به نظر می رسد که چیزهایی معلوم و مشخص است

یک: دانایی ما در پیش بینی حوادث معمولا یا به تجارب تاریخی خودمان برمی گردد، یا به تجارب جغرافیایی دیگران، یا باید از گذشته خود عبرت بگیریم یا از حوادث مشابهی که در زمان حال در سایر جهان جاری است، پند بگیریم، اما این دو راه بسته است. نه گذشته ما قابل تکرار است، چرا که کل مختصات اجتماعی ما تغییر کرده است و نه تجارب دیگران براحتی قابل تعمیم به وضع ماست. آنچه مهم است این است که ما باید راهی امروزی و این جهانی برای خود پیدا کنیم.

دو: رژیم جمهوری اسلامی در سرکوب جنبش سبز شکست خورده است، چرا که پس از شش ماه سرکوب دائمی و سنگین، هنوز مردم خواسته های خود را تکرار می کنند، هنوز مردم حق شان و رای شان را می خواهند، مردم خواستار آزادی زندانیان و محاکمه جنایتکاران هستند، مردم حقوق پایمال شده شان را می خواهند و نظام جمهوری اسلامی در جریان سرکوب مردم، بخصوص در هفته گذشته باقیمانده مشروعیتش را هم از دست داده است. حکومت نه می تواند با سرکوب رهبران بدنه جنبش را متوقف کند، و نه توانایی ساکت کردن مردم را دارد. چرا که حکومت به جای جبران اشتباهاتش روز به روز اشتباه تازه ای می کند.

سه: ادامه جنبش بصورت مسالمت آمیز کاملا مقدور است، بشرط آنکه حکومت بپذیرد که باید به جنبش امتیاز بدهد، این امتیاز چیزی تازه نیست، حتی امتیاز هم نیست، بلکه حقی است که پایمال شده است. تجربه تاریخی ما تا پیش از خرداد 88 نشان می داد که حکومت های پس از مشروطه همیشه با مشتی لباس شخصی و پلیس و نیروی سرکوب حداکثر پس از یکی دو ماه، می توانستند مردم را خانه نشین کنند، چرا که در اکثر موارد مخالفان حزبی با خواسته سیاسی یا گروهی در جستجوی قدرت بودند، اما یک جنبش اجتماعی را نمی توان سرکوب کرد، یا بهتر بگویم، با سرکوب جنبش اجتماعی نمی توان آن را نابود کرد، فقط می توان وقوع یک زلزله را برای مدتی به تاخیر انداخت.

چهار: جنبش اجتماعی می تواند به سوی خشونت برود، یا خشونت را با خشونت پاسخ بگوید، این راهی است ممکن و شاید نزدیک ترین راه بشمار بیاید. اما این راه پیروزی جنبش سبز نیست، جنبش سبز وقتی برنده خواهد شد که بتواند مختصات خود را حفظ کند؛ حضور بخش اعظم جامعه در جنبش حقوق مدنی، استفاده از روش مسالمت آمیز و نافرمانی مدنی تمام عیار در قالب مجموعه ای از اعتراضات گسترده اجتماعی راه پیروزی جنبش سبز است. نترسیم که می زنند و می گیرند و می کشند، اگرچه ترسناک و وحشتناک است، اما اگر بدانیم ساعت گرگ و میش ساعت ترس های موهوم است و ابهام در ارزیابی زمان و وضع خود مهم ترین عامل ترس است، دیگر نخواهیم ترسید.

پنج: رهبری جنبش، دادن تئوری های مناسب برای آینده حکومت، یا تاکید بر یک استراتژی خاص نیست، جنبش نیازمند رهبران عملیاتی است، کسانی که بتوانند هر روز به اقتضای آن روز تصمیم بگیرند، و هر روز به اقتضای آن روز برنامه و راه پیشنهاد کنند. میرحسین موسوی تا امروز با بیانیه هایش راههای روشنی را برای جنبش عرضه کرده است. به نظر می رسد قرار گرفتن زهرا رهنورد در کنار او، و تکرار نام رهنورد در کنار موسوی و کروبی و خاتمی می تواند دایره رهبران را وسیع تر کند، بخصوص اینکه اگر حکومت دایره را تنگ تر کند، که احتمال آن با توجه به دستگیری های امروز اصلا بعید نیست، ما باید رهبران بعدی را بیابیم و آنان را برسمیت بشناسیم.

