Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Deprecated: Non-static method HTML_strip::usage() should not be called statically, assuming $this from incompatible context in /var/www/rahesabz.net/system/plugins/pi.html_strip.php on line 29

Deprecated: Non-static method Word_limit::usage() should not be called statically, assuming $this from incompatible context in /var/www/rahesabz.net/system/plugins/pi.word_limit.php on line 29

Deprecated: Non-static method imgsizer::usage() should not be called statically, assuming $this from incompatible context in /var/www/rahesabz.net/system/plugins/pi.imgsizer.php on line 32

Deprecated: Non-static method pdate::usage() should not be called statically, assuming $this from incompatible context in /var/www/rahesabz.net/system/plugins/pi.pdate.php on line 10

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Deprecated: Non-static method Comment::form() should not be called statically, assuming $this from incompatible context in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.template.php on line 2692
جنبش راه سبز - بیا کاین داوری ها را به نزد داور اندازیم
یکشنبه ۰۱ اردیبهشت ۱۳۹۸ -
- 21 Apr 2019

Deprecated: Function split() is deprecated in /var/www/rahesabz.net/uploads/js/ArDate.class.php on line 92

Deprecated: Function split() is deprecated in /var/www/rahesabz.net/uploads/js/ArDate.class.php on line 92
14 شعبان 1440 آخرین به روز رسانی : ساعت ۱۸:۱۷ به وقت ایران
جنبش راه سبز - جرس
بیا کاین داوری ها را به نزد داور اندازیم
 این یادداشت  به مناسبت روزجهانی فلسفه، به ماموریت جدید پوپرستیزان در ایران می پردازد

 

به نام خدا


آقای رضا داوری‌اردکانی، دوباره فرصت را مناسب دانسته، یکی پس از دیگری مصاحبه می‌کند و به پوپر و روشنفکری دینی می‌تازد؛ نمیدانم چه در سر دارد. مرا در نوشتن این وجیزه سه سخن بیش نیست که از ابتدا باید بدان تصریح رود:


نخست آنکه نقد بزرگان علم و ادب کاری است خطیر، مبادا جوانان و نوآموختگان تهوّر و تجرّی ورزند و مفتون تفلسف‌های نامجویان شوند، و به شیوه ناستوده آنان اقتدا کنند و آداب نقد نادانسته تیر اهانت در کمان ملامت نهند، و پرده انصاف و فضیلت بدرند، و انتقاد را با انتقام یکی بگیرند، و آبروی خود و شرافت فرهنگ را لکه‌دار کنند و دانایی را با اغراض سیاسی بیالایند، و با یاد گرفتن یک دو اصطلاح، همه ملک جهان را زیر پر خویش ببینند.


دوم آنکه می‌خواستم، گوشه‌ای از تاریخ معرفت و فلسفه کشور، پس از انقلاب مضبوط و مدوّن شود، تا طالبان حقیقت بدانند که در این دیار چه کسانی به انحطاط تفکر و فقر فرهنگ کمک کردند، و فلسفه را قربانی اغراض خود خواستند، نخوانده و نیازموده، کتاب نوشتند، راهنمایی رساله کردند، با مدیحه سرایی بر کرسی‌های معرفت تکیه زدند و جا را برشایستگان تنگ کردند و قامت دانش را چنان فرو کوفتند که هر درمانده‌ای لاف پهلوانی زد.


سوم آنکه بگویم وآشکار کنم که ستیز با روشنفکری دینی پروژه روز حکومتگران ایران و خیل خادمان فرهنگی آنان است. بحث‌های مصنوعی که بفرموده در مجلات و صدا وسیما راه انداخته اند و رگبار آتشی که بر آن میبارند همه گواه آن تهاجم خائفانه وعلامت نیرومندی این پدیده مبارکست. روشنفکری دینی پادزهر دینداری ماکسیمالیستی است و تا آن تفسیر و تطبیق ناموجّه از دین در جامعه حضور دارد روشنفکری دینی هم خریدار خواهدداشت و با استخدام مشتی ناشُسته روی ناسزا گو بزانو در نخواهدآمد.


***
 

 

۱ـ سی سال پیش که آقای داوری جدال با پوپر را آغاز کرد و حمله عنیفی را علیه او سامان داد، البته رندی و زیرکی کرد. دشنام‌هایی کلان داد و پاداش‌هایی کلان‌تر از کلانتران گرفت. توده‌ای‌ها، لیبرال‌کُشی را آغاز کرده بودند و روحانیّت خام را به دنبال خود کشانده بودند. داوری که در آرزوی نامی و نوایی بود، پا به میدان نهاد، ابتدا مقاله‌ای در کیهان فرهنگی نوشت، و پرده از روی «نفسانیّت» غرب برداشت و ذات فاسد و مستکبر و زوال محتوم آن را به «برهان» معلوم کرد. اما تحسینی نشنید.

انتشار ترجمه کتاب پوپر، جامعه باز و دشمنان آن (۱۳۶۴)، فرصتی طلایی برای او فراهم آورد تا لیبرال‌ستیزی و ولایت‌مداری خود را آشکار کند و تابلوی و لایت افلاطونی را بالا ببرد، وبر«اباحه‌گران» (یعنی آزادی‌خواهان) بتازد، و پیشینه خود را تطهیر کند که نه انقلابی بود و نه دینی. این بار تیر به هدف خورد و رویای دیرینش، تعبیری شیرین یافت. پس از آن بود که حاکمان قدرش را دانستند و درهای نعمت و حشمت را به رویش گشودند، و او با سرعتی که خود گمان نمی‌برد، از نردبان نام و مقام بالا رفت.[۱] و البته طیلسان استادی فلسفه را هم بر دوش داشت و به شاگردان، درس ولایت افلاطونی می‌داد و با کسب قوت و قوّت از ولایت، با ده هندوانه در دست، خم به ابرو نمی‌آورد و رساله‌های عدیده دکتری را هم نظارت (بل نظاره) می‌کرد و «فیلسوف» می‌پرورد و تحویل مجلس شورا و شورای انقلاب می‌داد. [۲] این سعادت‌ها که می‌برد، البته به پاس «ارادت»ی بود که می نمود.

به فرصت شناسی رضا داوری باید آفرین گفت. او که از پیشینه بویناک خود بیمناک بود و می‌دانست که سر سوزنی افشاگری، خرمن آرزوهایش را خواهد سوخت، پس از انقلاب معطل نشد و بی‌درنگ پیام‌ها و نشانه‌ها برای کلانتران فرستاد که حاضر است پشت به خدمت دو تا کند، و هر جا به زبان تیز و قلم برّنده او حاجت افتد، حاضر شود و زبان نقد مخالفان را ببندد و جامه جرئت‌شان را بدرد.

داوری، از پوپر آغاز کرد و انتقام هیتلر را از او گرفت. این را بر قیاس سخن خود او می‌گویم که در نقد پوپر نوشت: «او انتقام پروتاگوراس و گورگیاس را از افلاطون می‌گیرد.» (کیهان فرهنگی ۲۲)؛ پوپری که از فاشیسم هیتلری گریخته بود و چون نامداران بسیار دیگر، پس از تحمل دربه‌دری‌ها، به نیوزیلند رفته و سپس در انگلستان رحل اقامت افکنده بود.

حمله به پوپر، ادامه راه حزب توده بود، یعنی حمله به آزادی و حقوق بشر و جامعه باز غیراستالینی، یعنی حمله به مهندس بازرگان و اصحابش. حمله‌ای که غایت مطلوب استبدادیان و اقتدارگرایان بود و هر واژه‌اش را چون شربتی شیرین می‌نوشیدند. اما چیزی بیش از این هم بود و آن نمایش ولایت‌مداری بود. به دنبال این حملات بود که لشکری از مهاجمان قلم به‌مزد به اردوی پوپرکوبان و پوپرکُشان پیوستند، و ادبیاتی پر از توهین و دشنام و خشونت و خصومت را در روزنامه کیهان تولید و ترویج کردند، و اسب وقاحت در میدان فصاحت دوانیدند (این تعبیر را هم از داوری وام کرده‌ام که در طعن به پوپر آورده است).

یوسفعلی میرشکاک، احمد عزیزی، عبدالجواد موسوی، مهدی نصیری، عباس قائم‌مقامی و شهریار زرشناس، همه پشت به پشت داوری دادند، و با ادبیاتی فردیدی و هتاکانه، به مصاف پوپر (و سروش) رفتند. هفته‌ای نبود که یکی از اینان، صفحه‌ای از کیهان را به نیش قلم خود نیالاید و دشنام تازه‌ای خلق نکند. در آن ایام صفحات کیهان، برای رضا داوری هم از عرض و طول گشوده بود تا مصاحبه‌های بلندبالا کند و «ولایت‌ستیزی» پوپر را به اثبات برساند. کیهان نصیری (دهه ۶۰)، اوج رذالت و حضیض شرافت بود ، و بی‌سبب نیست که امروز به چنین جایی رسیده است.

با این همه، کابوس پوپر دست از سر داوری برنمی‌داشت. گفتن و نوشتن، به او آرامش نمی‌‌بخشید. در طلسم تهلکه شومی افتاده بود، ناآرامی در او موج می‌زد. اینجا و آنجا، در مصاحبه‌ها زخم‌ها به پوپر (و سروش) می‌زد، گرچه با هیاهو از چنبر نقدها جسته بود، و ظاهرا توانسته بود در سایه امن ولایت بنشیند، و تابلو پوپرشکنی را بالا بگیرد و مفتخر و مبتهج باشد، و اتباع و اصحابش در کیهان و سوره[۳] و... دورش بگردند و فیلسوف اعظم خطابش کنند. و گرچه اینک طیلسان فیلسوف ولایت را هم بر دوش می‌کشید و مفتخر به اصناف مفاخر شده بود، باز هم به گوشش می‌رسید که او را فاشیست و پوپرنشناس و ناسزاگو و سیاسی‌کار می‌خوانند. حتی یک بار کسی در حضور دخترش، او را فاشیست خطاب کرده بود که به گفته خودش، تمام شب را از هیبت آن خطاب نخوابیده بود.

البته آن کنایه‌ها پر بیراه نبود. اهل نظر می‌دانستند و می‌فهمیدند که حد اعلای دانش او از فلسفه و متودولوژی علم، کتاب فلیسین شاله است که ۸۰ سال پیش برای دانش‌آموزان دبیرستانی در فرانسه تالیف شده و ۶۰ سال پیش، یحیی مهدوی آن را به فارسی ترجمه کرده است. کتابی که در گروه فلسفه دانشگاه تهران، چون کتاب مقدس، مورد تکریم بود. حال چطور می‌توانستند بپذیرند که چنین کسی با این درجه‌ از صلاحیت، توانایی نقد و ردّ کارل پوپر را داشته باشد که از بزرگترین فیلسوفان علم معاصر است؟

همچنین هیدگرستایی وی (عمدا هیدگرشناسی نمی‌گویم)، این شبهه را تقویت می‌کرد که وی لیبرالیسم را از موضع فاشیسم فرو می‌کوبد. فروکوفتن مستدلّ لیبرالیسم حق هر متفکر است، اما این بد منطقی است که بگوییم لیبرالیسم بد است، پس فاشیسم خوب است! از آن بدتر اینکه بر فاشیسم، قبای ولایت بپوشانیم و به عوام و روحانیان خام بفروشیم.

تب پوپرکوبی که فرونشست، آقای داوری ماموریت تازه یافت. به سراغ حقوق بشر رفت و در مجله بیان مقاله‌ای در ذمّ و نفی آن نوشت و درست مانند توده‌ای‌های عامی، آن را خادم منافع بورژوازی دانست که ظاهری عدل‌پرور دارد و باطنی عدل‌ستیز. این مجله را هم فردیدی‌ها می‌گرداندند و صدر و ذیل آن را به ادبیات فردیدی آلوده بودند.

آن گاه سال ۱۳۶۸ دررسید، آیت‌الله خمینی فوت کرد و رهبری جدید به جای او نشست. لازم بود که آستان‌بوسان، دوباره ارادتی بنمایند و سعادتی ببرند و نشان دهند که همچنان کمر بسته ولایت‌اند و دلباخته دیانت.
 

قبض و بسط تئوریک شریعت، چندی بود که در فضای رسانه‌ای عشوه می‌خرید و جلوه می‌فروخت. حوزه و دانشگاه را به پیچش افکنده بود و مکلّا و معمّم را به چالش می‌طلبید. مقالات نقدی و تاییدی باران‌وار از در و بام فرو می‌ریختند و غوغا می‌انگیختند. حکومت احساس خطر می‌کرد و از خادمان خدمت دوچندان می‌طلبید. رضا داوری، بار دیگر در صحنه ظاهر شد، کار خطیری کرد و با یک تیر چند هدف را نشانه گرفت. غزلی از دیوان آیت‌الله خمینی انتخاب کرد و در مجله دانشگاه انقلاب چاپ کرد (که گرداننده آن دامادش، موسی دیباج بود). تا هم به نویسنده «قبض و بسط» گوشمالی دهد ، هم دهان موافقان را ببندد و آنان را به صاحب ولایت حواله دهد، و هم خود را از محنت نقد و استدلال برهاند که هیچ گاه مرد میدانش نبوده است.

پیدا بود که با آن همه ناسزاگویی چند ساله و چندجانبه‌ خود و هم‌پیمانانش، آتش خشمش فرو ننشسته و حالا آمده است تا تجدید مطلع کند و بی‌پرده‌تر از پیش، سروش را به تمسخر گیرد. غزل را بخوانید:


ای وازده، تـرّهــات بـس کـن

تـکـرار مـکــررات، بـس کن

بـربــنـد زبـان یـــاوه‌گـویـی

بشـکن قـلم و دوات، بس کن

ای عاشق شهرت،‌ای دغل بـاز

بس کن تو خزعبلات، بـس کن

گفـتـار تـو از بـرای دنـیاسـت

پیـگـیـری مهـمـلات، بـس کن

بـردار تــو دسـت از ســر مــا

تـکــرار مـکــررات، بـس کن

(دیوان، ص ۱۷۹)


داوری در ذیل این غزل نوشت که از قصد شاعر عزیز خبر نداریم، اما می‌توانیم فرض کنیم که روی سخنش با کسانی باشد که مدعی عصری‌کردن دین‌ اند، خزعبلات و مهملات می‌گویند و تکرار مکررات می‌کنند، و دغل‌باز و عاشق شهرت‌اند. چنین نقدی فقط از پیروان فردید برمی‌آمد و بس. سروش باز هم خاموشی گزید و به هیچ یک از این توهین‌ها پاسخ نگفت.

 

اما گویا فیلسوف ما به این حدّ قانع نبود. کلاس‌های درسش همه به ذمّ و قدح پوپر (و از ورای پوپر، ذمّ و قدح سروش) آکنده و آلوده شد.نامه یی راهمراه با ۳۰۶ نفر دیگربرای اخراج سروش از دانشگاه امضا کرد(به سبب سازی مهدی گلشنی).رساله‌های دکتری هم از آسیب پوپرکوبی، بی‌نصیب نماندند. ناگهان خبردار شدیم، رساله‌ای در گروه فلسفه، تحت راهنمایی دکتر رضا داوری و دکتر احمد احمدی تهیه شده و نمره قبولی گرفته که موضوعش نقد منطق جدید است. خواندن رساله چیزی جز بهت و تأسف به‌بار نیاورد. روح‌الله عالمی، صاحب رساله ــ که بعدا هم به استخدام گروه فلسفه درآمد و سپس بختش واژگون شد ــ کوشیده بود تا نشان دهد که منطق جدید واجد یک تناقض درونی است و این علمی که بنیانگذارانش راسل و وایتهد و فرگه و کواین و کارنپ بوده‌اند، خراب‌آبادی است که بنیادش بر باد است. نویسنده رساله برای خشنودی راهنمایان، اینجا و آنجا از لگدزدن به پوپر دریغ نکرده بود. و جالب‌تر از همه این‌که از قول پوپر نوشته بود: «تجربه ابطال‌پذیر است»! راهنمایان که نه مقدمات منطق جدید می‌دانستند و نه پوپر را خوانده بودند، از فرط شهوت وغضب، مهر تصویب بر رساله‌ای زدند که ننگ تاریخ فلسفه در ایران و دانشگاه تهران است، و مهر باطله بر پیشانی استادانی است که در شورای انقلاب فرهنگی بودند و هستند، و می‌خواهند راه و روش علم‌آموزی و تحقیق را به دانشگا‌هیان نشان بدهند. دانشگاه تهران اگر غیرت علمی داشت، آن راهنمایان راه‌نشناس را عذل و عزل می‌کرد تا فلسفه و معرفت را چنین به سخره نگیرند.

