‌کند که به همین روش  آقای احمد‌ی‌نژاد را به خاطر جرم «ترغیب به نسل‌کشی» - (که گویا از اظهارات ایشان در مورد هولوکاست و بحث محو کردن اسرائیل برداشت کرده‌ است) - به همین دادگاه بکشاند. ولی حتی یک قدم هم در این راستا پیش نرفته است.

مضاف بر این، پیش‌نیازهای حقوقی لازم برای اثبات اتهام مطرح شده (جنایت علیه بشریت) نیز فراهم نیست و بسیار بعید خواهد بود که کشورهای عضوء شورای امنیت قانع شوند تا اینگونه سخاوتمدانه قوانین بین‌المللی را به نفع پروژه‌ی آقای پهلوی تفسیر نمایند.

اما اگر از توانایی‌های «دیپلماتیک» آقای رضا پهلوی و محتوای مدعیات ایشان بگذریم، آنچه مسلم است این است که فعلاً هیچ پرونده‌ای علیه آقای خامنه‌ای وارد مرحله‌ی قضائی نشده است و - برخلاف تصور رایج - آقای پهلوی هم هیچ شکایتی از هیچ کسی به هیچ نهادی تسلیم نکرده است. عملاً تنها اتفاقی که افتاده این است که ایشان یک کنفرانس مطبوعاتی پر سر و صدایی برگزار کرده است و طی آن تلویحاً مدعی شده است که می‌تواند تمام اعضای شورای امنیت سازمان ملل را قانع کند تا با صدور قطعنامه‌ای پرونده‌ی رهبر یکی از قدرتمند‌ترین کشورهای خاورمیانه را به دادگاه بین‌المللی کیفری ارجاع دهند.

پس بحث «شکایت رضا پهلوی از رهبر جمهوری اسلامی»‌ - که هم رسانه‌های مختلف فارسی زبان و هم فضای مجازی به صورت شتابزده‌ای مطرح می‌کنند - نه با واقعیت همخوانی دارد و  نه اصولاُ‌ چیزی بیش از یک «آرزو» شخصی است که زیاد از  حد جدی گرفته شده است.

اما همین «آرزو» که اینگونه «حقیقی» جلوه‌اش می‌دهند، می‌تواند تبعات واقعی خیلی بدی در پی داشته باشد. اولاً اینکه از همین الان قابل پیشبینی است که فعالان و کنشگران واقعی که در راستای ارتقای وضعیت حقوق بشر در خود ایران فعالیت می‌کنند، و برای بدست آوردن نتایج واقعی‌تر و ملموس‌تر در زندگی مردم هزینه‌های بسیاری زیادی متحمل می‌شوند، از این پس به بهانه‌ی واهی همکاری با رضا پهلوی نیز تحت فشار قرار خواهند گرفت. دوم اینکه فضای کاذبی که پیرامون طرح این «شکایت» ایجاد شده قطعاُ مصارفی غیر از مصارف «حقوق بشری» خواهد داشت. به همان اندازه که صحبت از «نقض حقوق بشر» و جلب نظر نیروها و سازوکارهای «سالم» بین‌المللی برای ارتقای کیفیت آن خوب است، طرح بحث‌های انحرافی و اغراق‌آمیزی مانند «جنایت علیه بشریت» - که عملاً نیروهای متخاصم و نظامی را دعوت به عمل می‌کند - می‌‌تواند خطرناک و زیانبار باشد.
 

     *نظرات وارده در یادداشت ها لزوما دیدگاه جرس نیست.

 

ارسال به :


نظرات
ارسال نظر
مشخصات فردی من را به خاطر داشته باش

*نظرات حاوی کلمات و عبارات رکیک و غیر اخلاقی و همچنین توهین و افترا منتشر نخواهد شد .
**از نوشتن نظر خود به صورت فینگلیش خودداری نمایید.
***از اینجا فینگلیش را به فارسی تبدیل کنید.