Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Deprecated: Non-static method HTML_strip::usage() should not be called statically, assuming $this from incompatible context in /var/www/rahesabz.net/system/plugins/pi.html_strip.php on line 29

Deprecated: Non-static method Word_limit::usage() should not be called statically, assuming $this from incompatible context in /var/www/rahesabz.net/system/plugins/pi.word_limit.php on line 29

Deprecated: Non-static method imgsizer::usage() should not be called statically, assuming $this from incompatible context in /var/www/rahesabz.net/system/plugins/pi.imgsizer.php on line 32

Deprecated: Non-static method pdate::usage() should not be called statically, assuming $this from incompatible context in /var/www/rahesabz.net/system/plugins/pi.pdate.php on line 10

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Notice: Undefined index: UP25 in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.localize.php on line 167

Deprecated: Non-static method Comment::form() should not be called statically, assuming $this from incompatible context in /var/www/rahesabz.net/system/core/core.template.php on line 2692
جنبش راه سبز - بازی با دین مردم؟
سه‌شنبه ۰۳ اردیبهشت ۱۳۹۸ -
- 23 Apr 2019

Deprecated: Function split() is deprecated in /var/www/rahesabz.net/uploads/js/ArDate.class.php on line 92

Deprecated: Function split() is deprecated in /var/www/rahesabz.net/uploads/js/ArDate.class.php on line 92
16 شعبان 1440 آخرین به روز رسانی : ساعت ۱۸:۱۷ به وقت ایران
جنبش راه سبز - جرس
بازی با دین مردم؟
ابداع مجتهدانه و روشمند یک رای تازه فقهی‌ آن هم به دست یک فقیه چرا خروج از دایره دین و فقاهت شمرده شود؟ 


به نام خدا

آیت الله بیات زنجانی اخیرا فتوا داده‌اند که شخص روزه دار در تشنگی‌های تعب آور میتواند جرعه یی آب بنوشد و رفع موقت عطش کند و همچنان روزه دار بماند. در این صورت کفّاره و قضا هم بر ذمّه او نخواهد بود. ایشان موثّقه‌ای را هم به منزله مستند فتوای خود ذکر کرده اند.


آیت الله ناصرمکارم شیرازی بر این فتوا خرده گرفته اند و با طنزی ملایم گفته اند که مگر میشود هم روزه دار بود هم کوزه ای آب خورد؟ هم روزه دار هم کوزه دار؟! ایشان این فتوا را خلاف اجماع علمای اسلام و محتملا خلاف ضرورت دین شمرده اند و به صاحب آن فتوای نادر هشدار داده اند که با دین مردم بازی نکند.


مرا در شؤون فقهی‌ این فتوا سخنی نیست که:

نه مفتیم نه مدرّس نه محتسب نه فقیه
مرا چه کار که من منع آب خواره کنم؟ (۱)

حدیثی پشتوانه آن فتواست که به نظر آیت الله مکارم سنداً و دلالتا مخدوش است و به نظر آیت الّله بیات چنین نیست. لاجرم مقلّدان آن فقیه به آن عمل نمیکنند و مقلدان این فقیه بدان عمل میکنند، و مادام که هر دو در دایره اطاعتند بر هیچ کدام خرده نمی‌توان گرفت. اما این که کدام فقیه افقه از دیگریست منوط به داوری مقلدان است. لاجرم مقلدان هر یک از این دو فقیه، مرجع و مفتی خود را اعلم و افقه از دیگری می‌دانند.


تا اینجا هیچ خرق عادت و خلاف جماعت و نقض شریعت رخ نداده است. پرسش و مشکل از آنجا پدید میاید که فقیهی فقیه دیگر را در ملأ عام و در حضور همگان به "بازی‌ کردن با دین مردم" متهم کند و به او هشدار دهد که از این پس در مقام افتأء محتاط تر و همراه تر با جمهور فقیهان باشد و خرق اجماع نکند و مظلمه افتأء بغیر علم را به دوش نکشد.