آن چه در آن رساله به «اثبات» رسیده بود، این بود که غربی‌ها، حتی فیلسوفانشان عقل درستی ندارند، و علم منطق‌شان چنان سست‌بنیاد است که مدعی نورسیده‌ای می‌تواند آن را درهم شکند. و پوپر هم یکی از فرودست‌ترین آن فیلسوفان است و این البته کم دستاوردی نبود! جای شگفتی است که دکتر احمد احمدی ملایری که کسوت روحانیت بر تن دارد و شاگرد علامه طباطبایی بوده است، چطور بدون دانش لازم وکافی از صورت و مادّه چنین رساله‌ای، پا به میدان تصویب آن گذاشته و حق‌الزّحمه آنرا برخود حلال دانسته است؟

اخیرا، اما، رضا داوری پی‌درپی اظهار می‌کند که در انتقاد (بخوانید انتقام) از پوپر، قلم را به رجس اهانتی نیالوده است. کافی است که به عبارات و توصیفاتی نظر کنیم که در اولین مقاله انتقادی (انتقامی) او علیه پوپر در کیهان فرهنگی آمده است: «تبلیغات‌چی سوفسطایی»، «دلّال چرب‌زبان بنگاه معاملات ملکی»، «ضد تفکر اصیل»، «فحّاش»، «هرزه درا»، «معاند با فلسفه»، «دواننده اسب وقاحت در میدان فصاحت» و... .

البته جای شکرش باقی است که مانند استاد فقیدش، از واژه‌های مأبون و مفعول و ماسون یهودی و... استفاده نکرده، گرچه هر دو ،یهودی‌زاده بودن پوپر را همواره گناهی نابخشودنی شمرده‌اند! با این همه، گویی این دشنام‌ها کافی نبود. آقای داوری در آن مقاله رسما افترا زد و تحریف کرد و جملاتی را به پوپر نسبت داد که در کتاب جامعه باز یافت نمی‌شد. وقتی دکتر علی پایا گریبان او را گرفت که «آن جملات را از کجا آورده‌ای؟»، داوری در پاسخش طلب‌کارانه نوشت که: «نمی‌دانستم که تو هم به دام پوپر افتاده‌ای. من پوپری نیستم که دروغ زن باشم.» (کیهان فرهنگی ۲۵). همین و بس! جالب است که آن دروغ‌زنی‌ها همه مربوط به مسائل کارگری و کارگران بود تا در آن فضای چپ‌روانه عصبی ابتدای انقلاب، نشان دهد که پوپر با کارگران و ستم‌دیدگان و تهی‌دستان مهربان نیست و لذا لعنت بر اوباد! اکنون خوب است آقای داوری ، یکی از این دو کار را بکند: یا جای آن قول‌های کذایی را در کتاب پوپر نشان دهد و از خود رفع تهمت کند و نام نیک بخرد، یا اگر به حقیقت، سخنانی محرّف‌ و مخدوش به پوپر نسبت داده است (که داده است)، اعتراف و اعتذار کند و باز هم برای خود نام نیک بخرد.

 

دکتر داوری، در شماره ۲۵ مهرنامه (مهر ماه ۱۳۹۱)، تجدید مطلع می‌کند و با لحنی پر درد در مصاحبه‌ای گزنده (که پرسش‌های پرطعنه مصاحبه‌گر، گزنده‌ترش هم کرده است)، می‌گوید: «جدال بیهوده سال‌های اوایل دهه ۶۰، روی هم‌رفته بد بود و بدتر فهمیده شد.»

درست می‌گوید. آن جدال‌ها بد بود، اما بد فهمیده نشد. همه فهمیدند که کسی آن جدال‌ها را آغاز کرد که فقط خیالات سیاسی در سر داشت، بی‌آنکه از صلاحیت علمی و فلسفی نقد پوپر برخوردار باشد. بد بود چون آبرو و شهرت کسی را به خطر افکند و فرو شست که با شتاب و زرنگی می‌خواست گذشته تیره خود را بشوید و انقلابی‌گری وولایت‌مداری خود را نزد کلانتران به اثبات برساند. و اینک که میوه تلخ آن طمع‌ها و هوس‌ها بر شاخ زمان ظاهر شده و حتی ملعبه کردن اشعار «امام امّت» هم نام نیکی به‌بار نیاورده است، البته باید دل را پردرد و زبان را پرآه و سوز کند. «فیلسوف فرهنگ» ما سخت خائف است که آوازه‌ بی‌فرهنگی او در تاریخ رود و بر دوام بماند.

پس برای آنکه «بعضی سوءتفاهم‌ها را رفع کند»، دست به کار شد و کتابی تصنیف کرد تحت نام سیری انتقادی در فلسفه کارل پوپر (اندیشه معاصر، ۱۳۸۴) تا «خوانندگان بپذیرند که من در نوشتن آن قصد و غرض سیاسی نداشته‌ام» (همان، ص ۸).

لکن «از قضا سرکنگبین صفرا فزود» و آن کتاب، ردیّه‌ای از آب درآمد عامیانه و خصمانه، و سند فضاحتی برای نویسنده و ناشرش. مگر معجزه‌ای بتواند کسی را که از منطق و علم جدید و ریاضیات و فلسفه آنالیتیک به کلی بی‌خبر است، و با اصطلاحات فلسفی قوم یکسره بیگانه است و عمری دل در گرو تفکر فردید داشته، یک شبه به جایی برساند که کل فلسفه پوپر را بخواند و بفهمد و غربال کند، و نهایتا طومارش را بپیچد و بر تاق تاریخ نهد، و او را «در مقام خود متمکّن» سازد و در یک جلد کتاب دویست صفحه‌ای، تکلیف اندیشه پوپر را برای همیشه روشن کند! ولی او راهی و گریزگاهی جز این نداشت. قصدش این بود که نشان دهد، علیرغم طعن طاعنان، پوپرستیزی او عالمانه بوده است نه حاسدانه، نه سیاست‌کارانه، نه جاهلانه و نه از خوف زوال نام و شهرت. شاید اکنون رضا داوری آرزو کند که‌ای کاش، آن کتاب را ننوشته و پنجه در پنجه پوپر نینداخته بود، و به آرامی از کنار طعن‌ها و تمسخرها گذشته بود و دندان بر جگر نهاده، خاموش مانده بود اما دریغا که جگربند را گربه برده است:


در چهی انداخت او خود را که من

در خـور قـعرش نمـی‌بینـم رسـن

در چهی افتـاد کان را غـور نیسـت

آن گناه اوست، جبر و جور نیست
 

 

۲.نگاهی به کتاب بیندازیم:

یکم، این کتاب را اگر «نقد بخشی از فلسفه کارل پوپر» نام می‌نهادند و از آن عنوان پرطمطراق چشم می‌پوشیدند، بسی شایسته‌تر بود. جای فلسفه احتمالات، منطق، فلسفه فیزیک کوانتوم و... به ‌کلی در این کتاب خالی است که پوپر را در آن‌، کشف‌ها و ابداع‌هاست. ارجاعات کتاب فقط به چند ترجمه فارسی از آثار پوپر و یک دو ترجمه در باب آرای او محدود است، همین و بس. حتی همه آثار ترجمه شده پوپر را هم، در بر نمی‌گیرد، چه جای همه آثار پوپر.
 

دوم، نویسنده کتاب، چنان از رورتی و گادامر و کواین و دریدا و فوکو و کوهن و فیرابند و لاکاتوش نام می‌برد و آن‌ها را به رژه وامی‌دارد، که گویی بیست‌سال است با آن‌ها‌ چای خورده و قلیان کشیده است! این فضل‌فروشی، ضعف دیگری است برای آن که ضعف‌های اصلی را بپوشاند.


سوم،
کمترین انتظار خواننده این است که در کنار ناسزاگویی‌ها، دست کم اطلاع درستی از آرای پوپر در این کتاب بیابد. اما با کمال تاسف باید گفت که آقای داوری وقت خود و خواننده را ضایع می‌کند، خیمه از لعاب می‌بافد و به تعبیر آیت‌الله نائینی، جز «منسوجات عنکبوتیه»[۴]تحویل نمی‌دهد. کسی که اطلاع از معنای درست «ابطال‌پذیری»[۵]، ندارد چگونه می‌تواند درباره «فلسفه پوپر»، آن هم کل فلسفه او اظهار نظر کند؟ آقای داوری می‌نویسد: «ظاهرا همه احکام علمی، بالاخره روزی داغ ابطال بر پیشانی‌شان می‌خورد» (ص ۲۵). آیا این است معنی «ابطال‌پذیری»؟ نویسنده اگر به آثار پوپر رجوع کرده بود «ابطال‌پذیری» را با «ابطال‌شدن بالفعل» یکی نمی‌گرفت. وی با تکرار همین خطا[۶]، بی‌خبری خود را آشکارتر می‌کند. و آنگاه با چنین بضاعتی، به فیلسوفان علم آموزش می‌دهد: «در فلسفه علم باید ماهیت علم مطرح شود، به صرف این که بگوییم احکام علمی چه نوع احکامی هستند، فلسفه علم تمام نمی‌شود» (ص ۲۸).درانتظاریم که ایشان همچنانکه ماهیت غرب را روشن کرده‌اند ماهیت علم را هم روشن نمایند وچشم همه را روشن فرمایند.


چهارم،
آقای داوری در این کتاب نه فقط پوپر را نقد و جرح می‌کنند، بلکه گاه‌گاه هم پدرانه دست نوازش بر سر او می‌کشند که بلی فلان مطلب را بد نگفتی، گرچه کم گفتی و هنوز تا به ماهیت امور برسی، کارداری. این رویّه در سراسر کتاب به نحو چندش‌آوری جاری است، و تفرعنی[۷] فرامستانه را به نمایش می‌گذارد. وی هیچ جا پوپر را فیلسوف نمی‌خواند، بلکه نویسنده فلسفی می‌نامد. دیکته‌اش را تصحیح می‌کند و غلط می‌گیرد و استادانه بر سر او می‌ایستد و تشر می‌زند، و حتی بی‌پروایی را به جایی می‌رساند که می‌گوید در کلام پوپر «فلسفه به حماقت و بلاهت دچار شده است» (ص ۱۰۵)، و با این زبان به پوپر ایراد می‌گیرد که زبانش «زبان هتاکان و ناسزاگویان بی‌ادب و بی‌پروا» است (ص ۸۴). خود بزرگ‌بینی آقای داوری، اصولا بالاتر از این حرفهاست. به فلاسفه نمره می‌دهد و نمره پوپر را بسیار کم می‌دهد و می‌گوید: «در کشورهای انگلوساکسون که معمولا فلسفه‌اش ضد فلسفه بوده است، پوپر اسم و رسم و مرجعیت دارد، ولی فلاسفه اروپایی از او نام نمی‌برند» (کیهان فرهنگی۲۲). اینهارا در باره کسی میگوید که آثارش به اغلب زبانهای دنیا ترجمه شده است. پوپر را البته می‌توان و می‌باید نقد کرد، چنانکه آگاهان کرده‌اند و خواهند کرد؛ اما به نا‌آگاهان باید گفت:


هین رعیّت باش چون سلطان نه‌ای

تک مران چون مرد کشـتیبان نه‌ای

نـازنینی تـو ولـی در حدّ خـویش

الله الله پـا مـنـه زانــدازه بـیـش

 

پنجم، آقای داوری می‌گوید پوپر دو قول مشهور دارد: «یکی تئوری توطئه و دیگر تقدم ΄انگیخته΄ بر ΄انگیزه΄» (ص ۴۴). نیز در جای دیگر «تفکیک ΄انگیزه΄ از ΄انگیخته ΄ و بیرون نیامدن ΄باید ΄از ΄است΄» را از اقوال مشهور او در ایران می‌شمارد (ص ۲۴).

واقعا شرم آور است، این چنین معرفت و تحقیق را به سخره گرفتن! وی تصور می‌کند هر چه سروش نوشته، اقوال پوپر است. چه مساله «باید» و «است» باشد، چه مساله «انگیزه» و «انگیخته» (آن هم نه «تقدم ΄انگیخته΄ بر ΄انگیزه΄» که جعلی دیگر است).

بی‌ربطی منطقی «باید» و «است» از آنِ هیوم است و سپس از آنِ مور که مغالطه طبیعت‌گرایان می‌نامدش (و نیز مرحوم علامه طباطبایی که بی‌خبر از هیوم و مور به آن رسیده بود. شرح ماجرا را سروش به تفصیل در کتاب خود دانش و ارزش آورده است، و جناب داوری به طعن آن را «قرآن بر سر نیزه کردن» خوانده است)، و مغالطه خلط «انگیزه» و «انگیخته»[۸]، یک مغالطه شناخته‌شده منطقی است و ربطی به پوپر وفلسفه او ندارد. بگذریم از این که جناب داوری درک درستی از این مغالطه ندارد و با همه عرقی که ریخته، به معنای ساده آن نرسیده است.


ششم، وی چند جا[۹]، پوپر را یک منوّرالفکر قرن هجدهمی می‌داند که دیر به دنیا آمده است. صاحب این قلم هیچ گاه بر پوپرکُشی‌های داوری و اهانت‌های او نقدی ننوشت و صبوری کرد تا وی هر چه در صفحه دل دارد، بر صفحه کاغذ آورد. این یکی از آن موارد و مصادیق شفاف است که عمق تأثّر داوری را از مارکسیسم عوامانه و سایه شوم این عامی‌نگری را بر سراسر «فلسفه» او نشان می‌دهد[۱۰].

فیلسوف، خواهان حقیقت و گریزان از باطل است، هرجا و هرگاه که باشد. نه قرن هجدهمی بودن، به‌خودی خود علامت بطلان است و نه قرن بیستمی بودن، نشان حقانیت. اگر غیر از این باشد، پس ادعای مسلمانی آقای داوری برای چیست؟ اسلام که قرن هفتمی است. من طنین سخن آن توده‌ای عامی را از ورای این گفتار می‌شنوم که بر مرحوم مطهری بانگ می‌زد که او یک متفکر قرن هفتمی است! و با همین «حجت» می‌خواست جایگاه فکر او را در تاریخ نشان دهد و بطلانش را «ثابت» کند. داوری می‌خواهد بگوید افکار پوپر هم، مانند اسلافش، یعنی منورالفکرهای قرن هجدهم، ارتجاعی است و به زباله‌دان تاریخ افتاده است. آن مصطلحات را به‌کار نمی‌برد، اما جان کلامش همان است. گفتن چنین حرف‌هایی به طمطراق و طنطنه فلسفی نیاز ندارد. در جزوه‌های درسی مقدماتی هر عضو عامی حزب توده پیدا می‌شود. اتفاقا یکی از جهادهای پوپر علیه همین «تاریخی کردن حقیقت» بود. حقیقت هرگاه و هرجا به دنیا آید، تازه است و کهنه نمی‌شود، چه قرن هشتم باشد، چه قرن هجدهم. و باطل هرجا و هرگاه به دنیا آید، کهنه است و مردود، چه قرن بیستم باشد و چه قرن بیست‌وهشتم. و قصه پرغصه آقای داوری، این است که می‌خواهد بدون توسل به استدلال، و با صرف انتساب به زمان، قولی را رد کند و زحمت حجت آوردن را از شانه خود فرونهد .«حبّذا نان بی‌هیولای خمیر».

من در عجبم از مریدان او، که حقیقت اسلام ناب فراتاریخی را از مغازه او می‌خرند ،چرا «ماهیت» زمان‌زده فکر و فلسفه او را درنمی‌یابند؟ ماهیتی که ویرانگر مسلمانی و معنویت است و حق را به توفان تاریخ می‌سپارد، و متاع حقیقت را به سنجه کهنه و نو می‌سنجد، و تفکر بی‌زمان را زمان‌دار می‌کند، تا به راحتی بتواند بر مخالفان، حکم ارتجاع براند و آنان را به دادگاه تاریخ بسپارد و به اردوگاه باطل منتسب کند.

بنظر پوپر، افلاطون موسّس فلسفه‌ای است که به استبداد و نازیسم می‌انجامد. چه فرقی می‌کند که این سخن را پیش از میلاد مسیح بگویند یا بیست قرن پس از آن؟ اتفاقا خود آقای داوری، به تبع استادش، تصریح می‌کند که «افلاطون موسس سیاستی است که لیبرالیسم هم صورتی از آن است. و لیبرالیسم، خود مادر نازیسم و فاشیسم است» (کیهان فرهنگی، شماره ۲۲). پس دعوای آقای داوری با پوپر بر سر چیست؟ غیر از این است که پوپر، با آموختن زبان یونانی و رفتن به سرچشمه‌ها خیلی زودتر و بهتر و بی‌طمطراق‌تر از او، همین موضوع را بر قلم آورده است؟ بگذریم از این که آقای داوری، روزی در کتاب فلسفه چیست؟ سقراط را «مسیلمه کذابِ» تاریخ خوانده بود. و حالا که زیر سایه ولایت افلاطون، شاگرد سقراط، لمیده است، آن تیر و کمان جوانی را به دیوار آویخته است.

داوری می‌نویسد: «پوپر با قصد و نیّت سیاسی، و برای مبارزه با فاشیسم ونازیسم و دفاع ازدموکراسی کتاب نوشته است و بنابراین عجیب نیست که نوشته او ایدئولوژیک باشد و گاهی لحن بسیار تند و خشن پیدا کند.»(ص ۴۹).

