ماموریت شکست خورده

اتحادیه عرب از زمان اعتراض های سیاسی در سوریه سعی در ایفای نقشی فعال درباره تحولات این کشور داشته است. هدف عمده قدرت های عضو این اتحادیه، ایجاد ساز و کاری منطقه ای برای رسیدگی به بحران ها و نشان دادن بی نیازی به مداخله قدرت های غربی است. آنها پس از بالاگرفتن بحران در سوریه، اقدام به تعلیق عضویت این کشور در اتحادیه عرب کردند و تحریم هایی را نیز علیه مقام های این کشور به اجرا گذاشتند. با این حال مذاکره میان اعضای این اتحادیه با حکومت سوریه کماکان به قوت خود باقی است. مذاکراتی که به اعزام 165 ناظران اتحادیه عرب به سوریه در ماه گذشته منجر شد و انتظار می رفت که حضور آنان در شهرهای بحرانی این کشور به کاهش خشونت های حکومتی بیانجامد. با این حال گزارشها حاکی از آن است که در زمان حضور ناظران اتحادیه عرب دستکم 1000 نفر دیگر از معترضان سوری به دست نیروهای حکومتی کشته شده اند و رقم کل کشته شدگان از زمان آغاز اعتراض ها در اسفندماه سال گذشته به نزدیک 6 هزار نفر رسیده است. ماموریت ناظران روز پنج شنبه گذشته ( 29 دی) به پایان رسید و اکنون میان مقام های اتحادیه عرب برای تمدید یک ماهه حضور آنان در سوریه اختلاف نظرهای جدی وجود دارد. عربستان سعودی با اشاره به ناکامی فعالیت های ناظران در ماه گذشته گفته است که ناظران خود را از سوریه بیرون می کشد و از جامعه جهانی می خواهد بیشترین فشار ممکن را به سوریه وارد سازند با این حال وزیران امور خارجه الجزایر، مصر، سودان، عمال و "نبیل العربی" دبیر کل اتحادیه عرب که در "کمیته ویژه اتحادیه عرب برای پیگیری اوضاع سوریه" عضویت دارند از تمدید مدت ماموریت ناظران دفاع می کنند. آنها امیدوارند که در یک ماهه آینده مذاکرات اتحادیه عرب با حکومت سوریه برای دستیابی به یک راه حل سیاسی به نتیجه برسد.

ناامیدی از آخرین تلاش ها

امیدواری به حل بحران سیاسی سوریه از راه های مسالمت آمیز روز به روز کمتر می شود. رژیم بعث سوریه تمام راه های مذاکره واقعی با مخالفان را بسته و بشار اسد رییس جمهوری مادام العمر این کشور حاضر به ترک کرسی قدرت یا مصالحه با مخالفان نیست. شکست طرح اخیر اتحادیه عرب برای ایجاد یک دولت وحدت ملی در سوریه به خوبی متصلب بودن ساختار سیاسی این کشور و امتناع اسد از واگذاری قدرت را نشان می دهد. وزیران امورخارجه اتحادیه عرب در نشست روز یکشنبه(2 بهمن) در قاهره، از حکومت و گروه های اپوزسیون سوریه خواسته بودند ظرف دو هفته، گفت‌وگوی سیاسی خود را با میزبانی این اتحادیه آغاز کنند. مطابق این طرح از بشار اسد درخواست شده‌ بود تا ظرف دو ماه اختیارات ریاست جمهوری را به معاون اول خود واگذار کند تا او با گفت‌وگوی سیاسی جدی با مخالفان، دولت وحدت ملی تشکیل دهد. اتحادیه عرب همچنین خواستار تشکیل یک هیات تحقیق مستقل شده بود تا درباره نقض حقوق بشر تحقیق کند و امنیت و ثبات را به سوریه باز گرداند. تنها ساعاتی پس از ابلاغ این طرح، یک مقام بلندپایه سوریه که نخواست نامش فاش شود به تلویزیون دولتی سوریه گفت که" سوریه این تصمیم‌ها را حمله به حاکمیت ملی خود و دخالت وقیحانه در امور داخلی خود به‌شمار می‌آورد."

حمایت غرب از موضع اتحادیه عرب

ناکامی تلاشهای اتحادیه عرب برای پایان دادن به بحران سیاسی در سوریه باعث بروز واکنش های مکمل از سوی قدرت های غربی شده است. وزیران امور خارجه 27 کشور عضو اتحادیه اروپا بر همین اساس روز دوشنبه(3 بهمن) فهرست جدیدی از شهروندان و شرکت‌های سوری را ارائه دادند که اتحادیه اروپا آنها را به نشانه اعتراض به سرکوب‌های دولت سوریه مشمول تحریم کرده و این تحریم ها شامل مسدود کردن دارایی‌ها و ممنوعیت سفر مقام های سوری به کشورهای اروپایی می شود. "کاترین اشتون"، مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا نیز در سخنانی با هدف نشان دادن حمایت اروپا از تلاش اتحادیه عرب گفت: "ما بار دیگر خواستار آن هستیم که خشونت‌ها در سوریه متوقف شود و به ناظران اتحادیه عرب اجازه داده شود تا کارشان را بدون مانع انجام دهند." اتحادیه اروپا پیش از این ۱۰ دور از تحریم‌ها را علیه رژیم بشار اسد وضع کرده بود که حدود ۱۲۰ شخصیت حقیقی و شرکت را  شامل می شد. این اتحادیه هم‌چنین صادرات اسلحه به سوریه و واردات نفت از آن کشور را برای کشورهای عضو خود ممنوع کرده است.تحریم‌های اروپا علیه دولت سوریه در ماه آذر به وزارتخانه‌های دارایی و اقتصاد این کشور تسری یافت و شرکت نفتی دولتی و دو سازمان رسانه‌ای نیز به این فهرست اضافه شدند. انتظار می رود که در صورت استمرار خشونت ها در سوریه بر میزان تحریم های اروپا علیه حکومت این کشور افزوده شود.