سوال این است که مگر علم فقه مجموعه همین آرا و اجتهادات متوافق و متخالف فقیهان نیست پس ابداع مجتهدانه و روشمند یک رای تازه فقهی‌ آن هم به دست یک فقیه چرا خروج از دایره دین و فقاهت شمرده شود؟
 

مگر این خود عین ورود و تمکّن در تفقّه و اجتهاد نیست؟می گویید رای باطلیست. به فرض که چنین باشد مگر هر علمی‌مجموعه آرای صحیح و باطل نیست؟ مگر همه فتاوای فقیهان عین صواب و حقیقت است؟ شما کدام علم بشری را می‌شناسید که از خطا عاری باشد؟ میگویید فقه احکام بشری نیست، احکام الهی است. درست است. اما اینجا سخن از "علم فقه" است که علمیست بشری و ظنّی و تاریخ مند و متحول و پرورده دست فقیهان، نه "خود فقه" که حقیقت احکام در علم الاهیست. میگویید اما ثوابتی و آیات و احادیثی در فقه هست که الاهیست و ساخته فقیهان نیست. همینطور است ولی‌ مگر تفسیر آنها بر عهده فقیهان نیست؟ و مگر این تفاسیر، اجتهاد پذیر و متفاوت و متضارب نیستند و تحول مستمر نیافته اند؟ میگویید ولی‌ بعضی‌ احکام اجماعی اند و تا کنون یکسان مانده اند و عوض نشده اند. درست است ولی‌ جوجه ها را آخر پائیز می‌شمرند و پائیز تاریخ فقه هنوز نرسیده است. میگویید بااین شیوه دیگر از علم فقه چیزی باقی‌ نخواهد ماند. جواب این است که علم فقه عین همین جریان مستمرّ آمد‌ و شد اجتهادات است و بس.


آیت الّله مکارم خود چند سال پیش فتوا به حرمت تدخین دادند که اگر بدان عمل میشد درآمد دولت از دخانیات نقصان عظیم میپذیرفت. فتوایی فاتر بود که به فراموشی رفت. در همان اوقات از آیت الّله فاضل لنکرانی نقل شد که نه تنها سیگار و قلیان کشیدن حلا‌ل است بل به روزه داری هم لطمه نمی‌زند و آن را به روزه خواری بدل نمیکند. فتوای آیت الله لنکرانی البته بی‌ سابقه نبود و چنان که مرحوم تنکابنی در قصص العلماء آورده است یکی‌ از علمای عهد قاجار در ماه رمضان، در حال روزه، در مسجد، بر منبر قلیان کشید تا به همگان بنماید که حلّیت تدخین و صحت روزه روزه داران تضمین شده است.

فتوای آیت اله خمینی و رفع حرمت بازی‌ شطرنج و اعتراض آیت الله غدیری و جواب آیت الّله خمینی به او از مواردمعاصر چنین اجتهادات نسبتا تازه است ( و از این نمونه‌ها در تاریخ فقه چندان فراوان است که حاجت به اشارت نیست) و نمی دانم که آیت الله مکارم شیرازی اگر دلیری و بسط ید کنونی را داشتند با پیشوای انقلاب چه میگفتند و به او چه هشداری می‌دادند؟ آیا از او هم می‌خواستند که با دین مردم بازی‌ نکند؟

چنین می‌نماید که دایره فقه و دین در نگاه آیت الله مکارم شیرازی چون چشم ترکان لشکری تنگ است. هر چه مقبول و معتقد ایشان است دین است و هر چه از آن بیرون افتد یا با آن در افتد لاجرم بازی‌ با دیانت و ترک تازی بر شریعت است.


من در مقام امر به معروف و نهی از منکر نیستم که ایشان رابه سعه صدر اخلاقی‌ در مقابل مخالفان دعوت کنم. انشاالله خود واجد آن اند. دعوت من به تصحیح رویکرد معرفت شناسانه است. از ایشان می‌خواهم که در علم فقه نه از دریچه آراء فقهی خویش بل همچون معرفت شناسان نظر کنند و فقه را دانشی بشری و تاریخی‌ و نهاده بر دوش فقیهان و وام گیرنده و تغذیه کننده از بیرون خود و در سیلان مستمر ببینند و با نگاه درجه دوم از صدق و کذب در گذرند و از صأئب و خاطی‌ (که موضوع نگاه درجه اولند) ارتفاع گیرند و به رودخانه جاری علم فقه بنگرند که چگونه با همین آرای متضارب، پر آب تر و پر شتاب تر و "فقه تر" شده و به دریای فراخ دانش‌های بشری میپیوندد.