شش: درست ترین نظریه پیش برد جنبش همان نظریه " فشار از پائین و چانه زنی از بالاست." در دوران اصلاحات، اشتباه بزرگ ما این بود که این دو عمل را یک گروه انجام می دادند، یعنی همانها که فشار می آوردند، خودشان چانه زنی هم می کردند. یا این دو بر هم اثر می گذاشتند، تا نیروی اجتماعی فشار می آورد، رهبران آنها را کنترل می کردند، و تا نیروهای رهبری اقدام به چانه زنی و امتیازگیری می کردند، گروه فشار آنها را از هر نوع چانه زنی و سازش برحذر می داشتند. روش درست این است که نیروی فشار اجتماعی باید فشارش را بیاورد و آن را متوقف نکند، و از سوی دیگر رهبران جنبش باید آماده مذاکره برای امتیاز گیری باشند. برخلاف آنچه فکر می کنیم، اتفاقا امروز زمان طرح موضوع است. حکومت باید بداند که جز نابودی سرنوشت دیگری هم در انتظارش می تواند باشد، بشرط آنکه حاضر بشود جابجایی موقعیت را بپذیرد.

هفت: معلوم است که چرا جمعیت سبزهای حاضر در خیابان به دو سه میلیون نفر در تهران نمی رسد، این واضح و بدیهی است، چرا که فشار پلیسی اجازه تشکیل اجتماع را نمی دهد، با این حال هر روز شهرهای کشور، بشکه باروتی است که با یک جرقه منفجر می شود، اما حکومت هنوز از خودش سووال نکرده که چرا علیرغم دعوت دائمی حکومت به حضور حامیان دولت در خیابان، آنان نمی توانند یک میلیون نفر را به خیابان بکشند؟ خون ریختن یا خون نریختن، مساله این است. یک روشنفکر، یک نخبه، یک قدرت طلب، یک سندیکای صنفی، یک گروه تکنوکرات می تواند در کنار حکومت دزدان یا فاسدان یا دروغگویان یا زورگویان قرار بگیرند، اما نه در کنار حکومت قاتلانی که خون می ریزند. دست حکومت به خون آلوده شده است، اما آیا خون به خون شستن محال نیست؟ به نظر می رسد که تمام این سبویی که بشکسته و پیمانه ای که ریخته است، مردم را از حکومت متنفر و منزجر کرده است. به همین دلیل است که حکومت دائما در پی آن است که این خون را به گردن خود مقتول بیاندازد، چون می داند که حکومتی خونریز را راهی برای ماندن وجود ندارد. آما آیا آخر داستان فقط همین است؟

هشت: فرض کنیم که حکومت بپذیرد که دیگر توانایی سرکوب ندارد و نمی تواند بیش از این بکشد و زندانی کند، اما می ترسد که اگر بخواهد عقب بکشد و دست از قدرت بردارد، مردم حاضرنباشند برای جلوگیری از ریخته شدن خونهای بیشتر، از خونخواهی نسبت به گذشته دست بردارند. یعنی حکومتی که هیچ دوستی در جهان ندارد، در تله ای گرفتار می شود که خودش ساخته و بسیاری از مردم کشته می شوند، چون راهی برای فرار باز نگذاشته اند. به نظرم باید در درجه اول راهی برای نیروهای حکومت بازکرد تا اگر نمی خواهند در ادامه جنایات شریک باشند، فرار کنند. آیا راهی برای این می شود اندیشید؟ آیا بهتر نیست تاکید کنیم و بر این تاکید پای بفشاریم که اگر نیروی سرکوبگر خواست به ملت پناه بیاورد، راهی پیش پایش وجود داشته باشد؟ امان دادن از سر اقتدار یکی از مختصات جنبش سبز است، سبزها باید راهی برای فرار سران حکومت بازکنند.

نه: ممکن است گفته شود که ما هنوز در موضع قدرت نیستیم، از نظر من این سخنی نادرست است، جنبش سبز همه امتیازهای برتری اجتماعی و سیاسی داخلی و خارجی را دارد، انتقال قدرت در سطح رهبری و مجلس و ریاست جمهوری می تواند در عرض یک هفته بسادگی صورت بگیرد. وقوع یک شورش کور تا سرحد نابودی کامل حکومت، یک احتمال بسیار عادی و معمول است، فقط لازم است که یک هفته مردم در خیابان باشند و نیروی سرکوب خسته شود. اما در هر حال آیا به نفع ما نیست که با باز گذاشتن راههای فرار، تعداد دشمنان ملت را کم کنیم؟

سووالاتی که پرسیدم، هر لحظه و هر ساعت و هر روز پاسخی متفاوت با لحظه و ساعت و روز پیشین دارد، با این حال به نظرم می رسد که هر روز باید بهترین پاسخ ها به همه سووالات را در جیب داشته باشیم. ساعت گرگ و میش است و چشم چشم را نمی بیند.