بسمه تعالی

بلوف چیست ؟

بلوف غیر از دروغ است . "بلوف"  جمله ای است که به قصد ِ  پنهان کردن ِ واقعیتی به کار می رود ،  در حالیکه "دروغ " جمله ای است که  مستقیما ً  واقعیت را  انکار می کند  . به عبارتی دیگر ،  دروغ اغلب جمله ای  است که محتوای آن در جهان ، واقع  نشده است   وخبری است خلاف امر ِ واقع . اما محتوای ِ  بلوف  یک ادعا  است که  با اتکا به  اطلاعات ِ درست یا مبهم  ، اظهار می شود  و امکان ِ وقوع آن  در جهان واقع  قابل ِ بررسی است . 

اغلب اظهارات ِ یک دروغگو در خصوص گذشته و بوده  هاست  ، در حالیکه ، مدعیات ِ یک بلوف زن درباره ی آینده  و متکی بر داده ها ست . همان اندازه که تشخیص ِ  نادرستی  یک دروغ  مهم است   امکان سنجی  یک بلوف نیز  اهمیت دارد . در بلوف اغلب  "نهادِ جمله " یک مدعی و  "گزاره ی جمله " یک ادعا است .

تفاوت های ِ منطقی و فلسفی ِ   دروغ  و بلوف بیشتر از این هاست  اما  این نوشته قصد پرداختن و حتی ارزش گذاری مقدماتی آنها را ندارد و آنچه در این  یادداشت  مد نظر ِ قرار دارد  آن است که :  بلوف نه به قصد  ارائه ی "یک خبر "،  بلکه به قصد "پنهان کردن یک واقعیت"  یا  "فریب ِ مخاطب"  و یا "تغییر ِ میدان ِ بازی" به کار می رود .

انواع ِ  بلوف :

در یک دسته بندی ِ ساده ، بلوف ها سه گونه اند . بلوف ِ  سفید ، بلوف ِ خاکستری و  بلوف ِ سیاه .

"بلوف ِ سفید " ، جمله ای  است که نهاد ِ آن مشخص است  و ِ گزاره ی آن  ادعای ِ ممکنی دارد   و امکان سنجی آن  ساده است . مثلاً جمله ی  " محمود می تواند یک کیلومتر را بر روی جدول کنار ِ خیابان راه برود " نمونه ای از  یک بلوف ِ سفید است . چون  مدعی ِ  انجام کار مشخص است و مدعای بلوف هم  امکان پذیر است . هم چنین در جمله ی " محمود پول نفت را بر سر سفره ی مردم می آورد " مدعی انجام کار  مشخص و مدعای بلوف امکان پذیر است .

"بلوف خاکستری " ، جمله ای است که نهاد و یا گزاره ی آن در ابهام قرار دارند . یعنی یا مدعی ِ  انجام  بلوف معلوم  نیست یا مدعای بلوف ،  کمتر امکان پذیر است .   مثلا " محمود می تواند بر روی آب راه برود " یک بلوف ِ خاکستری است . چون مدعی انجام کار مشخص است ، اما مدعای ِ "بر روی آب راه رفتن"  اگرچه مطلقا ًمحال نیست اما امکان پذیر به نظر نمی رسد . هم چنین در جمله ی " محمود  در یکسال ، درصد ِ نرخ ِ بیکاری  را یک رقمی می کند   "  اگرچه مدعی مشخص است ،  اما مدعای عمل مبهم است  و مفهوم ِ بیکاری و حجم کار روزانه  می تواند مورد ابهام قرار گیرد .

"بلوف سیاه " ، بلوفی است که هم  نهاد ِ جمله در ابهام به سر می برد و هم گزاره ی منتسب به نهاد ، ممکن نمی نماید . مثلا " کسی هست که ادعا می کند می تواند بر روی آب راه برود " در این بلوف ، هم فرد مدعی  و هم مورد ادعا در هاله ای از "ابهام و امکان " قرار دارند . هم چنین در جمله ی " فرمولی وجود دارد که در عرض ِ  یک هفته بنزین مورد نیاز داخل  را تامین کند " هم  "فرمول مورد نظر" مبهم است و هم ادعای "تامین  یک هفته ای "  امکان  پذیر نمی نماید .