آنگاه است که آرای فقیهان دیگر را (درست باشد یا غلط) نه بازی‌ با دیانت و نه موجب فقر فقاهت خواهند دانست بل آنها را ارج خواهند نهاد و مغتنم خواهند شمرد. این سعه ذهن معرفتی البته و با الضروره سعه صدر اخلاقی‌ را به دنبال خواهد داشت. اختلاف نظر فقهی ایشان با فقیهی دیگر از منظر درجه دوم عین علم فقه است نه بیرون از آن نه بازی با آن. لذا نکوشند که با تهمت "بازی‌ با دین مردم" رقیب را از بازی حذف کنند و میدان فقاهت را از این رقابت محروم سازند. علم فقه همچون هر علم بشری دیگر بازی‌ عالمان است با یکدیگر. و در این مسابقه علمی‌ حقیقت جویانه، گرچه همه به قصد برد می‌آیند برخی‌ هم میبازند لیکن بازندگان هم عضو تیم اند و به قدر برندگان به گردن آن حق دارند و در گرم و زنده نگاه داشتن بازی سهیمند (۲)
 

سخن دیگری هم با آیت الله مکارم شیرازی و فقیهان دلسوز و درد مند دارم. بازی نکردن با دیانت مردم البته دغدغه یی مبارک است. اما مصداق اهمّش آب خوردن روزه داران عطش ناک نیست. مصداقش آن است که فقیهی چون آیت الله محمد مومن، عضو فقهای شورای نگهبان، صریحاً فتوا میدهد که جائز بل راجح است که به بد دینان و بدعت گذران تهمت زنا و لواط بزنیم تا از میدان به در روند و از شرّشان آسوده شویم (۳)

آیت الله ابولقاسم خویی و آیت الله محمد رضا گلپایگانی نیز چنین فتوایی داده اند، آن هم به استناد و تمسّک به حدیثی که از پیامبر علیه السلام آورده اند که:  "اذا رایتم اهل الریب والبدع من بعدی فا ظهرو البرائة منهم ... و با هتوهم..." (۴) و آن را چنین ،معنا کرده اند که پس از من اگر اهل شبهه و بدعت را دیدید از آنان بیزاری بجویید و به آنان بهتان بزنید.

خوب است آقای مکارم به سراغ این حدیث بروند و به فقیهان روزگار ما آن هم در ملأ عا م ّنه در خفا گوشزد کنند که عمل به این روایت فقهی ضّد اخلاقی‌، عین قربانی کردن اخلاق در پای فقه و عین بازی کردن با دین مردم و تیغ دادن در کف زنگی مست است. چرا غصه نمیخورند که بناهای استوار اخلاقی‌ را با اینگونه روایات سست فقهی چنین بی‌ باکانه می‌شکنند و فرو میریزیند؟ چرا دست کم دغدغه اخلاق را به اندازه دغدغه فقه ندارند؟
 

شگفت نیست اگر امروز تابعان فقاهت و عاملان به این روایت را در رسانه‌ها و نهاد‌های قضایی و امنیتی میبینیم که گستاخانه پنجه تصرف در جان و آبروی بیگناهان میبرند و "حجت شرعی" می‌آورند که بنا به تعلیم و تفسیر فقیهان، پیامبر اسلام دستشان را در این گونه رذالت ورزیها باز گذاشته است. آیا شما گمان می‌کنید که عامّه مردم روزه دار اگر از چنین فتاوایی آگاه شوند باز هم بر دیانت و فقاهت موجود باقی‌ خواهند ماند؟ و باز هم به چنان پیامبری حرمت خواهند نهاد؟

گر شوند آگه از اندیشهٔ ما مغبچگان
بعد از این خرقه پشمین به گرو نستانند

سلّمنا.آب خوردن یک روزه دار تشنه لب آبروی شریعت را میبرد و دین را به بازی می‌گیرد و ساز شرع را بی‌ قانون می‌کند. نسبت زنا و لواط و سرقت و قتل به مخالف دادن و برایش پرونده ساختن و از او اعترافات مجعول گرفتن و جواز شرعی همه اینها را از روایتی از اصول کافی‌ در آوردن چطور؟


دیگر چه کسی‌ از نشستن با اینگونه مفتیان و اذناب و اصحاب شان احساس امنیت می‌کند؟ فقیهی که جان و مال و آبروی مردم را در قبضه تصمیم خود می‌بیند که اگر چپ بروند یا کج بیاندیشند حکم به کفرشان میدهد یا به فسقشان چه امنیتی و اهلیتی در او می‌توان سراغ کرد ؟ همهٔ فقاهت و شخصیتش تهدیدیست برای نام و نان و جان و آرامش و آسایش دیگران.


