محور اشتراک محافظه کاران

دولت و مجلس بر سر بودجه سال 1391 با هم اختلاف های جدی دارند. منتقدان احمدی نژاد در مجلس می گویند که دولت با اجرای مرحله اول یارانه ها یک کسری بودجه نجومی معادل 16 میلیارد تومان ایجاد کرده است اما به نظر نمی رسد که این اختلاف ها به بودجه در نظر گرفته شده برای " حجاب و عفاف" تسری پیدا کند. هر دو قوه تحت تصدی محافظه کاران است. آنها علیرغم رقابت بر سر کسب سهم بیشتری از قدرت، در زمینه برخورد با آزادی های مشروع شهروندی با یکدیگر هم نظرند. "محمود احمدی نژاد" رییس دولت ایران البته سعی کرده است که درباره حجاب موضع متساهلانه تری اتخاذ کند و در مواردی نسبت به برخوردهای انتظامی با جوانان به اصطلاح " بدحجاب" هشدار داده اما بودجه " حجاب و عفاف" بیانگر آن است که استراتژی فرهنگی دولت نیز تفاوتی با دیدگاه سایر محافظه کاران ندارد. یکی از اهداف احتمالی درنظر گرفتن این بودجه می تواند راضی کردن روحانیونی باشد که دولت را به بی عملی و انفعال در برخورد با " بدحجابی " متهم می کنند. روحانیونی که عمدتا از تریبون های نماز جمعه به طور مستمر فریاد "وا اسلاما" سر می دهند و از گسترش " مظاهر فساد و بی بند و باری " در سطح خیابان ها اظهار نگرانی می کنند. آنها می گویند که بودجه های تبلیغی یا به تعبیر خودشان " فعالیت های فرهنگی" اثر چندانی بر کاهش" بی حجابی" در جامعه نداشته است و بنابراین از نیروی انتظامی می خواهند که طرح های جدی تری را در برخورد با پوشش های جوانان به اجرا درآورد. نیروی انتظامی برای اجابت این درخواست هر ساله در دو موعد بهار و پاییز طرح های موسمی و ضربتی مقابله با " بدحجابی" را به اجرا می گذارد و برای بسیاری از جوانان پرونده سازی می کند اما باز هم سیاستگزاران فرهنگی راضی نمی شوند.

از کودکستان تا ادارات

تشدید محدودیت های حکومتی درباره پوشش شهروندان، یک استراتژی چند وجهی است. این استراتژی به جوانان محدود نمی شود و عرصه عمل آن منحصر به خیابان ها نیست. اظهارات ماه های اخیر مسوولان فرهنگی جمهوری اسلامی به خوبی نشان می دهد که هدف گذاری طرح " حجاب و عفاف" از کودکستان تا دانشگاه ها و اداره ها را دربرمی گیرد. اظهارات معاون اجتماعی سازمان بهزیستی در در دی ماه گذشته یکی از شواهد در این باره بود. او در سخنانی از "الگوي حجاب و عفاف و پوشش مناسب مهدهاي كودك" خبر داد و گفت که: "این طرح به گونه‌اي كامل و جامع و به صورت لباس فرمي يكسان در ستاد صيانت ازحقوق شهروندي و حجاب و عفاف وزارت كشور و مراجع ذي‌ربط در وزارت ارشاد در حال تدوين است." در عرصه دانشگاه ها هم محدودیت های بی سابقه برای جداسازی دانشجویان دختر و پسر طی سالهای اخیر اعمال شده اما ظاهرا این حد از سخت گیری نیز متولیان فرهنگی کشور را راضی نکرده است. "طهورا نوروزی" دبیر کارگروه حجاب و عفاف وزارت کشور در آذر ماه گذشته گفته بود که "بیشترین اختلاط میان دختر و پسر در حیاط و بوفه دانشگاه صورت می‌گیرد و تفکیک جنسیتی کلاس‌های درس مشکل دانشگاه‌ها را حل نمی‌کند." محمد تقی رهبر رییس فراکسیون روحانیون مجلس هم از این ابراز نگرانی کرده بود که دختران و پسران دانشجو "به راحتی دست در دست هم وقت خود را در لابلای درختان {محوطه دانشگاه‌ها} سپری می‌کنند."