ضعف و قوت های اپوزسیون

مقاومت رژیم بشار اسد در برابر طرح های آشتی ملی باعث عقب نشینی معترضان نشده است و گزارشها حکایت از تداوم اعتراض ها در شهرهای مختلف با هدف سرنگونی رژیم دارد. ابتدای هفته جاری در یک تحول بی سابقه جمعی از نظامیان جدا شده از ارتش که نیرویی به نام "ارتش آزاد" را پایه گذاری کرده اند پس از درگیری های سنگین با نیروهای دولتی برای ساعاتی کنترل شهر دوما در نزدیکی دمشق، پایتخت را در اختیار گرفتند.فعالان و گروههای حقوق بشری می گویند این درگیری ها زمانی آغاز شد که ارتش سوریه به سوی شرکت کنندگان در یک مراسم تشییع جنازه، تیراندازی کرد که در نتیجه آن ۴ نفر کشته شدند.گزارش های بعدی حاکی از خروج نیروهای مخالف دولت از شهر دوما بود اما گزارشهای محلی حاکی است که نیروهای مخالف دولت به دلیل آن که نمی خواستند تا عامل بروز درگیری بزرگتری در شهر دوما باشند، از این شهر خارج شدند.این عملیات به افزایش روحیه معترضان سوریه برای تسط بر شهرهای این کشور و عقب راندن نیروهای حکومت منجر شده و یادآور تجربه انقلابیون لیبی در زمان مبارزه با حکومت قذافی است. پایه های اولیه ارتش آزاد سوریه در مرداد ۲۰۱۱ از میان فراریان ارتش بنا شد و "ریاض اسعد"، سرهنگ سابق نیروی هوایی هدایت آن را بر عهده دارد. شمار اعضای این گروه نزدیک به 20 هزار نفر اعلام  شده و آنها گفته اند "دوشادوش مردم برای آزادی، کرامت، سقوط رژیم، حفاظت از انقلاب و منابع کشور و ایستادن رویاروی دستگاه نظامی بی مسئولیت مدافع رژیم خواهند جنگید". ارتش آزاد سوریه بازوی نظامی اپوزسیون این کشور است. اپوزسیونی که نام " شورای ملی سوریه" را بر خود گذاشته و از گروه هایی چون اخوان المسلمین،احزاب کرد، رهبران طوایف،کمیته‌های هماهنگی محلی،کمیسیون عمومی انقلاب سوریه و برخی چهره‌های مستقل تشکیل شده است. این گروه ها در نیمه دوم سال گذشته میلادی با هدایت یک چهره توازن بخش به نام "برهان غلیون" گرد هم آمدند. گروه های اپوزسیون تلاش فراوانی را برای جلب مشروعیت بین المللی و نشان دادن توانمندی جهت جایگزینی با حکومت اسد انجام داده اند اما کارنامه چندان رضایت بخشی نداشته است. برخی ناظران می گویند که چندین دهه سرکوب، اپوزیسیون سوریه را چه در تبعید و چه در فعالیت‌های زیرزمینی ضعیف و از هم گسسته کرده و امکان ائتلاف و وحدت رویه را از آنان گرفته است.

اسد در راه قذافی؟

سرنوشت نظام سیاسی سوریه در گرو مجموعه پیچیده ای از متغیرهای داخلی و خارجی است. معترضان داخلی علیرغم خشونت بی محابای حکومت در 10 ماه گذشته کماکان از اراده ای قوی برای مبارزه برخوردارند و بعید به نظر می رسد که استمرار سرکوبها بتواند آنها را به عقب نشینی وادار کند. پیروزی هایی نظیر تسلط بر شهر "دوما" در ابتدای هفته جاری به تقویت انگیزه مبارزه در آنان منجر  شد. تشدید فشارهای بین المللی از ناحیه اتحادیه عرب و قدرت های اروپایی نیز بهم ریختگی سیستم عصبی رژیم اسد را دو چندان کرده است. بسیاری از ناظران مبتنی بر این مجموعه متغیرها می گویند که حکومت سوریه شانس چندانی برای بقای خود به جا نگذاشته و تنها هزینه های عقب نشینی از قدرت را افزایش داده است. با این وجود هنوز نمی توان گفت که اسد تحت چه شرایطی حاضر به عقب نشینی می شود. او تاکنون به هیچ طرحی برای واگذاری قدرت تن نداده است و خشونت ها نیز به فرمان او در مقیاسی فاجعه بار ادامه یافته است. این احتمال وجود دارد که وی در صورت اطمینان از بروز خطر جنگ علیه سوریه در تصمیم خود تجدید نظر کند اما حتی در این باره هم تضمینی وجود ندارد و بعید نیست که وی در نهایت سرنوشتی همچون "معمر قذافی" رهبر پیشین لیبی را برای خود رقم بزند.