پیامبری که دعوت به ایمان می‌کند و قرآنی که می‌گوید مومن بودن ایمن بودن است (ایّ الفریقین احقّ بالامن‌، قرآن، سوره اعراف) چگونه با فقهی می‌سازد که امنیت ستان است؟ چگونه با فتوایی می‌سازد که اخلاق ستیز است؟


وظیفه دشوار فقیهان امروز پیراستن فقه از بی‌ اخلاقی‌ هاست. آنان دیگر نمیتوانند فقط به وجوب و حرمت فقهی افعال مکلفان بیاندیشند، اندیشه در وجوب و حرمت اخلاقی‌ افعال از آن‌ ضروری تر است. نه هر چه حرمت فقهی دارد حرمت اخلاقی‌ هم دارد(چون خوردن ذبیحه کفار) و نه هر چه وجوب فقهی دارد وجوب وجواز اخلاقی‌ هم دارد (چون وجوب قتل مرتد) و نه هر چه جواز فقهی دارد جواز اخلاقی‌ هم دارد (چون طلاق یکسویه زن به دست مرد). به عبارت دیگر گناهان ونارواهای فقهی لزوماً نارواهای اخلاقی‌ نیستند ولی‌ رخصت‌های فقهی گاه جزو محرّمات اخلاقی‌ اند و رفع تزاحم این دو وظیفه واجب اخلاقی‌ فقیهان دردمند است. فقهی که رخصت به شکسن پیمان میدهد و بهتان های ناموسی و جاسوسی به مخالفان را مشروع میشمارد قطعاً فقهی نامشروع است. پیراستن فقه از این آلودگی‌ ها و بازگرداندن مشروعیت بدان، در گرو گشودن ابواب علم اخلاق به روی علم فقه است و این تازه یکی‌ از هفتاد نقصان علم فقه امروزین است.در متون علم اصول ،به علوم مورد نیاز فقیه که میرسند میگویند دانستن ادبیات عرب ومنطق وعلم اصول از واجبات اصلی ست.هیچ جا نمیگویند دانستن علم اخلاق وفلسفه اخلاق هم ضروری ست وهمین است که فتاوای فقهی چنین بیگانه با اخلاق شده اند. به فقه آموزان باید گفت فقه سیاسی وحکومتی را فرو گذارید و فقه اخلاقی‌ را بردارید که ضروری تر وخدا پسندتر و انسان نوازتر است.

رمضان المبارک ۱۴۳۴
عبدالکریم سروش


پانوشت ها
-------------------------------------

۱. با پوزش از خواجه شیراز برای این تصرف عدوانی !.
۲-در این مساله در کتاب قبض و بسط تئوریک شریعت به بسط و تفصیل سخن گفته‌ام.
۳-آیت الله محمد مومن،مبانی تحریرالوسیله، ج ۲ ص۴۵۲
۴-کلینی. اصول کافی‌. ج ۴

*این نوشتار در ارجاعات و مدارک وامدار آیت الله محمد سروش محلاتی ست

 
نظرات وارده در یادداشت ها لزوما دیدگاه جرس نیست. 


 

ارسال به :


