زمزمه های امیدوار کننده

مقام های دیپلماتیک جمهوری اسلامی در آستانه آغاز گفتگوهای استانبول اعلام کرده بودند که پیشنهادهای تازه ای را با طرفین مذاکره در میان خواهند گذاشت. محتوای این پیشنهادها رسانه ای نشد ولی مقام های غربی گفته اند که لحن تهران نسبت به مذاکرات قبلی سازنده تر بوده است. پایگاه آنلاین روزنامه "گاردین" نیز روز شنبه به نقل از منابع خود جزییاتی درباره مذاکرات منتشر کرد که خوشبینی نسبت به مذاکرات را تایید می کرد. در این گزارش آمده بود که "سعید جلیلی" دبیر شورای عالی امنیت ملی و رییس هیات مذاکره کننده ایران با " لحنی خونسرد و سازنده " سخن گفته و اظهاراتش "طولانی و تبلیغاتی" نبوده است. گزارش گاردین حاکی از این بود که نمایندگان کشورهای روسیه،فرانسه،چین،آلمان،  انگلیس و آمریکا هم بر امیدواری نسبت به نتیجه بخش بودن مذاکرات تاکید کرده اند. "مایکل مان"، سخنگوی کاترین اشتون مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا نیز ظهر روز شنبه در فاصله بین دور اول و دوم مذاکرات به خبرنگاران گفت : " در مقايسه با مذاکرات پیشین که هيات ايرانی با پيش شرط هايی به نشست آمده و حاضر به بحث درباره آنها نبود، اينبار درباره مسائل، بحث شد." او همچنین اظهار داشت که  اگر مذاکرات استانبول امیدوارکننده باشد احتمالا این مذاکرات در آینده ادامه خواهد یافت.

ایران پیشنهاد داده است که شهر "بغداد" به عنوان میزبان دور بعدی مذاکرات در نظر گرفته شود ولی طرفین مذاکره هنوز پاسخ مثبت و منفی به این پیشنهاد نشان نداده اند. این پیشنهاد در ذات خود نشان دهنده آن است که تهران نسبت به ادامه یافتن مذاکرات خوشبین است.

سیگنالهای اختلاف

منابع دیپلماتیک گفتند که طرفین در مذاکرات استانبول بیشتر درباره کلیات صبحت کردند و درباره جزییات اختلاف ها صحبت خاصی به میان نیامد.امتناع از گفتگو درباره جزییات اختلاف ها از جهتی می تواند هموار کننده راه برای دور آینده مذاکرات اتمی باشد اما این نگرانی را نیز با خود دارد که به محض صحبت درباره جزییات، مذاکرات به شکست بیانجامد. اطلاعات به دست آمده از نشست استانبول گواه آن است که ایران حتی در سطح کلیات با اظهارات برخی نمایندگان گروه 1+5 مخالف بوده است. پایگاه آنلاین روزنامه گاردین دیروز(َشنبه) در این باره نوشت که " هیات ایرانی با برخی نکات مطرح در سخنان گروه 1+5 مخالف بوده اما این مخالفت را  با لحنی تقابل جویانه مطرح نکرد. مذاکرات در نوبت عصر هم با دیدارهای دو جانبه میان ایران و اعضای گروه 1+5 پی گرفته شد ولی هیات نمایندگی جمهوری اسلامی درخواست ایالات متحده برای مذاکره دو جانبه را رد کرد. اتفاقی که روی هم رفته یک نشانه منفی ولی در عین حال قابل پیش بینی بود.

همزمان در تهران "سردار یدالله جوانی" مشاور نماینده ولی فقیه در سپاه پاسداران در گفت‌وگو با خبرگزاری فارس پیرامون مذاکرات اتمی  گفت که "ایران حسن نیت نشان داده و دلیلی ندارد که در برخی از فعالیت‌های هسته‌ای خود تجدید نظر کند." او تاکید کرد که "جمهوری اسلامی هیچگونه انعطافی در راستای مطالبات غرب به خرج نخواهد داد." اظهارات او با توجه به نقش منحصر به فرد سپاه پاسداران در ساخت قدرت جمهوری اسلامی مهم و قابل توجه است و می تواند به معنای تاکید تهران بر ادامه فعالیت های هسته ای اش باشد.

انتظارهای متقابل و امتیازهای قابل پیش بینی

گرچه ملاحظه های دیپلماتیک در مذاکرات حساس پیرامون پرونده اتمی جمهوری اسلامی حکم می کند که طرفین از واژه هایی حساب شده و لحنی خوشبینانه بهره ببرند اما انتظارات ایران و اعضای گروه 1+5 از یکدیگر تا حد زیادی مشخص است. غرب خواهان آن است که ایران بخش های بحث برانگیز برنامه هسته ای اش را به حال تعطیل درآورد و با تشدید نظارت های بین المللی به تاسیاست اتمی اش موافقت کند. ایران در عوض می گوید که حاضر به عقب نشینی از برنامه هسته ای نیست و در مقابل خواسته های غرب کوتاه نمی آید. در چنین فضای سیاه و سفیدی دست یابی به توافق پایدار بسیار دشوار جلوه می کند. امید غرب به آن است که تحریم های دامنه دار اعمال شده علیه ایران به تجدید نظر مقام های جمهوری اسلامی درباره برنامه های اتمی شان منجر شود.

برخی تحلیلگران بر همین اساس این نکته را برجسته کردند که جدیت ایران در دور کنونی مذاکرات به نسبت دفعه های گذشته، بیش از آن که نشان از حسن نیت برای پایان دادن به اختلاف ها درباره پرونده هسته ای داشته باشد، محصول مستقیم فشارهای بین المللی است. تحریم های اعمال شده باعث فشار به بخش های استراتژیک ایران یعنی بانک ها و صنایع نفت و گاز شده و شکنندگی اوضاع اقتصادی را دامن زده است. مقام های غربی در عین حال مدام به جمهوری اسلامی هشدار می دهند که شکست مذاکرات کنونی راه را برای تحریم های شدیدتر هموار می کند و احتمال درگیری نظامی با هدف نابودی تاسیسات هسته ای ایران را نیز افزایش می دهد. ایران می گوید که به تهدیدها پاسخ متقابل خواهد داد ولی این به معنای بی تابی برای یک درگیری نظامی نیست. همین علاقه تهران برای نشستن پای میز مذاکرات هسته ای خود نشانه ای است  از این که جمهوری اسلامی  از شدت یافتن بحران استقبال نمی کند. آنها احتمالا دنبال راهی آبرومندانه برای مصالحه هستند. مثلا این ایده که غنی سازی اورانیوم در حد 20 درصد متوقف شود ولی در سطح 3.5 درصد ادامه یابد ممکن است مورد قبول ایران قرار گیرد. این پیشنهادی است که در روزهای اخیر بحث های فراوانی در رسانه ها پیرامون آن شده است. با این حال باید دید که آیا انتظارات غرب در این حد محدود خواهد بود یا این که آنها از ایران خواهند خواست به طور یکباره دست به تعلیق همه بخش های حساسیت برانگیز برنامه هسته اش بزند.

ایران هم البته انتظارهایی دارد که به تعلیق درآمدن تحریم ها و گرفتن تضمین هایی مبنی بر در امان ماندن تاسیسات اتمی اش از حمله نظامی، می تواند بخش عمده آن باشد. باید دید که آیا غرب آمادگی برآورده کردن چنین انتظاراتی را دارد یا نه؟ رسیدن به پاسخ درباره سطح انتظارات طرفین از یکدیگر زیاد طول نخواهد کشید.