نادر مرزبان
آخرین هشدارها
در فاصله نزدیک به 10 روز تا برگزاری مذاکرات هسته ای هنوز نشانه ای از مصالحه بر سر پرونده جمهوری اسلامی مشاهده نشده است. ایران مصرانه بر پیگیری برنامه های اتمی اش تاکید می کند و می گوید که تحریم ها تاثیری بر وضعیت اش نگذاشته است. "علی اصغر سلطانیه" نماینده ایران در آژانس بین المللی انرژی اتمی در مصاحبه ای با شبکه "فاکس نیوز" بر این نکته تاکید کرد که "تحریم ها هیچ تاثیري نداشته و ایران همچنان قصد دارد به برنامه هاي اتمي خود ادامه بدهد". او در این مصاحبه،گمانه زنی ها درباره احتمال حمله به ایران در صورت ناکام ماندن مذاکرات آینده را نیز رد کرد و گفت:" "هیچ کس جرات حمله به ایران را ندارد و اگر اسرائیل به ایران حمله کند، با مشت آهنین به این کشور پاسخ خواهیم داد." در عین حال مقام های غربی اظهاراتی را بیان می کنند که نشان می دهد مذاکرات آینده از نگاه آنها به معنای اتمام حجت با جمهوری اسلامی خواهد بود."هیلاری کلینتون" وزیر امور خارجه ایالات متحده روز شنبه (۱۲ فروردین)، در یک کنفرانس خبری در شهر ریاض گفت: "من میخواهم تاکید کنم که ... ایران از فرصت نامحدود برخوردار نیست." او گفت که واشنگتن خواستار "نتایج ملموس" از این مذاکرات است. "ویلیام هیگ"، وزیر امور خارجه بریتانیا نیز روز پنجشنبه(10 فروردین) در نطقی رسمی در عین استقبال از مذاکرات آینده با جمهوری اسلامی، به تهران هشدار داد که در تصمیم غرب برای جلوگیری از دستیابی ایران به بمب تردید نکند. او با اشاره به سیاست های لندن تاکید کرد: "ما با صداقت و علاقهای وافر وارد این مذاکرات خواهیم شد. اما این تنها زمانی اتفاق خواهد افتاد که ایران هم با رویکردی جدید پای میز مذاکره بیاید."
مصمم برای تحریم نفت ایران
سیاست چماق و هویج هنوز مورد اتکاترین استراتژی قدرت های غربی در مواجهه با برنامه هسته ای ایران است. به موازات تلاش ها برای برگزاری دور آینده مذاکرات هسته ای،هشدارها درباره عواقب ناکامی مذاکرات هم بالا گرفته است. غرب در ماه های اخیر بر تحریم های کلیدی یعنی تحریم نفتی و بانکی ایران تمرکز کرده است. 27 کشور اتحادیه اروپا در نشست سوم بهمن ماه گذشته که در بروکسل برگزار شد به توافق رسیدند تا در یک بازه زمانی 6 ماهه، خرید نفت از ایران را متوقف کنند. این اقدام گرچه قیمت نفت را در بازارهای جهانی بالا برده است اما نشان دهنده اراده جدی اروپا در همراهی با ایالات متحده برای تحریم ایران است. همزمان کشورهایی چون ترکیه و کره جنوبی که از خریداران عمده نفت ایران هستند نیز در همراهی با سیاست های اروپا از تصمیم خود برای کاهش واردات نفت خبر داده اند. برخی گزارشها حاکی از این است که تهران برای مقابله با تحریم های اعمال شده در صدد فروش نفت و خرید مواد غذایی در ازای آن است. بر اساس یکی از این گزارش ها، ایران با کشور اروگوئه توافق کرده است که در ازای فروش نفت، برنج دریافت کند. امکان دارد که وضعیت از این هم وخیم تر شود. بيانيه های رسمی، پس از گفتگو های دو ساعته وزير خارجه آمريکا با ملک عبدالله پادشاه عربستان در هفته گذشته حاکی از آن بود که ریاض برای پاسخگويی به نيازهای جهانی اعلام در صورت قطع صادرات نفت ايران اعلام آمادگی کرده است.در بيانيه جمعه گذشته رییس جمهوری آمریکا آمده است : "صدور ميزان کافی نفت خام و فراورده های نفتی از سوی ساير کشورها به بازارهای جهان اجازه ميدهد که کاهش قابل ملاحظه خريد نفت ايران به راحتی تحمل شود." از دید تحلیگران اظهارات جمعه گذشته باراک اوباما، ریيس جمهور آمريکا، مبنی بر اينکه "جهان قادر خواهد بود قطع صادرات نفت ايران را تحمل کند"، حاکی از تصميم قطعی آمريکا برای تعميم تحريم نفت ايران است.