نظرات
میرناصر بوذری : ۲۷ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱:۵۶ بعد از ظهر
سلام
همچو بارها و سال های قبل خواندم و محظوظ شدم و آموختم.
saeid : ۲۷ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۴:۵۳ بعد از ظهر
استاد ادامه مقاله «خواب احمد خواب جمله انبياست» را در سايت نمي گذاريد؟ عطش خواندن آن از خوردن آب بيشتر است
«گرچه ماه رمضان است بياور جامي»
راه یافته : ۲۷ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۵:۲۴ بعد از ظهر
سلام بر تو که چنان خورشیدی ، پرتو افشانی می نمایی و ابرهای ظلمات را کنار زده و تاریکی ها را بدل به نورو روشنایی میکنی ای عزیز ، عمرت به درازای آفتاب , سروش عزیز .
کریم : ۲۷ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۸:۵۸ بعد از ظهر
به گمانم قدیری صحیح است اگر منظور آخوند محمد حسن قدیریست.
سید امیر موسوی : ۲۷ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۰:۲۱ بعد از ظهر
خیلی بجا و به موقع! مرسی دکتر جان مرسی
یار دبستانی : ۲۸ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۲:۴۵ قبل از ظهر
درود بر شما، عقلانی و متقن مثل همیشه
سعید شادگانی : ۲۸ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱:۴۹ قبل از ظهر
با سلام و ادب
بسیار ممنون جناب دکتر هستیم از این پاسخ منطقی و متین و عقلانی .ای کاش کشورمان چندین سروش داشت.
Mohammadamin tayeb : ۲۸ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱:۵۱ قبل از ظهر
ما اسوده دلان را غم شوريده سرا نيست اين طايفه را غصه رنج دگران نيست اي هموطنان باري اگرهست ببنديد اين ملک غامتگه ما رهگذران نيست.درود بر ايت...زنجاني مکارم شيرازي اگه راست ميگه روزه بگيره بره عملگي تا قدر فتواي اين مرجع تقليدو بدونه.
ali : ۲۸ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۲:۰۶ قبل از ظهر
باسلام وکسب اجازه ازاستادعزیز:

