یکشنبه ۳۱ شهریور ۱۳۹۸ -
- 22 Sep 2019
22 محرم 1441 آخرین به روز رسانی : ساعت ۱۴:۱۷ به وقت ایران
جنبش راه سبز - جرس
ارزیابی منطقه از انتخابات ایران؛ خوشبینی محتاطانه
جرس: انتخاب حسن روحانی به عنوان رییس جمهوری جدید، سیاست خارجی ایران را نیز دستخوش تحولات تازه ای کرده است. بسیاری از کشورهای جهان به ویژه کشورهای منطقه، انتخاب روحانی را به عنوان رییس جمهوری جدید مثبت ارزیابی کرده اند. این در حالی است که روابط خارجی ایران در هشت سال گذشته به ویژه با کشورهای منطقه به مرز بحران رسیده بود. این گزارش می کوشد تا گشایش در روابط خارجی ایران با کشورهای همسایه و منطقه را مورد تحلیل و بررسی قرار دهد. 

روابط کشورهای منطقه با ایران تحت الشعاع عوامل مختلفی قرار داشته است. برنامه هسته ای ایران، حمایت از شیعیان اقلیت در کشورهای سنی مذهب منطقه، حمایت از دولت سوریه و همچنین گروههای اسلامگرای آسیای میانه از جمله عوامل جدی واگرایی در روابط کشورهای منطقه با ایران بوده است. این واگرایی پس از بهار عربی نیز به دلیل تلاش ایران برای تاثیر گذاری در این روند به ویژه در اعتراضات مصر و بحرین و یمن تشدید شد. اکنون با انتخاب حسن روحانی این امید به وجود آمده است که روابط ایران با کشورهای منطقه به ویژه کشورهایی که همچنان با ساختار سنتی اداره می شوند بهبود یابد.


پیامهای تبریک ، سرآغازی تازه برای گشایش در روابط دو جانبه


بسیاری از سران و مقامات کشورهای منطقه با ارسال پیاممهای تبریک جداگانه انتخاب حسن روحانی را به عنوان رییس جمهوری جدید ایران به وی تبریک گفتند. حامد کرزای رییس جمهوری افغانستان نخستین مقام عالی رتبه از کشورهای همسایه ایران بود که انتخاب روحانی را به این مقام تبریک گفت و خواهان نزدیکی بیشتر دو کشور شد. پس از وی امیران کشورهای عربی قطر، کویت و بحرین و امارات متحده عربی نیز با ارسال پیام های جداگانه ای، انتخاب حسن روحانی به عنوان رئیس جمهور منتخب ایران را به وی تبریک گفتند. در این پیامها نیز بر گسترش روابط و علاقه مندی به نزدیکی به ایران تاکید شده است.

عربستان سعودی نیز پس از کشورهای شیخ نشین خلیج فارس پیام تبریگی برای حسن روحانی ارسال کرد. گفته شده که پادشاه عربستان از دیدگاه‌های روحانی در مورد همکاری های منطقه ای و توسعه روابط ابراز رضایت کرده است. در این میان، سعد حریری و نخست وزیر پیشین لبنان نیز که از چهره های مخالف سیاستهای جمهوری اسلامی در این کشور به شمار می رود نیز پیام تبریکی برای روحانی ارسال کرده است. در عین حال این انتخاب تاثیری بر روابط نسبتا پایدار ایران با ترکیه و عراق نداشته است.

ترکیه گرچه پس از آغاز بحران در سوریه معترض حمایتهای ایران از دولت اسد بوده است اما این اختلاف تاثیر عمیقی در روابط دو کشور نداشته و از این رو با انتخاب روحانی نیز این پایداری تثبیت خواهد شد. کشورهای عربی نظیر عراق و مصر نیز پیامهای تبریکی برای روحانی ارسال کردند. هرچند این پیامها در سطح عالی ترین مقام رسمی این کشورها نبوده است. . تبادل چنین پیامهایی در عرف دیپلماتیک بی تردید نشانه های مثبتی برای ترمیم روابطی است که در دوره احمدی نژاد به مرحله خصمانه رسیده بود.


مواضع روحانی در قبال کشورهای منطقه


نخستین نشست مطبوعاتی حسن روحانی پس از انتخاب وی به این مقام بازتاب گسترده ای در رسانه های منطقه داشته است. روحانی در نخستین موضع گیری خویش اولویت نخست دولت جدید در بحث سیاست خارجی را داشتن روابط دوستانه و نزدیک با همه همسایگان دانست.