تحریم به مثابه ابزار جنگ
افزایش دامنه تحریم ها علیه جمهوری اسلامی به معنای رفع خطر بروز درگیری نظامی نیست. این تحریم ها می تواند آتش تهیه برای یک جنگ تمام عیار باشد. مقام های اسراییلی در ماه های اخیر بارها درباره اعلان جنگ با جمهوری اسلامی سخن گفته اند. "لئون پانتها" وزیر دفاع آمریکا دو ماه پیش در مصاحبه ای گفته بود که اسراییل احتمالا در بهار سال آینده به ایران حمله خواهد کرد. او گرچه بعدا این اظهارات را تکذیب کرد اما نگرانی اش از بروز درگیری نظامی را مورد تاکید قرار داد. آمریکا امیدوار است که با شدت دادن به تحریم ها علیه جمهوری اسلامی جلوی بروز یک درگیری نظامی در ماه های پیش رو را بگیرد. باراک اوباما رییس جمهوری ایالات متحده باید امسال در کارزاری سخت برای رقابت های انتخاباتی حاضر شود و عملکرد او در قبال ایران و اسراییل تاثیری بسزا در سرنوشت وی خواهد داشت. او از بروز یک درگیری نظامی استقبال نمی کند و مصمم است که اسراییلی ها را متقاعد کند تا آبان ماه امسال-موعد برگزاری انتخابات ریاست جمهوری آمریکا- دست نگه دارند. گزارشهای منتشر شده حاکی از توافق تل آویو و واشنگتن در این باره است. برخی از رسانه ها پس از دیدار ماه گذشته "بنیامین نتانیاهو" و باراک اوباما گزارشهایی منتشر کردند مبنی بر این که اسراییل پذیرفته است برای حمله به ایران دست نگه دارد مشروط بر این که بتواند از ایالات متحده تجهیزات نظامی فوق پیشرفته دریافت کند. تجهیزاتی که احتمالا در جنگ احتمالی با ایران کاربرد خواهد داشت.
منزوی در منطقه
متغیرهای منطقه ای بر سرنوشت پرونده هسته ای ایران تاثیر عمده ای دارند. آرایش قدرت های خاورمیانه در یک سال و نیم گذشته دستخوش تحولات عمده بوده است و سقوط احتمالی رژیم بعث سوریه بر سیاست خارجی کشورهای منطقه به ویژه ایران تاثیر تعیین کننده ای خواهد گذاشت. رژیم بشار اسد اکنون تنها متحد منطقه ای تهران است و چنانچه او ناگزیر از ترک قدرت شود، شرایط برای ایران بسیار دشوار خواهد بود. حوزه های نفوذ تهران در کشورهای منطقه محدودتر از همیشه شده است و برای مثال گروه فلسطینی حماس به دلیل اختلاف نظر با جمهوری اسلامی بر سر بحران سوریه از تصمیم خود برای کناره گرفتن از رهبران ایران خبر داده است. این در حالی است که ایران مایل به اعطای امتیاز و اعتبار به همسایه غربی اش یعنی ترکیه نیست. میزبانی این کشور برای مذاکرات هسته ای آتی میان جمهوری اسلامی و گروه 1+5 نیز با واکنش منفی برخی از سیاست مداران ایرانی روبرو شده است. "محسن رضایی" دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام پیشنهاد داده که این مذاکرات در بغداد یا دمشق برگزار شود. این پیشنهاد ناشی از تمایل تهران به بیان این مساله است که دایره انتخابش تنها محدود به استانبول نیست و هنوز دوستانی در منطقه دارد که می تواند میزبانی مذاکرات هسته ای را به عهده آنها بگذارد. با این حال وجهه شعارگونه این پیشنهاد پررنگ تر از وجهه عملی آن است چرا که غرب مطمئنا میزبانی شهری چون دمشق را در وضعیت فعلی نمی پذیرد و بغداد نیز ظرفیت برگزاری چنین مذاکراتی را ندارد. بنابراین تهران احتمالا علیرغم میل باطنی اش ناگزیر است به میزبانی استانبول در مذاکرات هسته ای تن بدهد و همین امر نشان می دهد که حوزه نفوذ ایران تا چه حد محدود شده است. شکست مذاکرات آینده، این حوزه را محدودتر و ایران را منزوی تر خواهد کرد.