جملات بسیار گویایی است و واژه به واژه بر خود آقای داوری منطبق است، الّا اینکه کتاب آقای داوری،برعکس پوپر، برای مبارزه با دموکراسی است ودفاع از فاشیسم، ولذاو البتّه سراپا ایدئولوژیک  و تند و خشن.
 

هفتم، جناب داوری کراراً پوپر را به خاطر یقین‌گریزی سرزنش می‌کند(ص ۱۲۰ و..). این نکته را برای دانشجویان می‌گویم که تواضع علمی فیلسوفان جدید باعث شده است که با احتیاط دم از یقین بزنند واین نه از سر یقین‌گریزی، بل به سبب دشواریابی آن است. ساده لوحانه می‌توان مدّعی یقین شد واحکام جزمی در علم وفلسفه صادرکرد، امّا آنان که با پیچیدگی‌های معرفت‌شناسی مدرن آشنایی دارند، خنده بر آن سادگی‌ها می‌زنند. استاندارد یقین در فلسفه جدید چنان بالا رفته است که کثیری از یقینیّات پیشینیان را به سراب بدل کرده است. هیچ فیلسوفی نیست که خواهان یقین نباشد، اما چه باید کرد که: دست ما کوتاه و خرما بر نخیل!

ابو حامد غزالی از پیامبر (علیه‌السّلام) می‌آورد: ماقسم الله شیئا أعزّ من الیقین: خدا چیزی کمیاب‌تر از یقین نیافریده است.

سخن از این کتاب به درازا کشید. به تقریب صفحه‌ای در این کتاب نیست که در آن باطلی نیامده باشد، یا بغضی نترکیده باشد یا تیری به تاریکی رها نشده باشد. آن چه از آن خبری نیست، برهان و حجّت است.


تسبیح و چراغ و فرش مسجد بردند

چیزی که نمی‌برند فرمـان خـداست!

 

 

سخنی ایجابی هم بگویم و نقد کتاب را به پایان برم. آقای داوری پوپر را به صلیب می‌کشد که چرا به فلسفه‌ای باور ندارد که خود او (داوری) بی‌حجت و بی‌دلیل به آن باور دارد. پوپر قائل به جبر تاریخ نیست. معتقد است که پیشگیری از ظهور نازیسم و فاشیسم امکان‌پذیر بود. معتقد است فیلسوفانی چون افلاطون و هگل و نیچه و هیدگر، راه را برای آن فاجعه هولناک هموار کردند. و اگر پای این افکار خشونت‌پرور به تاریخ باز نشده بود، بشریّت خوشبخت‌تر و آسوده‌تر بود. این است که این فیلسوفان را مسبب و مسئول بدبختی بشر می‌شمارد و نقدشان را فریضه‌ای علمی و فلسفی می‌داند.

آقای داوری اما، می‌گوید ماهیت تاریخ غرب چنین اقتضا داشته که افلاطونی بیاید و بعد فلسفه او بسط یابد و سر از لیبرالیسم و سپس فاشیسم درآورد. هگل و هیدگر هم، ‌زبان تاریخ بوده‌اند و همان را گفته‌اند که تاریخ (بل وجود) بر زبانشان نهاده است. فرض این که اگر هیتلر و هیدگر نبودند چه می‌شد، محض توهّم و پنداربافی است. هر چه شده، باید می‌شده و راه دیگری به روی تاریخ باز نبوده وحوالت تاریخ همین بوده است و لذا مسئولیتی را بر دوش کسی نمی‌توان نهاد.تاریخ ،هگل اندیشانه،بسط یک طرح اجمالی آغازین است.

داوری این جبر تاریخی را با دوره‌بندی تاریخ همراه کرده، و لذا دائما می‌کوشد تا بگوید فلان چیز دوره‌اش گذشته و فلان چیز دوره‌اش هنوز نرسیده است. وی در کتاب شاعران در زمانه عسرت به صراحت می‌گوید که دوره انبیا و اولیا گذشته است. با این دوره‌بندی، فلسفه‌ عرشی آقای داوری، ناگهان چنان نزول می‌کند و زمینی می‌شود که از دل آن یک جامعه‌شناسی عوامانه، غیرتجربی و خیال‌بافانه، ازجنس داروینیسم اجتماعی سر بر می‌آورد که درباره توسعه و فیلم و هنر و فوتبال و... هم نظر می‌دهد تا تعیین کند که دوره‌اش برای جامعه ما رسیده است، یا نرسیده! و با همین سخنان مانع توسعه و رشد علم شده و می‌شود. طنز تراژیک روزگار و بخت شوم جمهوری اسلامی است که فردی به ریاست فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی منصوب شده است که توسعه وعلم جدید را عین غرب‌زدگی می‌داند! کار داوری و فردید جز این نبود و نیست که نوگرایان را چه در عرصه دین، چه در تکنولوژی، چه در فرهنگ و سیاست و توسعه، از تلاش خود شرمنده کنند و بگویند آن‌ها اسیر دست تاریخ‌اند و خود نمی‌دانند که فرمان از که می‌برند و مشغول گزینشی ناقص از غرب‌اند که فرجامش ناکامی است.

فردیدیان[۱۱] بر این گمان‌اند که با ظهور دکارت، سوبژکتیویته (نفسانیت، در ترجمه ناقص داوری) در رسید و آدمی جهان را در آیینه خویش دید. کانت آن را تکمیل کرد و از آن پس عالم دیگری قائم شد، و آدم دیگری قد راست کرد و علمی و فلسفه‌ای و تکنیکی و سیاستی دیگر پدید آمد و شد آن چه شد، تا کار به این غایت رسید و «غرب» تحقق واپسین یافت. این حرف‌های بی‌دلیل علاوه بر سستی‌، فلسفه‌بافی زیرکانه‌ای هم نیستند. گیرم که کانت آمد و بساط فلسفه خود را پهن کرد و گفت:


تا بدانی کآسمان‌های سمیّ

هست عکس مدرکات آدمی


و زمان و مکان و علت و معلول را همه سوبژکتیو و صور پیشینی شهود و مقولات فاهمه دانست. آیا با این حرف کانت، عالم تازه‌ای قائم می‌شود؟ مگر چند نفر در غرب عالم (شرق عالم به کنار)، کانت را خوانده‌اند و فهمیده‌اند و باور کرده‌اند؟ یا دکارت و هگل و نیچه را؟ چه معنا دارد که بگوییم عالم و آدم کانتی و دکارتی شده‌اند؟ این سخن در باب ادیان محتملا درست است که بگوییم پس از پیامبر اسلام، مردم بسیاری مسلمان شدند، اما پس از کانت و هگل چه می‌توان گفت؟

از این مهم‌تر، اگر کانت درست می‌گفت (که خودش بر این باور بود) آن را فقط برای پس از خود نمی‌گفت. او نمی‌گفت از این پس آدمیان زمان و مکان و... را سوبژکتیو خواهند دانست. او می‌گفت دستگاه ادراکی بشر همیشه این طور کار می‌کرده، چه قدیم و چه جدید. مقتضای فلسفه کانت این است که ذهن افلاطون و ارسطو هم همان طور کار می‌کرده که کانت ‌گفته است. و لذا بشر از نظر کانت، همیشه کانتی بوده است. دیگر چه معنا دارد که بگوییم با ظهور کانت، عالم و آدم دیگری ظهور کرد و دوره پیشین سپری شد و دوره جدیدی در تاریخ آغاز گردید؟ فروافتادن سیبی که جاذبه زمین را به نیوتون نشان داد، معنایش این نبود که از آن پس سیب‌ها را جاذبه فرود می‌آورد، بل معنایش آن بود که از آن پیش هم، سیب‌ها اسیر دست جاذبه بوده‌اند. کشف جاذبه نصیب نیوتون شد، نه خلق آن.

تمام خشمی که رضا داوری بر پوپر فرو می‌بارد، برای همین است که او به آن فلسفه پوچ دوره‌بندی حقیقت و به این جبر بی‌رحم تاریخ باور ندارد و استالین و هیتلر را معذور نمی‌داند، همچنان که هیدگر و نیچه و هگل را.

«غرب‌زدگی» فردید و پیروانش هم یکی از موالید همین جبر تاریخی بود. او می‌گفت تاریخ ما به جبر و به حکم بسط آن ایده آغازین، مقهور غرب شده، نه کسی در این امر مقصر بوده است و نه کسی قادر به رفع مقهوریت. باید دوره‌اش بگذرد و اسم دیگری از خدا تجلی کند و دریای وجود، موج دیگری بزند و سرنوشت ما را عوض کند. پاره‌ای از روحانیان خام ، غرب‌زدگی را به معنای غوطه‌ور شدن در مفاسد غرب گرفتند و از آن حمایت کردند و ندانستند که در باطن باطل این تفکر، چه اژدهای پرزهری نشسته است، اژدهایی که با نفخه مرگبارش، هر حرکت و جنبش مختارانه‌ای را نفی می‌کند، و آدمی را به دست جبری سیاه و محتوم می‌سپارد.

لازمه غرب‌زدگی چیزی نیست جز تسلیم شدن به غرب. چون دوره، دوره غرب است، هر دست و پا زدنی بی‌حاصل است. نام این حرف‌ها را علم‌الاسماء تاریخی نهاده‌اند، و پای خدا و ابن‌عربی را هم به میان کشیده‌اند تا دام تزویرشان محکم‌تر شود. این همه که اینان از آینده دم می‌زنند، نه آینده‌ای است که ما به دست خود بسازیم، بل آینده‌ای است که جبر تاریخ باید برای ما بسازد و هدیه کند، و چه بسا که نکند. دست‌بستگی و بی‌عملی، پیام اصلی و «ماهیت ذاتی» مفهوم «غرب‌زدگی» است[۱۲]. مفهومی که سازندگانش پنجاه سال است، در آن درجا زده‌اند و هیچ تولید و دستاورد تازه‌ای نداشته‌اند، و با این همه روشنفکری دینی را به توقف و غروب و مرگ و امتناع فکری مطعون و منتسب می‌دارند.

اشارتی هم به صنعت پوپرسازی در ایران بکنم. دو تن از استادان دانشگاه که به شهادت آثارشان رسما دچار خبط دماغ‌اند[۱۳]، در شماره اخیر مجله پنجره (۱۵۱)، پوپرهای تازه‌ای ساخته و پرداخته‌اند. یکی می‌نویسد: «پوپر بعد از جنگ جهانی دوم ظهور کرد و مبنای فلسفه خود را بر عرفان کابالیستی یهودی بنا کرد که بر اساس نیهیلیسم استوار است». دیگری هم پوپر را یکی از مغلق‌نویسان نثر انگلیسی می‌داند که چهارده سال عضو CIA بود. توخود حدیث مفصل بخوان از این مهمل.

اما والبته اینها بی‌شباهت به سخنان فردید نیست که هیدگری اسلامی ساخته وپرداخته بود و می‌گفت که می‌خواهد اسلام را با هیدگر و هیدگر را با اسلام تفسیر کند.
 

خلاصه کنم. اگر آقای داوری پنجه با مردان نیفکند و برتر از سلطان فرس نراند و به نقد پوپر نپردازد، البته سنگین‌تر و محترم‌تر است. اما اگر به سببی از اسباب، یا دلیلی از دلایل می‌خواهند، فلسفه پوپر را نقد کنند (که صد البته حق ایشان است)، چنان که نه الگوی کژتابی برای دیگران شوند، نه گمان بی‌صلاحیتی در حق ایشان رود، و نه عبرتی برای ناظران شوند که بگویند «چه غم آتش را که تو هیزم شدی؟»، آن گاه شایسته است که ابتدا دل را از اغراض تهی کنند، و به جای مطالعه سرسری ترجمه کتاب‌های پوپر، دو جلد کتاب ازمجموعه کتابخانه فیلسوفان زنده در باب پوپر را به دقت در مطالعه گیرند، (جزوات صاحب این قلم در فلسفه علم می‌تواند به کمک ایشان بیاید تا معنی مفاهیم ویژه‌ای چون ابطال‌پذیری را دریابند و گاف گزاف بر قلم نرانند)، آن گاه به سراغ کتب اصلی پوپر بروند و حکمت بیندوزند و سپس اگر مجال و حالی ماند، به نقد پوپر بپردازند، تا انشاءالله نام نیکی در جهان و پاداشی نیکوتر در آخرت حاصل کنند؛ که به قول سعدی:


دو چیز حاصل عمرست: نام نیک و ثواب

وزیـن دو درگـذری کـلّ مـن علیـها فان
 

 

۳ ـ می‌رسیم به طرح و شرح ماموریت جدید آقای داوری، که عبارت است از درآویختن با روشنفکری دینی و تقدیم کردن قربانی تازه‌ای به کلانتران.

کارنامه جناب داوری در باب روشنفکری دینی، خالی از ‌ابهام نیست. گاه آن را چیزی دانسته است که وجهی و جایی دارد و گاه بر آن یکسره قلم بطلان کشیده و آن را موجود پوچ و چروک و متناقضی چون «آبغوره فلزی» و «مثلث هشت‌ضلعی» شمرده است. داوری در نگاشته‌های سردش کمتر ذوق‌ورزی می‌کند. یا ناسزا می‌گوید که در این کار چیره‌دست است[۱۴]، یا این پا و آن پا می‌کند و سخنی را می‌گوید، سپس نصفش را پس می‌گیرد و صد اما و اگر و نفی‌درنفی به میان می‌آورد که فی‌المثل «نمی‌توان نگفت که منظور هگل آن نبوده است»!

اما «آبغوره فلزی» از لونی دیگر است. اوج ذوق‌ورزی اوست. نشان از نهایت بشاشت و سرمستی او دارد. حکایت از آن می‌کند که شاعر ما «زمانه عسرت» را پشت سر نهاده و به «زمانه عشرت» رسیده است و داد شادکامی می‌دهد. خوشش باد! پاداش‌های کلان از کلانتران گرفتن، چرا عسرت را به عشرت بدل نکند؟ باری، پاسخ این خوشمزگی‌ها را درمقاله «شیر و شکر» آورده ام[۱۵]و تکرار نمی‌کنم.

در مصاحبه اخیر جناب داوری با پرسشگر مجله مهرنامه (شماره ۲۵، مهر ۱۳۹۱) نکات تازه‌ای به چشم می‌خورد. وی بی‌انصافی نمی‌کند و می‌گوید «من از ابتدا اساس آن (روشنفکری دینی) را مستحکم نمی‌دیدم. هر چند که گه‌گاه از نوشته‌های منسوب به روشنفکری دینی چیزهایی آموخته‌ام». و بلافاصله پس از آن می‌آورد که «کاش فرصت داشتم درباره این هرمنوتیک چیزی می‌گفتم و لااقل نشان می‌دادم، برخلاف پندار بعضی معترضان، روشنفکری دینی هیچ سر و کاری با هرمنوتیک هیدگر و گادامر نداشته است».

صاحب این قلم البته بسیار مشتاق است که تا دیر نشده آقای داوری دستی به قلم ببرند و با استناد روشن به نوشته‌های هیدگر و گادامر، گره هرمنوتیک را بگشایند، و معنی و تئوری تاویل را از دیدگاه آنان بازنمایند و دهان «مغرضان» را ببندند تا ایشان را ژورنالیست فلسفی نخوانند. تاکنون، هر چه در باب هیدگر و گادامر نوشته شده، بیرون از دانشگاه تهران بوده است. آقای داوری که پنجاه سال است نان هیدگر را می‌خورند (و کذا استاد مرحومش) نیم سطر از آثار هیدگر را ترجمه نکرده‌اند. یک پاراگراف ازاصل کتاب‌های او را در کلاس برای شاگردان نخوانده‌اند و معنی نکرده‌اند. تا کنون سه ترجمه از هستی و زمان هیدگر به فارسی ترجمه شده است (توسط آقایان: سیاوش جمادی، محمد نوالی وعبدالکریم رشیدیان)، و از منادیان هیدگر بانگی و بخاری برنخاسته و قلمی بر کاغذ نرفته است، . هر چه گفته‌اند سخنان ناقص و مبهمی بوده است منسوب به هیدگر. و البته نه آن استاد مرحوم، آلمانی را به درستی می‌دانست و نه شاگردش که او هم آلمانی و انگلیسی نمی‌داند، و به همین سبب در خواندن آثار اصلی پوپر دستش بسته است و البته تیغ قلم و زبانش گشاده.