وقتی خبرنگار الجزیره در مورد برنامه‌های دولت جدید جهت تعامل با کشورهای عربی منطقه از جمله عربستان سعودی از وی پرسید. وی افزود: « اولویت ما این است که با پانزده کشور همسایه یک رابطه نزدیک و دوستانه در چارچوب منافع متقابل داشته باشیم.» وی همچنین اشاره خاصی به عربستان سعودی کرد و کوشید با اشاره به امضای تفاهم نامه امنیتی در 15 سال گذشته میان دو کشور که وی یکی از امضا کنندگان آن بوده است پیام مثبتی به ریاض بفرستد. وی دررابطه با سوریه نیز بدون جانبداری یا ذکری از دولت سوریه صرفا به بخشی از مواضع رسمی جمهوری اسلامی اکتفا کرد و گفت: « حل مسائل سوریه بر عهده مردم سوریه است. تصمیم گیر نهایی ملت سوریه است. البته ما با تروریسم مخالفیم. با جنگ داخلی مخالفیم. با دخالت کشورهای دیگر مخالفیم. امیدواریم با کمک همه کشورهای منطقه و جهان، هرچه زودتر صلح و آرامش به سوریه بازگردد و آنچه نظر و هدف ملت سوریه است در آن کشور محقق شود.»

سوریه مانعی بزرگ بر سر راه روحانی
گرچه حسن روحانی تلاش کرد تا از کنار مسئله سوریه با احتیاط گذر کند اما به اعتقاد بسیاری از تحلیلگران منطقه، کلید اصلی دروازه منطقه، بحران سوریه است.
این سخنان یکی از سفیران کشورهای عضو اتحادیه عرب در قاهره است که می گوید حسن روحانی که به دیدگاههای مسالمت آمیز و آشتی جویانه شهرت دارد و از سوی اصلاح طلبان پشتیبانی می شود اما بدون تردید در تدوین سیاست خارجی با محدودیتهای قابل ملاحظه ای روبرو است. این سفیر کشور عضو اتحادیه عرب که مایل نبوده نام خود را فاش کند به خبرنگاران گفته است ما امیدواریم که رییس جمهوری جدید ایران شدیدا در پی یافتن یک راه حل سیاسی در سوریه برآید.


جمال قاشفی یک تحلیلگر سیاسی در عربستان سعودی نیز می گوید؛ برای ریاض یکی از متحدان عمده آمریکا در منطقه که همواره به ایران به عنوان کشوری که می خواهد قدرت و مذهب شیعه را در منطقه گسترش دهد نگاه میکند، نتیجه انتخابات اخیر ایران بهترین فرصت و امکان را در اختیار عربستان سعودی قرار می دهد. وی با اشاره به دوره ریاست جمهوری محمد خاتمی میگوید: « در دوران خاتمی بسیاری از تنشها میان تهران و ریاض کم شد، ولی اکنون فعالیت شدید ایران در یمن، سوریه، بحرین و تقابل سنی - شیعه در منطقه، اوضاع را پیچیده تر و دشوارتر کرده است.»


به گفته این تحلیلگر عرب، با این‌که روحانی در نخستین کنفرانس مطبوعاتی خود خواستار بهبود روابط ایران با تمامی کشورهای همسایه‌اش شد، ولی موضع‌گیری‌ او در قبال سوریه بیانگر «سیاست خارجی تغییرناپذیر ایران» است. ایران، بمب کار گذاشته شده در سوریه را خنثی نکرده و در نتیجه تنش ایجاد شده در منطقه که ناشی از سیاست‌های ایران در کشورهای عربی است، از بین نخواهد رفت، به خصوص اینکه بازوی ایران در لبنان (حزب‌الله) به نمایندگی از تهران در جنگ خونین جاری در سوریه مشغول نقش‌آفرینی علیه اپوزیسیون است.


از این سبک تحلیل در نشریات و رسانه های عربی بسیار به چشم می خورد و اکثر تحلیلگران عرب نقش رییس جمهور جدید را در حل بحران سوریه با توجه به دخالتهای پیشین ایران و کمک به دولت اسد برای سرکوب اپوزیسیون، نقش حزب الله وهمچنین موضع رهبر جمهوری اسلامی در قبال سوریه کمرنگ ارزیابی کرده اند اما در مجموع خوشبینی هایی نیز نسبت به تغییر سیاستهای منطقه ای ایران در میان کشورهای منطقه وجود دارد.
 

 

ارسال به :