ساقیاماهم ازجرعه نوشان توئیم
همتی ده تاکه مست اخلاقت شویم

مشتاقانه منتظر مقالات شماهستیم.عمرت دراز واندیشه ات پایدارباد
Reza : ۲۸ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۴:۵۴ قبل از ظهر
با سلام و درود و قبولی طاعات و عبادت شما در این ماه مبارک رمضان. استاد عزیز، به صاحب و میزبان این ماه قسم ما تشنگان معرفت به چیزی جز مقالات و سخنرانی‌های شما سیراب نمی‌شویم. خدا را خدا را که تشنگان را دریاب.
احسان : ۲۸ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۶:۳۵ قبل از ظهر
احسنت و صدآفرین به شما.
ابوذر : ۲۸ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۶:۴۵ قبل از ظهر
باسلام و تشکر فراوان از دکتر سروش که چنین شجاعانه نقد فقیهان میکند.جالب آنست که فتوای آیت اله بیات مسبوق به سابقه میباشدو نظری بدیع نیست.
آیت اله سبحانی نیز به فتوایی بسیار نزدیک با آیت اله بیات میگوید اگر روزه دار بقدری تشنه شود که برای او تحمل تشنگی موجب عسر و حرج است میتواند به اندازه ای که رفع مشقت کند آب بیاشامد و روزه او باطل نمیشود.مساله 1256 مبحث روزه
چنین است روزگار تلخ ما بقول سعدی:
عبادت بجز خدمت خلق نیست.
به تسبیح و سجاده و دلق نیست.
بردیا استقامت : ۲۸ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۷:۴۴ قبل از ظهر
جناب دکتر سروش عزیز
آرا و نظرات شما آب حیات است برای دین و شریعت اسلام. کاش حاکمان جمهوری اسلامی جرعه ای از این آب حیات بنوشند و راه را بر اصلاحات ساختاری بگشایند.
علی : ۲۸ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۸:۲۸ قبل از ظهر
هم جواب اقای دکتر شروش متغن ومستدل بود وهم جواب ایت الله بیات که واقعا عالمانه به یکه تازان فتوی جواب دادند ان مفتیان تعبدی باید بداند زمان تعبد به فتوی گذشته وهمه ابنا الدلیل واتبع احسنه هستند
محمد 110 : ۲۸ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۹:۰۶ قبل از ظهر
امیدوارم آن نافقیهان به پرسشهای این مقاله پاسخ دهند.
ali : ۲۸ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۰:۳۰ قبل از ظهر
در اینباره دوستان و خوانندگان را به مرور نقدی که دکتر عطاءالله مهاجرانی بر نوشته دکتر سروش آورده اند دعوت می کنم:http://mohajerani.maktuob.net/
کوروش : ۲۸ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۰:۳۳ قبل از ظهر
بسیار عالی بود درود بر شما
آزاده : ۲۸ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۰:۴۱ قبل از ظهر
صد حیف که تنگ نظریهاامثال سروش عزیز پرده نشین کرده اند به مصداق:
عندلیبان ناله در کنج قفس سر می دهند
باغ را در زوزه زاغ و زغن پیچیده اند
ابوالفضل : ۲۸ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۰:۵۴ قبل از ظهر
فقیه مدرسه دی مست بودوفتوی داد که می حرام ولی به زمال اوقاف است درنظرمتشرعین دینداری وفاسقی بهترازرفتارانسانی عاشقی است
یک طلبه : ۲۸ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۱:۵۸ قبل از ظهر
با تشکر از این نوشته متین، آقای مرتضوی چنانکه در برخی سایتها مانند کلمه آمده از نظرگاه فقهاء نیز به آقای مکارم پاسخ داده و نمایانده است که موضع گیری ایشان کاملا نادرست است.
بهروز : ۲۸ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۲:۳۷ بعد از ظهر
برخلاف گفتار"خواب احمد خواب جمله انبیاست" که بسیار آشفته و متناقض و... است، این یکی منطقی، مستدل و پذیرفتنی است و تشت بسیاری ها را ازبام انداخته است.
سیما : ۲۸ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۲:۰۱ بعد از ظهر
حرفهای دکتر سروش همیشه برام الهام بخش بوده و هست. چرا باید از حضور در محضر درسهای ایشان دور باشیم؟ از همه میخوام در ماه رمضان دعا کنند عاملان این ضایعه و هزاران هزار ظلمهای دیگر هر چه زودتر نابود شوند.
همنشین بهار : ۲۸ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۲:۵۰ بعد از ظهر
سلام بر شما
شماری از بازجویان و شکنجه گران بعد از انقلاب (نه تمامی آنها) ابایی نداشتند به زندانیان سیاسی اتهامات اخلاقی بزنند (برخلاف بازجویان و شکنجه گران زمان شاه که وارد اینگونه مسائل نمی‌شدند.)
...
آنچه این «ازخودبیگانگی اخلاقی» را تئوریزه و توجیه می‌کرد، چیزی بود که از این یا آن صاحب فتوی، پیرامون باب «مباهته» در فقه شنیده بودند.
مباهته که به معنی اتمام حجت کردن و دلایل و برهان آوردن است، تهمت زدن هم برداشت شده است!
...
بنا بر این تفسیر به رأی، می‌توان و باید مخالف را با برچسب زدن و تهمت (هر اتهامی) ...از میدان به در برد.
...
آن دسته از بازجویان که اشاره کردم، معتقد بودند به اسم «مصلحت» تهمت زدن کار نیکویی است. مهم نیست، کسانی بی آبرو شوند، ولی اصل کاری (حکومت، مناسبات و تشکل مربوطه) حفظ می‌شود.