امکان سنجی ِبلوف ها

تشخیص بلوف کار دشواری نیست . اما" امکان سنجی "ِ بلوف ،  اگر بدقت صورت نگیرد ،عکس العمل و استراتژی* مناسب در برابر آن را دشوار می سازد .

در میان ِگونه های ِ بلوف ، بلوف های سفید ، سهل و ممتنع اند . یعنی در عین اینکه امکان سنجی آنان ساده است  اما خلق  و استفاده از آنان دشوار است .  به همین خاطر بلوف های سفید بلوف های کم هزینه و موثری هستند اما قلیل و منحصر بفردند . بلوف ِ " محمود وارد حریم ممنوعه ی قدرت شده است  " و یا " محمود پول نفت را بر سر سفره ی مردم می آورد " در عین  امکان سنجی ِ ساده  ، کارکرد موثری داشته اند .

در سوی دیگر ،  بلوف های ِ سیاه  هم در طرح و هم در امکان سنجی ساده اند ،  اما کارکرد ِ موثری ندارند . بلوف های سیاه به راحتی طرح می شوند وحتی  فی البداهه هم  قابل خلق اند ** اما اغلب غیر از هزینه ی بسیار و تضییع بلوف زن ،  عایدی ندارند . معمولاً بازیکن  در شرایط ِ استیصال ،  دست به بلوف های ِ سیاه و اغلب با هزینه ی بالا می زند . مثلا " ایران  راه اندازی ِ 10 سایت ِ غنی سازی را از قبل آغاز کرده است " و یا " ایران رابطه با دلار را کاهش داد و پس از آن بسیاری از کشورها نیز همین کار را انجام دادند که با این کار اقتصاد امریکا زمین می‌خورد." نمونه های از این گونه اند .  در عالم ِ سیاست بلوف های ِ سیاه  به "تیرهای ِ آخر"  هم تعبیر می شوند .

در این میان ، امکان سنجی ِ  بلوف های ِ خاکستری ، دشوار  است و  این گونه بلوف ها اغلب ،  از پیچیدگی خاصی برخوردارند . دقت در طرح بلوف های خاکستری و دقت در امکان سنجی آن ،  کارِ روزمره ی  سیاستمداران در منازعات ِ سیاسی است . تشخیص صحت و سقم و امکان سنجی ِ بلوف های خاکستری یکی از مهم ترین مسائل سیاست استراتژیک محسوب می شود . مثلا " اسرائیل  بزودی به تاسیات اتمی ایران حمله می کند " نمونه ای از یک بلوف ِ خاکستری است . هزینه بالای ِ این گونه حملات ، امکان ِ آن را کم می کند  اما با یک استراتزی غلط می توان  این هزینه ی بالا را "کم "کرد و " امکان" آن را بالا برد .

نتیجه گیری :

نیم نگاهی به آخرین بلوف های محمود احمدی نژاد *** در عرصه ی سیاست ِ داخلی و خارجی  نشان می دهد حجم بلوف های ِ سیاه  او به طرز معناداری   بیشتر شده اند و این از طرفی  نشان از استیصال ِ او به عنوان ِ  رئیس دولت  است و از طرفی دیگر نشان گر هزینه های بالای تصمیم گیری های احمدی نژادی است .

باری ،  به زعم ِ نگارنده – که همه چیز را منطقی - فلسفی می بیند -  آخرین بلوف های محمود احمدی نژاد ،  نشانه هایی از  پایان ِ  بازی دارد. نتیجه هرچه باشد  ، این بازی بردوام نخواهد ماند .

سارا زرتشت

* در نوشتار بعدی  به تفصیل خواهم گفت که نجابت ِ موسوی و عقلانیت ِ خاتمی  می تواند بانی ِ این خطای استراتژیک باشد ، چنانچه اصلاح طلبان در بسیاری از بازی های قبلی خود "قربانی ِ عقلانیت " خود شدند .

**  در آخرین گفتگوی زنده ی محمود احمدی نژاد در شبکه اول سیمای جمهوری اسلامی ایران  ، مورخ 10/9/88  نمونه های ِ فی البداهه ای از این گونه بلوف دیده می شوند .

*** موارد  متعددی از  این بلوف ها ، در آخرین مصاحبه ی زنده ی  محمود احمدی نژاد و سخنرانی های ِ بعدی او  در اصفهان   دیده می شوند .