این محدودیت ها به ادارات و نهادهای استخدامی نیز تسری یافته و به تدوین "طرح یکسان سازی پوشش زنان شاغل در ایران" منجر شده است. "زهرا عباسی"، مدیر کل دفتر امور زنان و خانواده وزارت کشور در بهمن ماه گذشته در این رابطه اعلام کرده بود که با اجرایی شدن فاز نخست مد و لباس مشاغل زنان در تهران،"هزار مدل لباس برای ۴۰ نوع شغل طراحی شده است." او تصریح کرده بود "رنگ‌ها و طرح‌هایی در نظر گرفته می‌شود که متناسب با شئونات خانم‌ها باشد و مطمئنا از رنگ‌های تند که زیبنده محیط کار نیست، استفاده نخواهد شد." با این حال ظاهرا حتی تعیین لباس فرم هم اسباب رضایت خاطر مسوولان نشده و طرح جداسازی جنسیتی هم به موازات این طرح در حال اعمال است، چنان که "محمدحسین جهانبخش" استاندار بوشهر روز یکشنبه(3 اردیبهشت) اعلام کرد :" طرح تفکیک جنسیتی را در دستگاه‎های اجرایی اجرا می‏کنیم و تاکنون 80 درصد این طرح محقق شده و 20 درصد دیگر نیز در حال اجرا است." او به عنوان یکی از دستاوردهای این طرح در استان بوشهر اظهار داشت:" نخستین استانی بودیم که نداشتن منشی زن را در دستگاه‎ها الزامی کردیم و بر اساس گزارش‎ها هم اکنون هیچ مدیری منشی زن ندارد."

یک بام و دو هوای حجاب

استراتژی اعمال محدودیت درباره پوشش شهروندان استراتژی یکدستی نیست. بنگاه های تبلیغی و رسانه ای وابسته به حکومت در موعد انتخابات یا راهپیمایی هایی عمومی به پخش تصاویر جوانانی می پردازند که پوششی مغایر با الگوهای رسمی دارند. هدف آنها در واقع این است که نشان دهند در میان طبقه متوسط و جوانان امروزی نیز پایگاه دارند و حوزه نفوذشان صرفا محدود به طبقه سنتی نیست. این ترفندی است که طی سالهای گذشته به کار گرفته شده است. قابل توجه ترین نمونه آن در تظاهرات حکومتی 9 دی ماه 1388 مشاهده شد که گروهی از دختران با پوششی مغایر با هنجارهای حکومتی حضور داشتند و تصاویرشان با توجه فراوانی در رسانه ها همراه شد. نمونه این اتفاق در تظاهرات سالگرد انقلاب اسلامی در 22 بهمن ماه سال 1389 و 1390 هم تکرار شد و هنگام برگزاری انتخابات نهمین دوره مجلس شورای اسلامی در 12 اسفند سال گذشته نیز تلویزیون جمهوری اسلامی به پخش تصاویر از دختران و پسرانی مبادرت کرد که پوششی مغایر با هنجارهای تبلیغ شده جمهوری اسلامی داشتند. به نظر می رسد که استراتژی ناهمخوان و سیاست یک بام و دو هوای حکومت در مواجهه با پوشش شهروندان ریشه در ناتوانی آنان برای یکسان سازی جامعه دارد. در واقع آنها به موازات سیاست رسمی یک سیاست غیررسمی را نیز پیش می برند. هدف سیاست رسمی اعمال محدودیت حداکثری درباره پوشش شهروندان است و سیاست غیررسمی هم با هدف بهره برداری گزینشی و تبلیغی از پوشش های امروزی جوانان اعمال می شود.