در این مصاحبه، پرسشگرِ پرمساله در تضییع و تقبیح روشنفکری دینی الحقّ سنگ تمام می‌گذارد و چنان که گویی ماموریتی بر عهده دارد (که دارد) از یمین و یسار بر آن می‌تازد و از «زمان عسرت و مرگ روشنفکری دینی و بحران دامن‌گیر آن، و زوال پروژه آن» سخن می‌گوید وآن را «دامن‌زننده به اغتشاش فکری، موجد کجی‌ها، کج‌فهمی‌ها، پلشتی‌ها و آشفتگی‌ها، و یک وقفه در تاریخ اندیشه معاصر و امر غریبی که ماهیت ندارد و...» می‌شمارد. داوری گرچه همه‌جا با وی همراهی نمی‌کند و حتی پاره‌ای از سوال‌های او را هم بی‌پاسخ می‌گذارد، ولی همه‌جا حالت دفاعی دارد و می‌کوشد تا از گذشته خود دفاع کند. دوباره پای پوپر را به میان می‌کشد و به او نسبت‌هایی تازه و شگفت می‌دهد: «نمی‌خواهم بگویم که پوپر هیچ حرف مهمی نزده است، اما هنر بزرگ او در کنار گفته‌های خوبش این بود که به حرف‌های مشهور و عامیانه، لعاب فلسفه می‌زد و آن را کشف بزرگ فلسفه قلمداد می‌کرد. یکی از کشف‌ها این بود که دار وجود انبان یا انبار اشیا ء متفرقه است و در این انبان و انبار، هیچ چیز به چیز دیگر بستگی ندارد». گمان ندارم که حتی اگر خود او بار دیگر این گفته‌ها را بخواند، خنده‌اش نگیرد. دشمنی هم حدی دارد. انتقام کشیدن هم ادبی و مرزی دارد. گیرم با این گفته‌ها پوپر در ایران تباه شد (که نمی‌شود)، او چرا خود را تباه می‌کند؟ آبروی هشتاد ساله خود را چرا با این گزاف‌گویی‌ها به باد می‌دهد؟


چون غلام هندویی کو کین کشد

از سـتیزه خـواجه، خـود را می‌کُشد

نیـسـت خفّـاشـک عـدوی آفـتـاب

او عـدوی خویـش آمـد در حجـاب

 

اگر پوپر این همه نادان بود، کسانی که صدها کتاب و مقاله در شرح و نقد او نوشتند که چنین نبودند. چه شد که در کتابخانه فیلسوفان زنده[۱۶]، که به شرح و نقد فلسفه فیلسوفان معاصر می‌پردازد (چون راسل، کارنپ، سارتر، مور، کواین، گادامر و...)، تنها فیلسوفی که دو جلد قطور۹۰۰ صفحه‌ای را به خود اختصاص داده، پوپر است؟ آیا جدی گرفته شدن نشانی بهتر ازین دارد؟

مصاحبه‌گر در پایان به سیاست‌زدگی روشنفکری دینی می‌رسد و این آفت بزرگ را موجب ضعف و زوال پایانی آن‌ می‌شمارد و جناب داوری هم بر این داوری مهر تایید و تصویب می‌نهد.

از جوان جویای نام و مامور معذور، محمود مزروع، درمی‌گذرم و نیز از محمّد قوچانی که نمی‌دانم متأسفانه بر او چه رفته است. حرف من این است که کسانی که در طول عمر خود نه یک روز را به مبارزه با ستم و استبداد گذرانده‌اند، نه جرعه رنج و دردی برای خدا وخلق چشیده‌اند، و همواره زیر لحاف عافیت و در بستر رفاه و راحت آرمیده‌اند و ستم‌ها و تجاوزها و آزادی‌کُشی‌ها را دیده‌اند، و لب دوخته‌اند تا مبادا دنیا و دینارشان به خطر افتد، چه شایستگی دارند که از سیاست زدگی روشنفکری دینی دم بزنند؟ روشنفکران دین‌دار، مختارانه و آگاهانه و به مقتضای ایمان و عدالت‌خواهی و ظلم‌ستیزی، پا در راه سیاست نهادند، برای تحقق عدالت هزینه دادند، دلیرانه با دشمنان غدّار دین و آزادی درافتادند، جفاها دیدند، ولی به عهد خود با خدا و مردم وفا کردند، سخاوتمندانه فرصت‌ها و فراخی‌های شغلی و حیاتی را فدا کردند، به نام و نوا و حشمت و منصب نیندیشیدند، و به دریوزگی بر در ارباب بی‌مروّت دنیا نرفتند، و با آن که دنیا به آنان رو نمود، به دنیا پشت کردند (ارادتهم الدّنیا فلم یریدواها، نهج البلاغه)، و با دربه‌دری و آوارگی و غربت و محنت ساختند و ناامید نشدند، و اینک به نام نیک و توفیق عظیمی که در دین‌پالایی و استبدادستیزی یافته‌اند، مباهی و مبتهج‌اند. بی‌عملان که پشت بر قبله و روی در مخلوق نماز می‌گزارند، و به چرخش سیاست، دل و زبان خود را می‌چرخانند، و در آیینه تاریک ذهنشان آن را سیاست‌زدگی می‌بینند، از این معامله دورند. مثل مرده‌خورها نشسته‌اند و مجلس ختم آراسته‌اند و خبر مرگ روشنفکری دینی را می‌دهند. اگر مرگی بود، همان بود که نصیب نظریه‌پردازان غرب‌زدگی شد که در یائسگی فکری و نازایی فلسفی، پنجاه سال است فرزند دیگری نزاده‌اند و جز تقدیس خشونت و تملّق ولایت و تکرار مکررات کاری نکرده‌اند.


پس عـزا بر خـود کنیـد‌ای خفتـگان

زانکه بد مرگی ست این خواب گران

 

این ساکنان حجره‌های تحجّر و تنعّم به‌گزاف بر مسند فرهنگ تکیه زده‌اند و تجاوزها، شکنجه‌ها، سوزاندن‌ها، در سردخانه خواباندن‌ها، پرپر کردن دانشجویان، برهم زدن انجمن‌ها و مجلس‌ها، بستن و شکستن رسانه‌ها و اعتراف گرفتن‌ها را اصلا به روی مبارکشان نمی‌آورند وهیچ یک طاقتشان را طاق نمی‌کند و غیرت‌شان را نمی‌جنباند(واخیر ترینش فاجعه قتل مظلومانه ستّار بهشتی). در این میان فقط روشنفکری دینی است که امّ‌المصائب است و باید فروکوفته شود! و آنگاه می‌خواهند کسی در نیت «خیرشان» شک نکند، و یقین کند که نَفَس جز به یاد حق نمی‌کشند و قلم جز به پاس حقیقت نمی‌زنند.

اگر اندکی جوانمردی دراین قوم بود، روشنفکران دینی را، اگر نه به‌سبب روشنگری‌های‌شان، بلکه به سبب ستم‌ستیزی‌شان محترم می‌داشتند[۱۷]، و حالا که دست آن ستم‌دیدگان از پاسخگویی در رسانه‌های ایران کوتاه است، این همه تیر و تپانچه بر آنان نمی‌باریدند و برای جایزه گرفتن از جائران به شغل و حرفه دیگری رو می‌کردند. روشنفکری دینی مفتخر است که سیدجمال و محمد اقبال و بازرگان و شریعتی وطالقانی و قابل و حجاریان و زیدآبادی وتاج‌زاده و... را در کارنامه خود دارد که همه از آموزگاران این طریقه و از مفاخر و قربانیان آنند و به‌ قول نظیری نیشابوری: «هرآنکه کشته نشد از قبیله ما نیست». وبه قول مولانا جلال‌الدین:


مـا بهـا وخون بها را یافتیم

جانب جان باختن بشـتافتیم

ای حیات عاشقان درمـردگی

دل نیابی جزکه در دل بُردگی

 


والسلام

عبدالکریم سروش

آبان ماه ۱۳۹۱

---------------------------------------



[1] ـ بخشی از پست‌ها و القاب و جوایزی که به او اعطا شده، بدین قرار است: عضو شورای انقلاب فرهنگی، عضو فرهنگستان علوم، رئیس فرهنگستان علوم به مدت 12 سال، چهره ماندگار تاریخ ایران، نشان درجه اول علمی، معرفی شده به عنوان فیلسوف فرهنگ، مفخری از مفاخر ایران، دریافت جایزه فارابی برای کتاب فارابی که 40 سال پیش نوشته بود، مدیر عامل شرکت انتشارات علمی‌ و ‌فرهنگی، رئیس کمیسیون یونسکو در ایران، مدیر مجله نامه فرهنگ و...
 

[2] ـ کسانی چون علی لاریجانی و غلامعلی حدادعادل. از این دو شاگرد، یکی علی لاریجانی (رئیس کنونی مجلس) فردی نظامی ـ امنیتی است که کلاه علم بر سرش گشاد است. دیگری غلامعلی حدادعادل (رئیس سابق مجلس) که می‌خواست کسی و چیزی بشود، اما نتوانست. کاش به تدریس در دبیرستان قناعت می‌ورزید و پای طمع را از گلیم طاقت درازتر نمی‌کرد. سال‌ها در ابتدای انقلاب، گوشه گرفت و درپستو نشست و انشاهایی به نام کتب درسی علوم اجتماعی نوشت. سپس در میدان ظاهر شد و بخت خود را در انتخابات مجلس دوره ششم آزمود. با مدد و نصرت آقای جنتی، و با ابطال 700 هزار رای علیرضا رجایی(زندانی مظلوم) وی به گرم خانه مجلس راه یافت و پستی بر دیگر پست‌هایش افزود. وی همچنین، کتاب فلسفه کانت نوشته یوستوس هارتناک را که دانشجویش (علی حقّی) ترجمه کرده و به منزله رساله فوق لیسانس به او تحویل داده بود، به نام خود چاپ کرد و به بازار فرستاد. (این کتاب اکنون به نام خود علی حقی هم در بازار وجود دارد).

وی که از بی‌تالیفی و سترونی زودرس علمی سخت در رنج است و حتی یک مقاله تالیفی ـ تحقیقی در باب کانت، که مدعی تدریس فلسفه اوست، ننوشته است، در سایت الکترونیکی‌اش مجلدات بسیار دانشنامه جهان اسلام را (که ویراستار صوری آن بوده است) در عداد تألیفات خود آورده است! او همچنین در مقام ریاست مجلس شورای اسلامی، قطعاتی از ترجمه قرآن مجید را که خود تهیه کرده است،با فروتنی تمام روزبه‌روز در مجلس قرائت می‌کرد. مناصب و مقامات او در جمهوری اسلامی از بام چرخ برتر می‌رود واگر تادیروز با “فرح” می پرید امروز از فرح می پرد: استاد دانشگاه، نماینده مجلس، رئیس مجلس، مشاور مقام رهبری، رئیس فرهنگستان ادب، رئیس پژوهشکده تاریخ علم، عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی، رئیس دانشنامه جهان اسلام، رئیس بنیاد سعدی‌شناسی...
 

[3] ـ از اهالی سوره، علی معلم‌دامغانی شایسته ذکر است. وی که چندی با شریعتی و طالقانی نرد مهر می‌باخت و حتی اشعاری هم برای آنان سروده بود (گزین شدند و سوار گزیده را کشتند/ سیه بپوش برادر، سپیده را کشتند)، پس از انقلاب یکسره شکار فردید شد و از آن پس کلماتش زمخت‌تر و نامفهوم‌تر و اندیشه‌هایش خردستیز و خشونت‌ستا شد. وی را به خاطر مداحی‌هایش، منصب‌ها بخشیدند، ابتدا مدیر موسیقی رادیو ایران و در انتها رئیس فرهنگستان هنر! (تکیه زده بر جای میرحسین موسوی، شیرِ در زنجیر جنبش سبز).

وی قصیده‌های بلند در ذمّ سروش و نقض «قبض و بسط» سرود و منتشرکرد. از آن جمله: «این قبض و بسط نیست، نی انبان مشرک است».وسروش هم در نامه یی شخصی براو بانگ زد:

الحذر ای بنگیان بی‌حیا از نهیب قبض وبسط اولیا.....
 

[4] ـ عنکبوت ار طبع عنقا داشتی/ ازلعابی خیمه کی افراشتی؟

[5] - falsifiability

[6] ـ صص 176 و 179.
 

[7] ـ در اوایل انقلاب هم یکی از شاگردان فردید (محمد رجبی) جزوه‌ای نوشته بود تحت عنوان «وضع تفکر در جهان»! تا چه حد باید آدمی دچار توهم باشد که تصور کند وضع تفکر در جهان را می‌تواند در بیست ورق خشتی بگنجاند؟ وضع داوری هم چنین است. فلسفه آمریکا، نیوزیلند، استرالیا و انگلستان را ضدفلسفه می‌خواند، به کدام صلاحیت؟ به کدام دانش؟ به کدام انصاف؟ به کدام احاطه؟ به خود اجازه می‌دهد هیوم را نافیلسوف بشمارد؟ فیلسوفان البته بزرگ و بزرگ‌تر دارند، اما آنکه به آنان نمره می‌دهد، آیا نباید از حداقلّ صلاحیت برخوردار باشد؟
 

[8] - genetic fallacy

[9] ـ صص 183، 187 و 197 همین کتاب، و در دیگر مقاله‌ها و مصاحبه‌های خود .
 

[10] - اخیرترین مصاحبه ی دکتر داوری با سایت نظامی-امنیتی فارس نیوز (که همواره به ترویج و تجلیلی وی می پردازد) از مهر نخستین وی با مارکسیسم و حزب توده پرده بر می دارد :" ... اولین کتاب که در فلسفه خواندم ماتریالیسم گا رودی بود. کتاب را انتشارات غیر رسمی حزب توده چاپ کرده بود...بعضی کتابهای سیاسی که در جوانی خواندم و در من اثر گذاشت یکی از انها مانیفیست مارکس و انگلس بود." ( 18 آبان 1391)
 

[11] ـ اگر ازسید احمد فردید نامی در این وجیزه می‌رود، به سبب آن است که شاگردانش و بالاخص اعظمشان دکتر داوری، هر چه دارند از او دارند، حتی زبان تند و گزنده آنها میراث او است. هر وقت او را می‌دیدم یا اکنون عکسی و تصویری از وی می‌بینم، بی‌اختیار به یاد این طنز فاخر سعدی می‌افتم که:

به عمر خویش ندیدم من این چنین علوی که خمر می‌خورد و کعبتین می‌بازد

به روز حشـر همی ترسم از رسـول خدا که از شفاعت ایشان به ما نپردازد!

آنها که زمانی با او نشست‌ و برخاست داشته‌اند، او را «دیو» (دکتر احمد احمدی)، «خبیث» (دکتر کریم مجتهدی) و «ملحد» (دکتر نصر) می‌شمردند (و من به گوش خود، این توصیفات را از نام‌بردگان شنیده‌ام). اما اکنون به یمن توسّل‌های آقای داوری و اصحابش، خانه او را پس از مرگ به مرکزی فرهنگی بدل کرده‌اند، و هر ساله برای او بزرگداشتی می‌گیرند و جناب داوری اهمّ و اتمّ خطابه‌ها را در آن القا می‌فرمایند. چشم شهردار روشن که مالیات مسلمین را به پای این بیگانگان با مسلمانی می‌ریزد و دل جمهوری اسلامی خوش که اسلامش مستمند و نیازمند الحاد شده است. به آقای داریوش آشوری دست مریزاد باید گفت که مشت خالی او را باز کرد و باطن بویناک توحّش فلسفی او را بر آفتاب افکند.
 

[12] ـ به یاد دارم در همان اوایل انقلاب، آقای داوری در کیهان فرهنگی، مقاله‌ای در باب غرب، نوشت و در آن آورد که همه رمان‌های غرب، واجد و حامل روح غرب و نفسانیت آنند. من در مقاله‌ای از او پرسیدم: «آیا شما همه رمان‌های غربی را خوانده‌اید که چنین می‌گویید؟ آیا به همه رمان‌هایی که بعدا نوشته خواهند شد، علم و احاطه دارید و از درون‌مایه‌شان باخبرید؟» البته جوابی نیامد. جوابی نبود که بیاید. کسی که به «ماهیت» رمان دست یافته است، البته حاجتی ندارد، همه را بخواند. حکمش پیشاپیش برای همه رمان‌ها آماده و معین است. همچنین است غرب، همچنین است علم و تکنولوژی و... .
 

[13] ـ به نامهای ابراهیم فیاض ومنوچهر آشتیانی.

[14] ـ حتی افلاطون را، علاوه بر شاگرد «مسیلمه کذاب» خواندن، کسی می‌شمارد که جهان را با گاوداری عوضی گرفته است!
 

[15] ـ شاعری که به «بدخویی» معروف است و در انزوای بی‌اعتنایی‌ها و بی‌التفاتی‌ها جانش به طاقت آمده است، اخیرا سرتیز و پای‌سست، به میان معرکه دویده و آن مقاله «شیر و شکر» را به ریش خود گرفته و پاسخ به خود پنداشته است. و مرا بی‌شرم و اهریمن خوانده است (سایت اخبار روز)، خاطرش جمع باشد که این قلم، خود را برای پاسخ او رنجه نمی‌کند، حتی اگر بی‌شرمی و اهریمنی را از اوج فلک بگذراند.
 

[16] - Library of Living Philosophers

[17] ـ سید جواد طباطبایی در این گونه ناجوانمردی، از همه پیشروتر وگستاخ ترست. برای شرح کینه توزیهای این سارق علمی دفتری دیگر باید گشود.

 

   نظرات وارده در یادداشت ها لزوما دیدگاه جرس نیست.  


ارسال به :


نظرات
دوستدار : ۲۴ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۱۱:۰۲ قبل از ظهر
استاد بزرگوارم :گویا ستم واجحاف چنان،حاسدان وگردنکشان را نزدت کریه نموده که همچو گزشته ازدر تسامح وخنده های نمکین با رقیبان نمی گویی.ما هم به شما حق می دهیم ولی اگر روزگا طوری دیگر بود شاید انان هم جور دیگری بودند و راهی دیگر می پیمودند واز لطایف استبداد این اندیشه های مرقومند .در گذر از اینان.خدا پشت وپناهت
کامران : ۲۴ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۱۱:۳۶ بعد از ظهر
گرچه برخی نظریات ایشان (دکتر سروش) چندان برای حقیر جالب نبوده است اما ایشان و مخصوصاً قلم فاخرشان را یکی از سرمایه های این مرز و بوم می پندارم.
سامان.ا : ۲۵ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۱:۳۷ قبل از ظهر
یکی ار نکات مهم در نوشته های سروش این است که خواننده محو زیبایی بیان ان می شود و لذا از استدلال نهفته در سخنان سروش غافل می شود
این غلفت دو سویه است .
مخالفان می گویند چون برهانی ندارد، پس شعر می گوید و موزون تا ضعف استدلال را بپوشاند
و البته منظور اصلی من سخن دیگری است :
براستی اگرچه سخنان سروش زیباست، اما من معتقدم در این زیبایی هیچگاه معنا و برهان غایب نمانده است .
از قضا سروش با استفاده از زیبا ترین و بهترین کلمات معنا را به خوبی نشان میدهد و صد البته به سبب اشنایی با فلسفه تحلیل، سروش همیشه منطقی سخن می گوید و می نویسد
البته منظور این نیست همیشه درست می نویسد بلکه غرض این است که از سازوکار های منطقی در گفتار خویش به درستی بهره می گیرد
در خصوص این یادداشت نیز چنین است
اگرچه مطمئنم مخالفان شروع خواهند کرد به ناسزا گویی اما شکی ندارم کمتر کسی را یارای ان است که استدلال و یا شواهد اورا در هم کوبد و یا به ان بپردازد
بردوام باد این اندیشه و این قلم
علي : ۲۵ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۱۱:۳۴ قبل از ظهر
بنده به فضل و فصل جناب آقاي دكتر سروش، واقفم اما در عجبم كه چرا ايشان يكبار بر دستاوردهاي اينهمه جدال علمي و مناقشه فلسفي خود با رقيبان مروري نمي كنند كه آنچه اين بزرگوار و بزرگواران مخالف ايشان در تاریخ معرفت و فلسفه کشور، پيگيري كرده و پي افكندند از سويي اثبات دستارودهاي ثابت شده سكولاريسم و تحليل و تجليل از آن بوده و از سوي ديگر تكرار مباحث ملالت باري است كه براي دو طرف جز فرسودن توان و براي خوانندگان خستن خاطر بجاي نمي گذارد. تامل و تاسف برانگيزتر از همه تعابيري است كه در اينجا و در حق ديگران بكار گرفته شده است. ضمن شناسايي و احترام به حق ايشان در دفاع از خود در مقابل خصومت هايي كه رقيبان علمي و فكري وي بعضا با حمايت هاي دولتي روا داشته اند، بايد بگويم كه آدمي با خود مي انديشيد كه چه بوستان معرفتي است اين روشنفكري ديني و عرصه انديشه ورزي جامعه ما و چه مقدار مباحثه علمي براي عالمان جامعه ما آزادي و احترام مي آورد؟! آيا كاويدن حقيقت منجر به كاشتن و پروراندن كينه نشده و رهروان راه علم و انديشه نبايد با خود فكر كنند كه اگر مقصد راه اين باشد، اين همه تلاش فكري چه حظي و سودي براي خويش ، خلق و خدا دارد؟!!
عباس : ۲۵ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۹:۳۶ بعد از ظهر
با درود به شما - جمله بسیار معروفی است که میگوید الناس علی دین ملوکهم از این عبارت میتوان استفاده کرد عوام خواص نما علی دین ملوکهم . سخن پر نغزی از گذشتگان است و البته مبنای دینی نیز دارد. از مال و سرمایه و افکاری و اندیشه هایی که از راه نا صواب تحصیل شده نمیتوان راه و روش و منش خیرخواهانه و مصلحانه ایجاد نمود.
اسماعیل : ۲۵ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۱۰:۳۳ بعد از ظهر
می خواهم از اخلاق علمی و نقد سخن بگویم. دکتر سروش بی تردید فیلسوفی تواناست و سخن نغز می گوید و فصاحت و بلاغت کلامش را کمتر کسی دارد. دفاعش از پوپر آزادی خواه و لیبرال دموکرات دلنشین است و این که پوپر عالِم با عمل بود و هایدگر عالِم بی عمل و همکار نازی ها و پشت کننده به استادش! اما سخن در اینجا این مجادله ها نیست، مشکل درآمیختن کلام فلسفی با نیش سیاسی و مجادله های شخصی است. دکتر سروش به عنوان یک فیلسوف بهتر است معلمی کند و از این پس رویه گفتارش را تغییر دهد و کلام دلنشین فلسفی اش را با مجادله های عوامانه نیالاید! دکتر جواد طباطبایی را سارق نامیدن و گستاخ و مانند این ها نباید از خامه کسی چون سروش بچکد! ملت ما سده هاست جنگ نویسندگانش را شاهد بوده واکنون نیازمند کلام انتقادی با مرکب اخلاق، تسامح، تساهل، مفاهمه و استدلال به جای مجادله و ستیزگری است.
جناب آقای سروش!
سخن جانانه می گویید و حافظه ای رشک آمیز دارید! درکتان به عمق دریاست، اما لطفا اخلاق فلسفی مدرن را رعایت کنید و به زبان آقای فردید و دکتر داوری سخن مگویید. همچنین لطفا از زبان جسورانه ام نرنجید.
حسن : ۲۵ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۱۰:۴۷ بعد از ظهر
چند هفته پیش که پرونده روشنفکری دینی مهرنامه 25 را می خواندم به این فکر افتادم که چرا امثال حامد زارع ( محمود مزروع بقل دکتر سروش)این چنین کمر به قتل روشنفکری دینی بسته اند و با خود گفتم که کاش دکتر جوابی به این پرسشگران بی انصاف بدهند تا سرجای خود نشسته و اندکی به خود بنگرند تااینکه این مقاله راخواندم و سیراب شدم.
جناب دکتر هرچه این حاسدان به روشنفکران دینداری همچون شما بتازند خود را خوارتر نموده اند.
با آرزوی سلامتی و شادکامی برای شما
م.ق : ۲۶ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۴:۲۷ قبل از ظهر
اقاياني كه مي گويند چرا نثر سروش تند است، به نمونه هايي كه از نثر داوري اورده است توجه كنند. مگر نگفته اند انگشت مكن رنجه به در كوفتن كس، تا كس نكند رنجه به در كوفتنت مشت. خب اقاي داوري خواسته اند پنبه روشنفكري ديني را بزنند، اين گوي و اين ميدان. پهلوان پنبه ي ميدان خالي از حريف كه رسم مردانگي نيست. تا ابد اين شعر كه سروش در عنوان براي داوري بكار برد در كارنامه ي او خواهد ماند. تا كس باشد به خاطر رضايت ارباب قدرت چيزي نكند و نگويد 
حبيبه صالح نژاد : ۲۶ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۱۱:۲۲ قبل از ظهر
هرگاه نوشته اي از استاد گراميم دكتر سروش- كه زندگي معنوي خود را مرهون ايشان هستم- مي خوانم واقعاً لذت مي برم واز مطالب گهربار ايشان استفاده ي وافر مي برم. جناب استاد هرگاه با نوشته هاو سخنراني هاي به اصطلاح اساتيدي (اسانيد علوم انساني)كه اين سال ها و روزها به ناحق و با كرنش مقابل استبداد زمانه به مناصبي رسيده و مي رسند،مواجه مي شوم دريغ و افسوس مي خورم كه كاش دوباره تريبون علمي كشور ما به دست اهلان عرصه ي علمي بيفتد و از دست نا اهلان خارج شود. زماني در دانشگاه تربيت مدرس اساتيدي هم چون شما ،دكتر كديور ، دكتر حجاريان و... تدريس مي كردند و انسان پر از شور و شعف مي شد از اين همه نعمت، اما افسوس كه اساتيدي هم چون...... جاي شما بزرگواران را در صحنه ي علوم انساني غصب كرده اند وجوانان را از حق دانستن و نقد محروم كرده اند. مصاحبه ي دكتر داوري و نقد شما را خواندم. واقعاً جاي بسي تأسف است كه شما در غربت و تبعيد و امثال ايشان بر كرسي تدريس تكيه زده باشند. ولي اين را مطمئن باشيد كه كساني كه دغدغه ي حقيقت دارند در ايران زمين كم نيستند و محروميت اساتيدي هم چون شما و محدوديت هاي نشر و رسانه نمي تواند مانع جديي بر سر راه حقيقت جويي ما شود. پوپر ستيزي در ايران و به تبع آن روشنفكري ستيزي و در رأس آن سروش ستيزي در ايران فقط به دانشگاه ها و مجامع علمي محدود نشده و هم اكنون دست پروردگان امثال دكتر داوري حتي در سطح مدارس و كتب درسي علوم انساني دبيرستان ها و هم چنين در قالب اردوي راهيان نور و طرح بصيرت بسيجيان هم چنان مي تازند و به خود مي بالند كه حريفي ندارند امثال آقاي پارسانيا كه مؤلف كتب علوم اجتماعي دبيرستان هستنداز قبل اين فعاليت هاي اين چنيني به مناصبي دست مي يابند و سرخوش از اقبال روزگارند. چه مي شود كرد كه بخت ايرانيان با استبداد گره خورده و عالمان و حاكمانشان مستبدان و دريوزگاني هستند كه دنيا و آخرتشان شهوت است و غضب.
هوشنگ : ۲۶ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۱۲:۱۴ بعد از ظهر
در نوشته و كفته دكتر داوري به كسي توهين و جسارت نشده بود هر جند كهاهميتي به روشنفكري ديني نداده بود ايا رواست كه معتقدان به ازادي نقد نقد و مخالفت را با توهين و ناسزا باسخ بدهند
همايون : ۲۶ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۱۲:۳۸ بعد از ظهر
من كه بيست سال است نوشته ها و گفته هاي دكتر داوري را دنبال مي كنم هركز نديدم و نشنيدم به احدي بي احترامي كند و يا در ستايش صاحبان قدرت جيزي بگويد اين شيوه مواجهه با نظرات علمي كاملا غير علمي و مضر به حال ازادي تفكر و انديشه است
سيد رضا صلاحي : ۲۶ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۱:۵۲ بعد از ظهر
به نظرم از قضيه بايد درگذشت كه زبان و بيان نوشته ي سروش گزنده است و بايد به مغز سخن پرداخت. مگر ديگران و همين طباطبايي ها و داوري ها و حدادها در هتاكي و توهين و ظلم به عالمان و روشنفكران كم گذاشته اند؟ مگر سروش ها و كديورها و اشكوري ها و بازرگان ها و آشوري ها و.... را آواره نكرده و مردم را از وجود انها بي بهره نكرده اند؟ مگر اينان بنياد استبداد ديني نشده اند؟ .... بگذريم.
مغز سخن اين است و بايد به آن پرداخت:
١- اقاي داوري شما صلاحيت سخن درباره پوپر را نداريد. دلايلش در متن امده اند.
٢- هجوم به روشنفكري ديني، براي تقويت پايه هاي استبداد ديني است وگرنه سخن اينان را قبلا هم گفته اند. استبداد روشنفكران ديني را اواره كرده، كتابهايشان را ممنوع كرده، بعد كساني چون داوري و طباطبايي نه در عرصه ي علمي و محيط اكادميك باكه به كمك روزنامه نگاران جوياي نام و البته "هدايت شده" نه در عرصه عمومي يكطرفه سخن مي گويند. آيا اين منصفانه و اخلاقي است؟

ممنوناز جرس كه تريبون تواناي روشنفكري ديني در تبعيد شده است.. هزار افرين ، دست مريزاد 
یکی از بی شماران : ۲۶ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۲:۳۵ بعد از ظهر
ای شیر شیران بیشه خدا،آنگاه که در سرزمین ستمدیدگان پرچم کاوه آهنگر غیور را برمی افراشتی ،دلم ربوده تو
می شد. آنگاه که کلامت چون خشم خدا بر سر دونان خود فروخته به نامی ولقمه ای فرو می آمد،دلم ربوده تو می شد.آنگاه که درد مردمان را بر راحت خود پیشی می دادی، آنگاه که یکه و تنها بر خیل تباهیها و سیاهیها می تاختی،آنگاه که در شب تیره و سرد نادانی وجبونی از خورشید جانت شمع می افروختی و گرمی و روشنی را سخاوتمندانه و بی اجر و مزد بر تشنه جانان هدیه می کردی، دلم ربوده تو می شد.آنگاه که آ نهمه افقهای فرارویت برای دست یافتن به جاه و مقام وقدرت را درسودای عشق فرومی نهادی،آنگاه که تعین رنج خدا برای آدمیان بر روی زمین می شدی،دلم ربوده تو می شد.آنگاه که قلمی در پاسخ فرومایگان
در دفاع از خود نمی زدی بلکه قدمت و قلمت جزبرای شفقت بر خلق جاری نمی شد تا" خاطر ساده دلی پی" نشود،آنگاه که امنیت و فراغ بال و عافیت خود را قربانی شرافت وحریت و جوانمردی مینمودی، دلم ربوده تو می شد.آنگاه که اندیشه های تر و طراوت بخش خود را چون باران بی دریغ بر سرزمین اندیشه سوزان می باریدی و صبورانه سرزدن گلهای معطر در این بیابان خشک را نظاره می کردی،آنگاه که جرات اندیشیدن راو جرات خود بودن را میآموختی،آنگاه که شکفتن و زادنی را یاری می کردی،آنگاه که مرحم دل دردمندی می شدی،آنگاه که با بودن خود درس عاشقی و دلیری وسبکروحی وبی تعلقی و پاکبازی میاموختی،دلم ربوده تو می شد.آنگاه که در برابر خشم و مکر دیوان چون"بلاجویان دشت کربلایی" به پیش می راندی و به پس نمی نگریستی،دلم ربوده تومی شد.آنگاه که رنج مظلومان را چون رنج در جان خود می یافتی و بر سر ظالمان فریاد بر می آوردی،دلم ربوده تو می شد.آنگاه که...
ای شیر بیشه روشنفکری دینی
ابلهان شمع خدا را پف کنند
مرتض : ۲۶ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۷:۱۵ بعد از ظهر
تو بی نظیری دکتر سروش. مثل همیشه قلمت جادو کرد و عشوه ها ریخت و دلبری ها کرد و هوش ها ربود و دلستانی ها نمود. خدا می داند چقدر از تو اموخته ایم و می اموزیم. پاینده و سرافراز باشی.
محمد امین : ۲۶ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۱۰:۳۱ بعد از ظهر
دکتر سروش بی شک تاثیر گذارترین روشنفکر در تاریخ ایران تا به امروز است . البته دکتر شریعتی اگرچه به سبب گرایشش به ایدئولوژی کردن دین توانست شور و هیجان بیشتری در میان عامه مردم بیاندازد اما دکتر سروش در میان لایه های روشنفکر و بلکه عموم تحصیلکردگان نفوذ متفاوت و بلکه ماندگاری دارد....و البته این رشک برانگیز است و به گمانم بیش از هر کس خامنه ای به او رشک می برد.
در نفوذ و تاثیر دکتر سروش همین بس که همه کسانی که اکنون در عرصه قلم نامی و کلامی دارند شاگرد او و یا مکتب اویند. به قول ارش نراقی همه ما از زیر عبای سروش بیرون آمده ایم.
البته در افتادن با سروش هم میتواند منتقد را صاحب نام و شهرت کند بخصوص که در این دوران سکه ی نقد سروش و روشنفکری دینی از طرف دین ستیزان داخلی و خارجی باب است .
و نکته این است: منتقدان سروش به جای انکه به سراغ متن سخنان و استدلال ها و نوشته های و تئوری های او بروند، یا چند روز حضور او را در شورای انقلاب فرهنگی بهانه می کنند که خود از ان استعفا کرده و یا مقوله روشنفکری دینی را به لحاظ لفظی مورد حمله قرار می دهند. حمله ای که تنها نشان دهنده ناتوانی منتقدان است. به نظرم سروش هنوز منتقد جدی خود را نیافته.و درحقیقت من نیز در عجبم که چرا کسانی چون داوری و طباطبایی را گاهی جدی می گیرد؟ ذیل همین متن پیامهایی دیده می شود که اگر یک نویسنده نداشته باشند یک محتوا بیشتر ندارند و ان عدم توجه به محتواست!!!! این متن را سه بار تایپ کردم جرس عزیز و هر با کمترش کردم.ذیل چنین مطالبی نمیشود بیشتر از 5000 کلمه نوشت. یک جرس هست و هزاران هزار درد دل ناگفته...
علی : ۲۶ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۱۱:۲۷ بعد از ظهر
انتقاد از هراندیشه ای شایسته و بایسته است.اما دشمنان روشنفکری دینی دشمنی می کنند نه انتقاد.استاد عزیز میدانم از تجلیل گریزانی و دل در گرو تحلیل داری حتی نسبت به خویش .اما نمی توانم از اندیشه نابت و از عرفان پربارت نگویم.ما در بطن جامعه ایرانی زندگی می کنیم وبه رای العین پذیرش و گسترش اندیشه ات را می بینیم.روشنفکری دینی با تو کمال پذیرته و حیات سعادتمند در ان نهفته واین برای ایندگان کاملا ملموس خواهد شد.خفاشان شب پرست موج شاگردان کثیر تو را نمی بینند که جامعه را در بر گرفته وحتی مسلمانان را به سوی خود می کشاند. در ارزوی دیدارت هر سال به زیارت مولانا می روم اما گویی بلا تشبیه اویس قرنی شده ام سعادت دیدار از من دریغ می شود. ++ای نازش حور از تو وی تابش نور از تو+++ای آنک دو صد چون مه شاگرد و حشم دارد++
مدیر سوته دل سابق : ۲۷ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۱:۳۶ قبل از ظهر
اگراز سال 70 ببعد از طریق سروش تغذیه فکری نمیشدم الان یک انقلابی پیشین معلول جنگی تحصیلکرده بیدین مغبون افسرده ای بیش نبودم.بیشتر اثار دکتر را خوانده و شنیده ام و هربار اعتقاداتم به دین ومعنویات محکمتر شده.دیگه چه چیزی از یک روشنفکر دینی انتظار داریم.این حضرات اینطرف که جوانی مارا تباه کردند و بدون سروشها حالا دیگه دینی هم برایمان باقی نمانده بود.خدایا از بلیات حفظش کن و قدری صبر ش بده که ارامتر روشنگری کند.
reza ghassemi : ۲۷ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۴:۱۴ قبل از ظهر
سلام،

با درود بی‌‌ پایان و آرزوی سلامتی‌ و طول عمر همراه با توفیقاته روز افزون.

استاد عزیز، شما حق بزرگی‌ به گردن من و هم نسلان من دارید، ما از شما بسیار اموختهییم، شما ما را با مفاهیمی همچون مدرنیته، حق، عدالت، حقوقی بشر و غیره آشنا کردید. اگر آموزههای شما نبود معلوم نبود امروز من و امثال من در چه دنیای تاریک و ظلمات به سر می‌بردیم. خدا می‌داند که پس از مدتها که چشمم به یک مقاله از شما افتاد چقدر خوشحال شدم و از شما ممنون هستم که این‌چنین ما را با خامه یه زیبایتان سیراب نمودید. بگذار تا کور شوند هران کسان که نتوانند دید. استاد عزیز باور کن بیشتره این دشمنی‌ها و مخالفتها با شما ریشه در حسادت این افراد دارد چونکه با خود فکر می‌کنن آنها هم درس خواندهاند مدرک گرفته‌اند و تدریس میکنند، پس چرا بازارشان رونقی ندارد و همه پیرو جوان دانشجو و کارگر و بازاری همه و همه نگاهشان به سوی دکتر سروش است لذا از این همه توجه به شما دارن می‌میرن و همچون بردار حاتم تایی‌ که زمزم را نجس کرد که مشهور شود این بیچارههاهم با مخالفت و دشمنی و نقد‌های به مایه به آثار و گفتار شما در پی‌ مطرح کردن و از گمنامی در آوردن خویش هستند. به امید مقالات بیشتر از شما برایتان از خداوند رحمان آرزوی توفیق هرچه بیشتر و صبرو بردباری در مقابل این جفاکارن و ناا بخردان دارم. پیروز و موفق باشید. رضا
رضا اهری : ۲۷ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۵:۱۴ بعد از ظهر
دوستان برای آشنايی با سطح «نقدهای» دکتر داوری به کارل پوپر نگاه کنند به کتاب «از دانش تا فرزانگی» نوشته آقای خسرو ناقد که در گفتگويی به علل خصومت آقای داروری به پوپر پرداخته.
دکتر داوری: «اگر کسانى از خواندن کتاب پوپر رضایتى احساس کرده اند و مى کنند و نفرت از ولایت و انقلاب بطور کلى در آن مى بینند گمان نکنند که با نشر اثرى که متضمن این نفرت است، تحولى پدید مى آید... کتاب پوپر نه در رد افلاطون بلکه در رد و انکار ولایت نوشته شده و جوهر مطالب جلد دوم نیز رد و طرد مارکس نیست بلکه بیشتر ضدیت با انقلاب است... تعجب می‌کنم که چگونه پوپر در يک کشور اسلامی ظهير دين می‌شود و هيچ‌کس تعجب و اعتراض نمی‌کند و فرياد برنمی‌آرد که چگونه يک ملحد حامی اسلام شده است».
پاسخ آقای ناقد: ««می‌ببينيد! اين حرف‌ها تماماً جنبه سياسی و تهييجی دارد و عاری از نقد انديشه و آرا پوپر است. آيا اين سخنان شعارگونه را می‌توان "نقد" آرا و افکار پوپر ناميد؟ آيا از کسی که مدعی فلسفه دانی و فلسفه ورزی است نبايد بيش از اين انتظار داشت؟ در جايی خواندم (اگر درست در يادم مانده باشد، در مصاحبه نشريه خيمه با ايشان بود) که آقای داوری مدعی شده اند "پوپر، افلاطون را پایه گذار خشونت دانسته است". اين سخن از اساس نادرست و مغرضانه است. پوپر هيچ‌گاه و در هيچ يک از آثارش چنين ادعايی نکرده است. اصل سخن پوپر اين است که ايدئولوژی‌‌ها و نظريه‌های ناکجاآبادی (اتوپيايی) راه به خشونت می برند. ايشان بعد از آنکه مغرضانه کسی را که ديندار و پيرو مذهب پروتستان مسيحی است، "ملحد" می‌خوانند، کسانی را که با ترجمه آثار و طرح افکار پوپر در ايران پرداخته‌اند مورد خطاب و عتاب قرار می‌دهند که "به ترويج آرای فيلسوفی پرداختند که با هر انقلابی مخالف است و در انقلاب جز مصيبت و زيان نمی‌بينند". [داوری، کتاب سير انتقادی در فلسفه کارل پوپر].
حالا دوستان خود قضاوت کنند!
محمد روستائی : ۲۷ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۱۰:۴۵ بعد از ظهر
استاد عزیز، عبدالکریم جان! از تو زیاد آموخته ام... آیا این شیوه هم از تو بیاموزم؟
استاد عزیز این داوری ها را به حال خودشان واگذار. باز هم از مسائل علمی و معنوی برایمان بگو.
امين : ۲۸ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۱۲:۱۴ بعد از ظهر
آقاي دکتر سروش حداقل در اينجا بيش از نقد انديشه به نقد صاحب انديشه مبادرت کرده و بيشتر از اين ناراحت است که چرا پيش بينيهاي دکتر داوري درباره انديشه هاي او به لحاظ تاريخي هم اثبات شده و ناراحت است از اينکه دکتر داوري پيشتر از همه به وجه سياسي پروژه روشنفکري ديني پي برده. از ميان بيساري از نکاتي که داوري به درستي درباره روشنفکري ديني و پوپر ابراز کرده بيشتر گفته ايشان نفهميده نمي توانسته بفهمد و از اين دست سخنان
ناژی : ۲۸ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۷:۰۹ بعد از ظهر
با عرض سلام
مطلبی به ذهنم رسید که مایلم آن را در میان بگذارم:
سه کس در جهان رنجِ بی حد کشند: نوازنده ای که کر شود، نقاشی که کور شود و متفکری که لال شود. و سروش آن خط سوم است که زمانه زنجیر زهرآلودی بر زبان او زده است و او را از گفتن تأملاتش بازداشته است. کسانی که گمان می کنند لحن دکتر سروش در این نامه ها تند است، اگر لحظه ای خود را جای ایشان بگذارند دیگر چنین فتوایی نمی دهند. مخالفانش برای اخراج او از تدریس در دانشگاه امضاها گرفتند، آبروی او را بردند، کتابهای او را ممنوع الچاپ کردند و در آخر او و خانواده اش را آوارۀ غربت کردند. دیگر چه می توانستند و می خواستند بکنند که نکردند. این جور نامه های آقای دکتر، خون اوست که جوشیده و تبدیل به مُرکّب شده. گیریم که اندیشه های او اشکال دارد؛ که دارد- و البته اندیشۀ هر متفکر دیگری بی نقص و نقد نیست- اما آیا این شیوۀ نقد اندیشه هاست؟ آیا این راه و روش برخورد با کسی است که سالها « درس دین داده و درد دین داشته» و عمر خود را مصروف این راه کرده؟ البته شاید- چنانکه تاریخ اندیشه نشان می دهد- این، امری طبیعی باشد: چون قلم در دست غدّاری بود – لاجرم منصور بر داری بود. اما موج صفتان غافل نباشند که اگر با دریا پهلو زنند و پنجه در پنجه دریا نهند گور خود را کنده اند و فتوای مرگ خود را خوانده اند:
موج با دریا اگر پهلو زند – خویش را از بیخ هستی برکند
شاگرد همیشگی : ۲۸ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۸:۰۲ بعد از ظهر
روزها خواهد گذشت. سالها هم. حکومت ها عوض خواهند شد، مردمان هم. سروش می ماند و کتاب هاو اندیشه اش... دیگران خواهند رفت... روزها گر رفت گو رو باک نیست /تو بمان ای انکه چون تو پاک نیست ...
ایران دلتنگ سروش است. همین کافی نیست؟
حسين : ۲۸ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۱۰:۲۷ بعد از ظهر
سالها پيش در همين سيماي جمهوري اسلامي، آقاي داوري را آورده بودند و با او مصاحبه اي ترتيب داده بودند. مصاحبه كننده از او پرسيد كه جناب استاد، چه شد كه شما به فلسفه روي آورديد؟ او گفت: من در سال ... كه وارد دانشگاه شدم تمايل به خواندن زبان فرانسه داشتم. به دانشگاه تهران كه رفتم تا ثبت نام كنم، ديدم داوطلبان ثبت نام در 2 صف ايستاده اند. من در صفي ايستادم كه كوتاهتر بود. وقتي نوبت به من رسيد آن مسئول ثبت نام پرسيد كه در چه رشته اي تمايل به تحصيل دارم. گفتم زبان فرانسه. گفت صف زبان فرانسه آن صف است. گفتم پس اينجا چي؟ چند رشته را نام برد از جمله فلسفه. گفتم پس من را در رشته فلسفه ثبت نام كنيد.
اينها را با گوش خودم از زبان آقاي داوري شنيدم.
حالا جناب دكتر سروش عزيز، بركسي كه به واسطه تصادف به فلسفه گام نهاده چه هرجي است؟ « و ذر هم في خوضهم يلعبون »
مهدي : ۲۹ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۴:۴۵ بعد از ظهر
خداوند به استاد عزيزتر از جانمان دكتر سروش طول عمر با عزت عنايت فرمايد
مهران : ۲۹ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۵:۱۷ بعد از ظهر
استاد ارجمند و دوست داشتنی
سروش عزیز که خدا نگهدارت باد
دامن ادب نگه دار و از سر غیض و خشم سمند سخن نران
حسن : ۲۹ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۵:۵۴ بعد از ظهر
امیدوارم به دفاع از آزادی قائل باشید و این نوشته را منتشر کنید:
روشنفکری دفاع خاص از اصول جهان متجدد است و دینی و غیر دینی ندارد. نکته ای که از آن غفلت می شود این است: حامیان و دوستداران روشنفکری دینی که باید هواخواه آزادی و دارای انصاف باشند، چه ...تنگ نظرند و چه لحن و زبان بدی دارند. و بالاخره نمی دانم آیا آقای ... در مطلب خود در ... بیشتر از حق و آزادی و عدالت دفاع کرده اند یا آنکه نام روشنفکر دینی دارد؟ آیا ایشان بیشتر و بهتر انتقاد کرده اند یا آنها؟
اگر آزادی و انتقاد اختصاص به یک گروه دارد و ملک و مال آن گروه است و باید از صندوقچه دهن و فکر و عمل اشخاص معین بیرون آید، شاید چیز خطرناکی باشد.
پرسش دردناک این است که آیا ...آزادتر است یا جرس که جز مدح خود هیچ پیامی از خوانندگان را بارگذاری نمی کند.
حسن : ۲۹ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۶:۵۶ بعد از ظهر
من هر چند روز به این مقاله رجوع کرده و با خواندن نظرات دوستان واقعا احساس خوشحالی میکنم که سره از ناسره را خوب شناخته ایم. دکتر سروش زمانی گفته بود نبوت را ختمی بود چرا روشنفکری دینی پایانی نداشته باشد.برخی از این سخن دکتر گمان برده اند که دیگر روشنفکری دینی به بن بست رسیده و حرفی برای گفتن ندارند . به نظر من که اینظور نیست.
شما چه فکر میکنید؟

تازه ترین سخنرانی دکتر تحت عنوان " دروازه های بهشت " شنیدنی است پیشنهاد میکنم دوستان دانلود کرده و گوش کنند.
ابوالفضل : ۲۹ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۹:۰۵ بعد از ظهر
استاد گرانقدر!
خود ثنا گفتن ز من ترک ثناست.
پاسخ به منتقدان سروش : ۲۹ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۱۰:۵۲ بعد از ظهر
مهم ترین مطلب این نوشته این است که امثال داوری و سیدجواد طباطبایی که مدام دم از هایدگر و هگل می زنند حتی یک صفحه هم در باره اینها ننوشته اند
سیروس کارازما : ۳۰ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۱:۵۸ قبل از ظهر
گردانندگان سایت جرس
ابتدا از انتشار کامنت ها به نوبه خود تشکر می کنم.
ایراد اصلی من به این نوشته این نیست که چرا سروش بر داوری ها سخت گرفته است و بر آنها تند نوشته است. از قضا گمان می کنم نوشته های اینچنین عبدالکریم سروش به عنوان ذینفوذ ترین شخصیت علمی و کلامی پس از انقلاب،سندی بر خیانت کسانی است که ابزار دست ولایت فقیه شدند تا دادنشگاهها را از دانشمندان تهی کند.
من از سیاسیون توقعی ندارم اما اندیشمندان ما که دست کم اهل مطالعه اند، آیا هیچ وقت به این موضوع اندیشیده اند که در تاریخ علم و دانش از کسانی که به دانشوران و فیلسوفان وروشنفکران سخت گرفته و یا به آنان خیانت کرده اند چگونه نام می رود؟ ایا نگران نیستند که نام آنها در کدام سیاهه ی تاریخی خواهد آمد؟ مثلا همین یوسفعلی میرشکاک، احمد عزیزی، عبدالجواد موسوی، مهدی نصیری، عباس قائم‌مقامی و شهریار زرشناس ایا نمیدانند همین عتاب سروش در تاریخ برای بدنامی آنان کافی است ؟؟؟؟؟؟؟
یدالله : ۳۰ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۱:۳۵ بعد از ظهر
نقدی در این باره ارسال کردم که منعکس نفرمودید . ظاهرا فقط تعریف و تمجید از اقای سروش را منعکس می فرمائئد . این ...... ( ...)
-------------
توضیح جرس: مبنای انتشار نظرات تعریف و یا تمجید نیست. سعی کنید در انتقال نظر خود به دیگران توهین نکنید و به کسی تهمت نزنید. حتما منعکس خواهد شد. ترجیحا از هویت واقعی خود استفاده کنید تا مسئولیت سخنان خود را بپذیرید
با احترام
محمد بکایی : ۳۰ آبان ۱۳۹۱, ساعت ۲:۵۲ بعد از ظهر
آقای سروش وقتی عصبانی می شوند، نثرشان فاخرتر و خواندنی تر می شود، گرچه ما را پسند نیست ولی کاش باز هم عصبانی بشوند.
علی : ۰۱ آذر ۱۳۹۱, ساعت ۱۰:۲۵ قبل از ظهر
از سایت جرس گله دارم. من برای دنبال کردن اخبار سیاسی هر روز به این سایت رجوع می کنم اما نمی دانم چرا این سایت .....آقای سروش را در صفحه اول سایت خود منتشر می کند اما اظهار نظر کنندگان اگر بالای چشم آقای سروش بگویند ابرو است، اعلام می کند که به آقای سروش توهین شده است و مطلبشان قابل چاپ نسیت. پس مطلب آقای سروش چگونه قابل چاپ تشخیص داده شده است آن هم در صفحه اول سایت پر بیننده جرس؟ به نظرم این موضوع باعث می شود که نگاهها به این سایت عوض شود...
افشین : ۰۱ آذر ۱۳۹۱, ساعت ۱۰:۳۳ قبل از ظهر
ظاهرا هواداران آقای دکتر سروش هیچ چیز از نوشته های آقای دکتر داوری را نخوانده اند و تهمت آقای سروش را مسلم گرفته اند که داوری ناسزا گفته است. داوری نظر فلسفی آورده و در برابر فحش دریافت کرده است و البته حق او هم همین است. بحث فلسفی با کسانی که فلسفه نمی دانند سزایش همین است.
پدرام : ۰۱ آذر ۱۳۹۱, ساعت ۱۰:۵۱ قبل از ظهر
ظاهرا آقای داوری مطلبی در مهرنامه نوشته اند که آقای سروش اینگونه جواب داده اند ما به آن مطلب دسترسی نداریم لطفا سایت جرس که یکی از پر طرفدارترین سایتها ست مطلب آقای داوری را نیز منتشر کند تا ببینیم چه بوده که آقای سروش اینطور جواب داده اند. باتشکر

----------------------------------
جرس: مطلب اقای داوری پیس از این در جرس منتشر شده است. لطفا به ستون" میهمان "جرس مراجعه کنید.
مروی ثانی : ۰۱ آذر ۱۳۹۱, ساعت ۱۲:۰۵ بعد از ظهر
حال که نظر این بنده را حذف کردید (شامل روایتی علم الاسمائی) لابد با توجیه آنکه سخن تندی نوشته بودم، پس دستکم این قسمت از متن استاد که تندرگونه است را حذف بفرمایید:
"سید جواد طباطبایی در این گونه ناجوانمردی، از همه پیشروتر وگستاخ ترست. برای شرح کینه توزیهای این سارق علمی دفتری دیگر باید گشود."
شاید هم به اعتبار توضیح خود که ذیل یکی از نظرات بالا نوشته اید، چون متن با هویت واقعی! دکتر سروش نگاشته شده پس نیازی به حذف نیست.
آیا از سان سورهای متناقض معموله می توان فرض کرد وقتی در کشورمان قدرت سیاسی و اجرایی بگیرید چنین رویه ای را وسعت خواهید داد؟
ضمنا لازم به گفتن است که بسیاری تحول ها و جرأت های فکری در کشورمان مدیون دکتر سروش بوده است. امیدوارم ایشان راه عوض نکرده و مانع حذف نظرها باشند تا آنکه دستکم سابقه مبارک ایشان مخدوش نگردد و راه تبادل نظر به ناکامی نیانجامد.
علی : ۰۱ آذر ۱۳۹۱, ساعت ۱:۴۹ بعد از ظهر
مجادله آقایان بر سر پوپر وهایدگر یکی از ماجراهای تلخ اندیشه ایرانی هست که قطعا بعدها پوپر شناسان حقیقی و هایدگر شناسان واقعی به کمال بازگو خواهند کرد.متاسفانه بازنده این جدال دو متفکرِغربیند که بازیچه دست سیاست مداری شدند.نه آقای داوری معلوم کرد که چگونه از اصالت هایدگری به جیره خواری رسید ونه آقای سروش مشخص کردند که چگونه بنیادگریزی معرفت پوپری را با مبادی اسلامی پیوند زده اند. از حال وهوای سخنان کامنت گذاران چنین بر میآید که این معرکه همچنان مخاطب وخریدار دارد.سوال از استاد سروش آن است که چطور لغات نامناسب رقیب بد است اما می توان رقیب را به "بنگی" متهم کرد(پانوشت شماره3)....... پس تفاوت در کجاست؟
محسن : ۰۱ آذر ۱۳۹۱, ساعت ۹:۳۰ بعد از ظهر
رضا داوری اردکانی همان است که هابرماس او را یگانه فیلسوف ایران نامید، اگر نگویید هابرماس ... و ... و ... است و ... خورده و بی سواد و نادان و ... است.
رضا داوری اردکانی تعلیم و تربیت، تولید علم، شعر و ادبیات و توسعه علم و ... را هم علاوه بر روشنفکری نقد کرده است شما آثار ایشان را ملاحظه کنید و ناسزا نگویید. داوری الحق متفکر دردمند ماست.
به قول دکتر ابراهیمی دینانی: داوری یک دغدغه بیشتر ندارد و آن فلسفه است.
به قول دکتر مصطفی محقق داماد: داوری مستفیض به فیض رب است
به قول دکتر اعوانی: داوری فیلسوف فرهنگ و برجسته ترین متفکر 50 سال اخیر ایران است
به قول شهید اوینی داوری حکیم عالیقدر معاصر است
به قول دکتر جهانگیری: به غیر از دکتر داوری هیچ کس نمی توانست دانشکده ادبیات را با آن حال و هوای اوایل انقلاب اداره کند
به قول دکتر داوری: من یک دانشجوی فلسفه ام که هفتاد سال کتاب خوانده است و بیش از 60 سال معلمی کرده است و این شرف کمی نیست.
SHAHRUZ : ۰۲ آذر ۱۳۹۱, ساعت ۵:۰۴ قبل از ظهر
از دکتر سروش تقاضا داریم یا جلوی سانسور را بگیرند و یا یک سایت معرفی کنند که در آن کلیۀ ایرانیان آزادانه به بحث و تبادل نظر در مورد مسائل فرهنگی-فلسفی-اجنماعی بپردازند.

زمانیکه مبنا بر میراث‌داری پوپر در ایران است پس اصول موضوعه! و شرایطِ آن هم میبایست مهیا و رعایت شود، لذا میبایست مکانی آزاد برای پرسش-پاسخ ، انتقاد و تبادل افکار و آراء موجود باشد و نه صرف ادعا!
اگر بنده پرسشی داشته باشم آیا چه کسی پاسخ گوست؟ دوستاران و هواداران تا چه زمان میتوانند شاهد سرسردی و بی اعتنائی باشند؟
قطعنا در صورت بی اعتنائی این آخرین سخن من خواهد بود.

لذا از دکتر سروش و فرزندان گرامی ایشان خواهان ارایۀ یک مکان دمکراتیک برای انتشار بحث و نظرات علاقه‌مندان و شاخ‌شکنیِ افکار را خواهانیم، حیرانی من از این است که ما ایرانیان چرا هیچگاه قادر به استفاده از موقعیت‌های مطلوب نیستیم؟
SHAHRUZ : ۰۲ آذر ۱۳۹۱, ساعت ۷:۱۴ قبل از ظهر
پاسخی به کامنت آقای محسن:

رضا داوری اردکانی همان است که هابرماس او را یگانه فیلسوف ایران نامید، اگر نگویید...
خیر افتخار هم میکنیم ولی آیا فیلسوف غربی دیگری هم او را اینچنین نامید؟

رضا داوری اردکانی تعلیم و تربیت، تولید علم، شعر و ادبیات و توسعه علم و ... را هم علاوه بر روشنفکری نقد کرده
پاسخ: این مواردی که ذکر کرده‌اید آیا در حیطه و وسعت یک فیلسوف است؟ اگر چنین است آیا ایشان هیچ نقدی بر مهمترین مسائل ایران مانند بدعتِ دهشتناکِ دیکتاتوریِ ولایت فقیه که به مراتب آیند‌ه‌ایی نافرجام‌تر از پادشاهی خواهد داشت، داشته‌اند؟

به قول دکتر ابراهیمی دینانی: داوری یک دغدغه بیشتر ندارد و آن فلسفه است
پاسخ: و مردم ایران دغدغه‌های بیشتری مانند دمکراسی و رهایی از استبدادِ روحانیون و غیر روحانیون، ضعف مدیریت، غارت سرمایه‌های ایران، فقر، انحصار، تبعیض، فساد گسترده، نداشتن دستگاه قضایی کارامد و باسواد و... دارند.

به قول دکتر مصطفی محقق داماد: داوری مستفیض به فیض رب است
پاسخ: پس پولهای کلان و مدیریت‌های گسترده و غیرو را نیز از همو طلب کند.

به قول دکتر اعوانی: داوری فیلسوف فرهنگ و برجسته ترین متفکر 50 سال اخیر ایران است
پاسخ: آیا هیچ فیلسوف و متفکر آزادۀ دیگری را باقی گذاردند، یکه تازی در برهوت؟!

به قول شهید اوینی داوری حکیم عالیقدر معاصر است
پاسخ: نظر خود شما برای من کافیست، شهید آوینی چند حکیم عالیقدر معاصر می‌شناخت؟ بله قطعنا رزمنده‌های عالیقدر زیادی می‌شناخت.

به قول دکتر جهانگیری: به غیر از دکتر داوری هیچ کس نمی توانست دانشکده ادبیات را با آن حال و هوای اوایل انقلاب اداره کند
پاسخ: دکتر جهانگیری چگونه میتوانید عالم از ظرفیت‌های بهتری که اتفاق نیافتاده باشد؟

به قول دکتر داوری: من یک دانشجوی فلسفه ام که هفتاد سال کتاب خوانده است و بیش از 60 سال معلمی کرده است
انصافا چنین است، صحبت بر سر کارهایی است که ایشان قادر به انجام بودند و نکردند، نیز اعمالی که میتوانستند نکنند و کردند.

پاسخ به همۀ موارد: یک کیسه و دو سه مهرۀ خاکستری و قرمز و سیاه، قانون آمار و احتمالات میگوید از چنین کیسه‌ایی هیچگاه ده‌ها و صدها مهرۀ سبز و صورتی و رنگ‌های دیگر برون نیاید.
نیما : ۰۲ آذر ۱۳۹۱, ساعت ۱۰:۳۰ قبل از ظهر
آقای جرس: آیا شما ن.......یا پیامهای زشت تر و ناروا تر از آن هم برای شما می فرستند؟

جرس: لطفا پیام های خود را با رعایت اخلاق و بدون هتک و توهین و تهمت بنویسد و ترجیحا با اسم واقعی بنویسید تا مسئولیت ان را بپذیرید
بهرام : ۰۲ آذر ۱۳۹۱, ساعت ۱۰:۳۸ قبل از ظهر
جناب آقا جرس امیدوارم این متن را چاپ کنید:
آقای جرس: شما چرا و به چه حق به نام جنبش سبز به اشخاص توهین می کنید. آیا جنبش سبز به شما اجازه داده است که پشت سر آن، هوسها و خودخواهی های خود را اظهار و ارضا کنید؟ اگر شما نمی دانید جنبش سبز بداند که نباید ملعبه ....... اشخاص شود.
مهرداد : ۰۲ آذر ۱۳۹۱, ساعت ۱:۱۷ بعد از ظهر
من طرفدار سروش نیستم و امااینکه سروش با داوری متفاوت است را قبول دارم.سروش در جستجوی راهی نو و ازاد اندیشانه است اما در بعد فلسفی خودش هم قاعده دیوید هیوم رادر مورد افکارش قبول ندارد و در مصاحبه ای نزدیک به این سخن را گفته که باید های من از هستهایم منشا می گیرد . رضاداوری دغدغه معیشت دارد و تسلیم خطی مشی سیستم اداری است وگر نه عقایدش بدون توجیه نسبت به زمان پیش از از انقلاب چرخش 180 درجه پیدا نمیکرد. عبارت او در مورد فیلسوفان مبنی براینکه "از جمله آن ملاک‎‎ها پروای آینده داشتن و گوش فرادادن به سخن زمان و اندیشیدن به مسائل مهم و مبتلی‎به مردمان و تسلیم بودن به تفکر و مقدم داشتن مصلحت حقیقت بر مصالح دیگر است؛ یعنی فیلسوف، تفکر را وسیله رسیدن به مقاصد عادی قرار نمی‎دهد" که انتقادی به پوپر است ،ولی یک عبارت پردازی فلسفی نیست بلکه تعیین خط مشی است . یعنی می گوید من تنها کسی هستم که مسائل مهم را تشخیص میدهم آیا وقتی داوری در مورد بازی فوتبال در روزنامه اطلاعات مطلب مینویسد، نگران مسائل مهم است؟ چرا در باره علت بیکاری مطلب فیلسوفانه نمی نویسد؟ در باره گوش فرا دادن به سخن زمان آیا منظور داوری جز نان به نرخ روز خوردن است؟ اگر نیست توضیح دهد وی کدام مسئله را حل کرده است.این منصفانه نیست که وی از افراد بخواهد فقط در حوزه فلسفه محض گام بردارند اما خود او مستثنی باشد. اینکه خطاها ی فلسفی را باید گوشزد کرد، درست، اما همه مسائل یک فیلسوف فقط فلسفی نمیتواند باشد.فیلسوف می تواند جامعه شناس هم باشد . سیاستمدار هم باشد ودر اینراه افراط وتفریط داشته باشد البته به شرطی که حقوق دیگران را محترم بداند واین به عقل دور اندیش نزدیکتر است. خطای بزرگ داوری انست که عقل او بوسیله "نقل نقد نا شده "سحر شده است و واین اساس فکری اوست
اصغر اقا : ۰۲ آذر ۱۳۹۱, ساعت ۱:۵۴ بعد از ظهر
بنام خدا

همیشه از خواندن مقالات دکتر سروش حظ می برم همانطور که از سخنانش .
هانيه : ۰۲ آذر ۱۳۹۱, ساعت ۷:۲۵ بعد از ظهر
آيا داوري بايد از دستورات شما اطاعت كند و هر كاري شما مي گوييد بكند چرا اين را به ديگر استادان فلسفه نمي گوييد شايد مي دانيد كه نبايد براي مردمان تكليف معين كرد و آزادي را پاس مي داري
عجبااسى : ۰۳ آذر ۱۳۹۱, ساعت ۱۱:۰۸ قبل از ظهر
براى مهرداد غصه نمى خورى كه اين اندازه عوام است با اين طرفداران بدموكراسى نمى توانرسىد
آزاد : ۰۳ آذر ۱۳۹۱, ساعت ۸:۲۵ بعد از ظهر
استاد بزرگوار

تنت گرم و سرت خوش باد

قدیم کمتر به صراحت سخن میراندید و از بردن نام ابا داشتید که برای ما استادی متقی تر را تداعی می کرد. به هر حال لابد مقتضای زمان را چنین می پندارید. سالم و شاد باشید
عطا : ۰۴ آذر ۱۳۹۱, ساعت ۲:۴۶ قبل از ظهر
اخیرا در کلاس های ابن خلدون دکتر جواد طباطبایی در موسسه پرسش حضور داشتم به امید اینکه از خرمن علم بزرگترین فیلسوف سیاسی معاصر(و شاید همه اعصار!!!)توشه ای نصیب برم اما دریغ که در تمام دو ترم(هشت جلسه دو ساعت و نیمی)چیزی جز ...و...و... نسبت به زید و عمر نصیبم نشد.دامنه ی افراد در معرض انتقاد(انتقام؟!) دکتر طباطبایی چنان وسیع شده است که از عبدالکریم سروش تا آرامش دوستدار را در بر می گیرد و در این میان هیچ اندیشمند و نویسنده و مترجمی را بی نصیب نمی گذارد.از نامدارانی چون سیدجمال اسدآبادی، علی شریعتی، جلال آل احمد، داریوش شایگان، مصطفی ملکیان، داریوش آشوری، مراد فرهادپورو... تا گمنامانی چون عباس کاظمی، غلامعباس توسلی و تقی آزادارمکی همگی به یکسان از دم تیغ تیز اهانت های دکتر طباطبایی عبور می کنند و جناب دکتر بر این ناجوانمردی و قدرناشناسی نام نقد علمی اندیشه می گذارند و تمامی اندیشه های روییده در بوستان علم و معرفت ایران زمین را به انگ "ایدئولوژی" آلوده و در بن بست "امتناع" گرفتار می آورند.در عجبم که آیااز نظر ایشان غیر از جنابشان(و شاید دکتر داوری!) در تمامی تاریخ اندیشه این مرز و بوم هیچ متفکری ظهور کرده است که از چنگال "ایدئولوژی" و بن بست "امتناع تفکر" رها شده و به تفکر اصیل و ناب دست یافته باشد؟ آیا این تفرعن و خودبزرگ بینی با اخلاق نقد و روحیه علمی سازگار است؟ اگر هدف ایشان نقد علمی و منصفانه اندیشه است نه تسویه حساب با اشخاص و نحله های فکری گوناگون، تلاش های فکری متفکرانی چون "آرش نراقی" و "محمدمنصور هاشمی" می تواند الگوی مناسبی باشد.به امید روزی که فضای فکری و فرهنگی ایران مستعد انتقاد منصفانه باشد نه انتقام مغرضانه...
کاظمی : ۰۶ آذر ۱۳۹۱, ساعت ۱۲:۴۰ قبل از ظهر
بسم رب الشهدا والصدیقین
معلم گرامی دکتر عبدالکریم سروش،

بسیار غم انگیز است که نوشته ها و سخنان عمیق افرادی چون شما و امثال شما در فضای کشورمان به جای چالش کشیده شدن و برخوردار شدن از نقد های عمیق و استوار با نوشتارهای سطحی و عامه پسند(و بلکه قدرت پسند) روبرو می شود.

چقدر حیف است که آدم حس می کند اگر کسی بود که نقدهای خوب و سازنده ارایه کند هم ایرادات احتمالی و مشکلات این نظر ها مشخص و برطرف می شد و هم متفکرانی همچون سروش بسیار چالاکتر و بهتر در عرصه ی فکر و فلسفه و روشنفکری پیش می رفتند و میوه های بسیار برای جامعه بار می آوردند که هدف نهایی روشنفکری دینی نیز همین بوده و هست.

بعضی وقت ها واقعا از این همه پایین بودن سطح فهم و سطح فرهنگ علمی و ایمان و تقوا در زمینه ی تفکر در جامعه ی کشورمان در مقایسه با کشور های دیگر،متاسف می شوم.

دیگران چه نظرها داده اند و چه نقدهای استوار و جدی نوشته اند و چه گامها و چه اصلاح ها و تصحیح ها و تکامل ها که در عرصه ی فکری و علمی پدید آورده اند. اما ما یا درجا زده ایم و هیچ نظری نپرداخته ایم و یا اگر هم معدود کسانی همچون سروش با جد و جهد و جهاد و کوشش و و حرکت نظریاتی قابل توجه (حال صحیح و سقمش بماند) پرداخته اند، هیچ کسی نیست که هم فکری شایسته ای یا نقدی جدی کند.

برخی وقت ها به خود می گویم کاش استاد مطهری و امثال او زنده بودند که هم واقعا درد ایمان داشتند و هم انصاف داشتند که حداقل حرف رقیب را تحریف نکنند و اگر نمی دانند مطالعه ای بکنند و سپس درپی نقد از روی طلب حقیقت بر آیند نه از پی مخالفت کورکورانه و مصالح و مطامع سیاسی. ای کاش مطهری یا امثال او بودند آنگاه وضع فکر و فرهنگ می توانست خیلی بهتر از این باشد.

بنده نظرات دکتر سروش را یکسره تایید و رد نمی کنم و تا آنجا که درک و سوادم اجازه می دهد برخی را صحیح و برخی را ناصحیح می دانم و آرزوی من این است که ای کاش هماوردانی جدی بودند که هم در بحث و انتقاد ایرادها فهم و اصلاح می شد و هم نوآوری و بهبود و پیشرفت نظری و عملی روز افزون پدید می آمد.

آخرین سخنم اینکه خیلی وقت است از شما معلم گرامی، برخی از نوشتارهای اخلاقی و معنوی همچون اوصاف پارسایان و حدیث بندگی و دلبردگی و حکمت و معیشت ندیده ام.
اینک محرم و عاشورا است و دل ها یاد مومن صادق و وفادار امام متقین و پیشوای شهیدان و آزادمردان حسین ابن علی (ع) است. ای کاش دکتر سروش اهتمامی پیوسته می کردند و در زمینه های اخلاقی و عرفانی و معنوی همچون گذشته برای زدودن تیرگی های درونی خود و مومنان جهدی خالصانه می کردند و قلمی می زدند.
باید بکوشیم که در میانه میدان انتقاد علمی (حتی اگر نقدها استوار و واقعی باشد)گرد به پاخواسته ما را از راه اخلاق و معنویت و انسانیت و ایمان و دیانت و عدالت دور نکند و لازمه ی آنهم علاوه بردانستن نکات اخلاقی و خیرات و نکات ایمانی یادآوری و پنددادن و پندشنفتن و خلوت کردن و نقد رفتار خود و توبه و صفای دل یافتن است. چه که ارزش های واقعی فقط به دانستن فراهم نمی شود بلکه نیاز به تکرار و عمل و پنددادن و پند شنیدن و جهد دارد. امیدوارم دکتر سروش هم در این میدان جهاد اکبر باز تجهدی نمایند و هم ایشان و هم علمای بزرگوار چه سنتی و چه از روشنفکران دینی میوه های شیرین از این تجهد هایشان در یابند و کام جان انسان ها و مومنان را شیرین نمایند.
محسن : ۰۶ آذر ۱۳۹۱, ساعت ۸:۵۳ قبل از ظهر
آقای شهروز کاش این ادله محکمه پسندت را ارائه نمی کردی. من قول برخی استادان فلسفه و حکمت را درخصوص آقای دکتر داوری گفتم. شما ظاهرا دنبال یک ناجی می گردید که همه مسائل شما را حل کند. مگر فیلسوف آمده که همه مسائلتان را حل کند؟ چرا از دیگران این توقع را ندارید> مثلا همین روشنفکرانی چون آقای سروش؟ کار دنیا و تاریخ را خیلی سهل گرفته اید.
مرتضی : ۰۸ آذر ۱۳۹۱, ساعت ۱۱:۰۰ قبل از ظهر
استدعا دارم این مطلب را منتشر کنید.
به نظر می رسد که قصد انتشار دهندگان این مقاله ................

------------------------
توضیح جرس: برای انتشار پیامتان استدعا لازم نیست. به کسی توهین نکنید و تهمت نزنید تا منتشر شود .
امین : ۰۸ آذر ۱۳۹۱, ساعت ۹:۳۷ بعد از ظهر
در دانشگاه ها در طرح ضیافت به نقد نظرات دکتر سروش همت می گمارندو یکن وقتی از ایشان سوا می شود اگر آن چه می گویید درست است بهتر نبود در حضور دکتر سروش به نقد نظرات ایشان می پرداختید. در جواب گردانندگان طرح ضیافت می گویند دکتر در ایران نیستند!!! ؟؟؟ این هم از عجایب روزگار بدون آن که بگویند چرا ایشان از ایران رفته اند!!؟؟ از قدیم گفته اند آن کس که به تنهایی به قاضی رود همیشه پیروز بر می گردد.
احمد از ساتمتون : ۱۰ آذر ۱۳۹۱, ساعت ۳:۴۵ بعد از ظهر
همه کسانیکه اظهار نظر کرده اند چون وارد گفتگو شده اند قابل تقدیر هستند. دوستی که نوشته اقای سروش و فرزندان ایشان مکانی را برای اظهار نطرات مخالف مشخص کنند تعجب می کنم ! مگر اقای سروش مسولبتی در این مورد دارد؟ انها که بودجه هایشان تا اسمان است و مسولیت اجتماعی هم دارند چرا چنین نمی کنند؟
خب اقای سروش در سایت خودش می نویسد شما هم در سایت خودتان بنویسید!
یه هر صورت هر گاه فرهنگ و دین با ملات قدرت آمیخته شود نامش قدرت است نه فرهنگ است و نه دین است.
رحمن محمدی : ۱۰ آذر ۱۳۹۱, ساعت ۹:۵۴ بعد از ظهر
سلام براهل ایمان
دقیقا تمام حرفهای من مطلب آقای کاظمی است.
کاش تمام اندیشوران اندیشه بمیدان آورند ودرمیدان نقد اندیشه ها رانقادی وصرافی کنند وازچگونه زیستن یکدیگرومسائل شخصی احترازکنند
بله درست است یکی دربوستان جای گرفته وشعرمی سراید ودیگری درکویرمسکن گزیده.
آقای سروش بنظرمن خود راه دوم راانتخاب کرده ؟ ولی نمی دانم چرابردیگران خورده می گیرد.
محسن : ۳۰ آذر ۱۳۹۱, ساعت ۱:۱۴ بعد از ظهر
جمله پایانی کتاب آقای دکتر داوری این است:
گفت: من از آنچه گفتید بهره بردم و امیداورم فرصتی پیش آید که در مباحث دیگر نیز گفتگو کنیم
گفتم: شما پرسش کردید و من در مقام پاسخگویی، شمه ای از درد عسرتی را که در جان خود احساس می کنم و جزئی از زمانه ما شده است بازگفتم. آنچه گفتم فلسفه نبود؛ وصف تفکر فقیر و فقر تفکر بود و در این وصف ناگزیر می بایست به کلمات بزرگان فلسفه نیز اشاره می کردم. نمی دانم آیا پرداختن به فلسفه نیز پدید خواهد آمد یا همچنان ...
گفت: فلسفه و یأس؟
گفتم: یأس نه، بلکه دروغ نگفتن به چشم و گوش و دل و جان
میثم : ۳۰ آذر ۱۳۹۱, ساعت ۱:۴۱ بعد از ظهر
آقا من این کتاب دکتر داوری با عنوان فلسفه سیاست و خشونت را خوانده ام خیلی کتاب جالبی است. یک صفحه از ان را تایپ می کنم:
گفت: مگر لیبرالیسم را نقد نکرده اید؟
گفتم: من نقاد مدرنیته ام
گفت: همین کافی است. شما که مدرنیته را نقد می کنید، همه لوازم و توابع و آثار آن را نقد می کنید و به همین جهت شما را متهم می کنند که زمینه مخالفت با دموکراسی را فرهم آورده اید
گفتم: اگر من فلسفه ای را یافته باشم آیا باید آ را به ملاحظه اینکه فلان گروه را خوش نمی آید یا بهمان سیاست موافق آن نیست رها کنم؟
گفت: آخر نفی دموکراسی به استبداد می انجامد
گفتم: من دموکراسی را نفی نمی کنم. من از شرایط امکان دموکراسی و از آغاز و انجام و سرگذشت و مآل آن می پرسم
گفت: می گویند همبن که می پرسید در عزم روندگان راه دموکراسی و آزادی تردید و خلل ایجاد می شود.
گفتم: این روندگانی که همه عزم خود را جزم کرده اند که کوچکترین چون و چرایی را با حربه ای بی اثر و خفه کنند چگونه از یک یا چند پرسش فلسفی از راه بر می گردند؟ وانگهی مگر خللی که در عرفها ایجاد شده است نتیجه پیش آمدن و طرح فلان فکر و فلسفه است؟ یعنی آیا می گویند اگر چند فیلسوف معاصر به دنیا نیامده بودند و یا به جای فلسفه جغرافیا و مکانیک و بیوشیمی خوانده بودند، نظم فعلی جهان بی عیب و نقص راه خود را می رفت؟ به عبارت دیگر این پرسشها ساخته و پرداخته ذهن فیلسوفان است و در سیر جهان هیچ نقصی وجود نداشته و فیلسوفان چوب لای چرخ گذاشته اند؟
گفت: هر دو مطلبی که گفتید قابل تدمل است ولی میگویند نقد دموکراسی به هیچ وجه مصلحت نیست و مستبدان و استبدادطلبان از ان بهره می برند
گفتم: مستبدان و خشونت طلبان به فلسفه نیازی ندارند و کار خودشان را می کنند اما اگر کسانی طالب دموکراسی اند باید راه آن را هموار کنند و همت هموار مردن این راه دشوار و دشوار شونده را داشته باشند. اگر در جایی دموکراسی وجود ندارد شاید مخالفان با فراهم آوردن موانع از تحقق آن جلوگیری کرده باشند اما درحقیقت دموکراسی بانیان و کوشندگان و برپاکنندگانی نداشته است. آیا این بهانه گیری لوس و کودکانه ای نیست که بگویند چون افلاطون دموکراسی را نقد کرده است دو هزار و پانصد سال بعد موسی چومبه در افریقا رسم استبداد پیش گرفته است؟
...
مجلس پنجم:
vqqivluu : ۰۱ دی ۱۳۹۱, ساعت ۸:۴۴ بعد از ظهر
response.write(9985296*9455099)
بهزاد : ۰۴ بهمن ۱۳۹۱, ساعت ۳:۰۵ بعد از ظهر
واقعا براتون متاسفم آقای سروش.
باری نشان دادید تفکر روشنفکری دینی تان تماما در حصر مطلق اندیشی سنتی گرفتار است و به جای آنکه چون انسانی مدرن, مدعیات را نقد بفرمایید, تیغ به روی مدعیان آخته اید. آنان را به فاشیسم متهم می کنید و خود بر سبیل فاشیسم, به چرخش قلمی مخالفان و منتقدان مراد مطلق کلامتان -کارل پوپر- را از اوراق هستی حذف می کنید.
من هم چون بسیاری در تهران با نقد داوری به مدرنیته کنار نمی آییم, امادر استادی ایشان شک نمی توانیم کرد. نمی دانم, شاید جای شمارا تنگ کرده اند که اینطور خود را به در و دیوار کوفته اید.
لاجرم اگر داوری با چاپلوسی و فرصت طلبی - به قول شما - به جایی رسیده, شما که هرچه دارید از صدقه سر فعالیت های انقلابی و انقلابی پسندانه تان و آستانه مالی تان در صدر انقلاب اسلامی است! توبه فرمایان چرا خود توبه کمتر می کنند؟!
محمود فائز : ۱۴ بهمن ۱۳۹۱, ساعت ۴:۱۹ بعد از ظهر
من به این باورم که روشنفکری دینی یکی از ملزومات و واجبات دینداری عصر ما است. و هیچ چیزی نمی تواند راه آنرا مسدود کند و آنرا خفه کند، بلکه می تواند آنرا نقد و انکار کند اما به هیچ وجه نمی تواند مانع از رشد این جریان در جوامع دینی بویژه اسلامی نماید.
داوود : ۳۰ بهمن ۱۳۹۱, ساعت ۱۰:۴۸ بعد از ظهر
34 سال هست که مباحث شناختی و فکری جریان روشنفکری دینی و غیره دینی و بسیار دینی را پیگیری کرده ام و همواره از ادبیات حاکم بر نقد های هر دو سو ازرده شده ام و برای آن دلیلی علمی نیافته ام ... به نظرم کلام نیکو گفتن در نقد و اثر گذاری روانی و اخلاقی ان ضروری است از هر کس در هر جایگاهی بویزه از یگانه دوران (بدون اغراق) فیلسوف جریان روشنفکری دینی جناب استاد دکتر عبدالکریم سروش .
داوود : ۰۱ اسفند ۱۳۹۱, ساعت ۷:۵۰ قبل از ظهر
باحترام به استادسروش که بخش عمده ای از زندگی مفهومی ام را وامدار ایشان هستم و بسیار اموخته ام از ایشان معتقدم که چنانچه آیندگان بخواهند "تاریخ ادب نقد " را بنگارند بی گمان در این دوره و دهه های اخیر هر دو و سه طرف ماجرا که گردانندگان عرصه اندیشه و نقد بوده اند مورد داوری قرار خواهند گرفت و بعید میدانم هیچیک از اینان نمره ستودنی و در شانی دریافت نمایند . ای کاش هر دو و سه طرف ادب نقد را مراعات میکردند هر چندمعتقدند حریف رعایت نمیکند .
بهنام نجفی : ۰۱ اسفند ۱۳۹۱, ساعت ۱۰:۱۶ قبل از ظهر
اگر نکته تاریخی یا فلسفی قابل توجهی هم در این مقاله باشد در زیر حجم زیادی از ناسزاها و نیش ها و مسخره کردن ها مخفی مانده. شاید رنج از تبعید و ظلم در روحیه ایشان اثر مخربی داشته. در ضمن پاسخ حداد عادل در تابناک را ببینید که در آن بر خلاف استاد سروش عفت کلام را روا داشته.

برای آقای سروش احترام زیادی قایل هستم و از کتب ایشان بهره برده ام ولی معتقدم بهتر است بجای تاختن به شخصیت مخالفانش و افشاگری و پرونده سازی، کارهای تاریخی و فلسفی و ادبی خود را ادامه دهند و قضاوت را به خوانندگان فعلی و آینده بسپارند.
abasanami : ۰۱ اسفند ۱۳۹۱, ساعت ۱۱:۴۲ قبل از ظهر
من زياد از فلسفه نخوانده ام.اما اينو مي دونم در مقابل سوالات كساني كه جواب منطقي ندارند.فوري طرف را به كفر وارتداد محكوم ميكنند.در حقانيت دكتر سروش وامثال او همين امر صادق بوده.اگر اين نان به نرخ روز خورها راست ميگويند.كرسي هاي ازاد انديشي در دانشگاهها بزارند تا عالمان در ان با كمال ازادي به بيان عقايد خود بپردازند.وبه مناظره بپردازند.
محمد جواد : ۰۱ اسفند ۱۳۹۱, ساعت ۲:۰۴ بعد از ظهر
حافظ در حق سروش خوش سروده : با مدعي مگوييد اسرار عشق و مستي / تا بيخبر بميرد در درد خود پرستي يا مي فرمايد هر قبله اي كه بيني بهتر ز خود پرستي
فلانی : ۰۱ اسفند ۱۳۹۱, ساعت ۸:۰۴ بعد از ظهر
جناب آقای دکتر سروش

با سلام.
مانند همیشه متن روان و نثر گونه شما آدمی را مسحور کرده و مانند زمانیکه انسان شعری میخواند بیشتر مسحور احساس است تا بنده عقل . در پارهای از موارد کاملا حق با شماست مثل زمانیکه صحبت از سکوت دوستان در برابر جور زمانه میکنید ولی در باره ادعای سرقت ادبی فکر کنم کمی زود قضاوت شده است .
بنده مطالب جناب آقای دکتر حداد را نیز در این باب خوانده ام . در ضمن نامه آقای حقی نیز را مطالعه کرده ام. فکر کنم زمان انست که متن خود را مرور کرده و با استدلالهای بیشتری دوستان قدیم را مورد لطف قرار دهید.
ارسال نظر
مشخصات فردی من را به خاطر داشته باش

*نظرات حاوی کلمات و عبارات رکیک و غیر اخلاقی و همچنین توهین و افترا منتشر نخواهد شد .
**از نوشتن نظر خود به صورت فینگلیش خودداری نمایید.
***از اینجا فینگلیش را به فارسی تبدیل کنید.