ــــــــــــــــــــــــــــــــ
همانطور که آقای محمدسروش محلاتی یادآور شده اند متاسفانه علاوه بر شیخ مرتضی انصاری (صاحب مکاسب)، آیت‌الله خویی و آیت‌الله گلپایگانی... نیز به نوعی این بی اخلاقی را قبیح نشمرده اند.
«ویحتمل ابقائه علی ظاهره بتجویز الکذب علیهم لاجل المصلحه، فانّ مصلحه تنفیر الخلق عنهم أقوی من مفسده الکذب
الانصاری، المکاسب، ج۲، ص۱۱۸
...
«قد تقتضی المصلحه الملزمه جواز بهتهم و الزراء علیهم و ذکرهم بما لیس فیهم افتضاحا لهم و المصلحه فی ذلک هی استبانه شئونهم لضعفاء المؤمنین حتّی لا یغترّوا بارائهم الخبیثه».
هرچند دروغ حـرام است ولی گاه «مصلحـت » اقتضـا می‌کند که به آنها «تهمـت» زده شـود و بـرای مفتضـح شدنشان، کارهای زشتی که نکرده اند، به آنها نسبت داده شود، تا مردم متدیّن عوام، از آنها فاصله بگیرند و تحت تاثیر آنان واقع نشوند.
الخوئی، مصباح الفقاهه، ج۱، ۴۵۸
...
در مواردی، دروغ جایز است، چون با دروغ، مصلحت مهم تری استیفا می‌شود، وآن مصلحت، «بی آبرو کردن» بدعت گذار در میان مردم است .
الگلپایگانی، الدر المنضود، ج۲، ص۱۴۸
ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
در مقاله خوب آقای محمدسروش محلاتی که آقای سروش استفاده کرده اند، (جواز تهمت و افترا به مخالفان در فقه)، اشاره ای که به آقای مومن و کتاب «مبانی تحریر الوسیله»، شده، دقیق نیست.
با کمال احترام: همنشین بهار
احمد : ۲۹ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۶:۵۹ قبل از ظهر
آیا جناب سروش حاضر است پس از آن که معلوم شد ادعای ایشان در باره آیت الله مومن (به گواهی دکتر مهاجرانی و دیگران و سند موجود) اتهام نارواست از ایشان پوزش بخواهد؟ آنچه برای همه ما دشوار است عمل به توصیه های اخلاقی است و الا همه برای نصیحت کردن دیگران آماده ایم!
محمد علی : ۲۹ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۹:۱۷ قبل از ظهر
جای مطلب بود که آیت الله مکارم جواب علمی ، و عالمانه در پاسخ به هم سنخ خود بدهد و این امر را به یک بحث علمی حل کند نه اینکه به اتهام بازی با دین مردم عالم دیگر را اینطور تخطئه کند!مشکل جامعه ما این است که وقتی علما اعتقادی به بحث علمی و پاسخگویی مسائل آن ندارند از لشگریان ولایت فقیه که خود جوش بر خانه عالمان حمله میکنند و هتک میکنند انتظاری نیست.
مختار : ۲۹ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۲:۳۱ بعد از ظهر
سلام علیکم
بعضی از دوستان مطالب خوبی رو توی نظرات گذاشته بودند که حقیقتا سپاسگزاریم
در رابطه با حرف آقای مومن که عده ای علم دفاع از ایشان را به دوش می حملن باید عرض کنم که بالفرض ایشان این حرف را نزده باشند که اصل هم بر همین است مگر اینکه اثبات شود
بالفرض اگر ایشان حتی معتقد به این فتاوی نباشند که بعید می دانیم
و بالفرض ایشان حتی معتقد به دفاع از این گونه مفتضحات باشند که ابعد است
فرمود ادل الدلیل علی وجود الشی وقوعه فی الخارج...
وقتی من می بینم که متهم می شوم به عملی که نکردم و چوب کاری را که مرتکب نشدم را می خورم و می بینم آبروهایی از بزرگان علم و فقاهت و ادب و اخلاق را که سرزمین من به تاراج می رود و هیچ اعتراضی از رئوس مملکت نمی شنوم -امثال آقای مومن-الا تایید و ستایش این عملکردهای ضد اخلاق و انسانیت لذا بر من واجب است طبق آگاهی خودم عمل کنم و طبق اطلاعات و تجربیات و تلاش های خودم قضاوت کنم که زبان سرخ سر سبز را امان نخواهد داد
والسلام علیکم ورحمت الله
حسن : ۲۹ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۳:۱۴ بعد از ظهر
میشه اخلاق رو تعریف کنید؟
اخلاقی که شما میگید بر اساس کدوم فلسف و بنیان اخلاقه؟
اخلاقی که بر پایه فقه نباشه انسان رو به هلاکت می بره
میشه چیزی مثل مقایسه که شیطان رو به تکبر کشوند
خواهشا تفکر کنید
nader : ۲۹ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۷:۲۲ بعد از ظهر
خداوندشمارا بامقربینش محشود فرماید دین متناقض گریز دینی میاورد چگونه است بهتان وتهمت برای مقلد حرام وبرای مفتی حلال باشد فکرنمیکنم چنین تفکر خدایی ورسولی باش واین جکم خوددین ستیزی است.
مهربان : ۲۹ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۰:۲۲ بعد از ظهر
نتیجه فتوای جناب آقای مکارم شیرازی چیزی ست که امروز در جامعه رواج پیدا کرده که اکثریت افراد به دلیل تشنگی تعب آور در روزهای طولانی از گرفتن روزه سرباز میزنند،جناب آقای دکتر غروی هم طبق آیه184سوره بقره(أَيَّامًا مَّعْدُودَاتٍ فَمَن كَانَ مِنكُم مَّرِيضًا أَوْ عَلَى سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ وَعَلَى الَّذِينَ يُطِيقُونَهُ فِدْيَةٌ طَعَامُ مِسْكِينٍ فَمَن تَطَوَّعَ خَيْرًا فَهُوَ خَيْرٌ لَّهُ وَأَن تَصُومُواْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ )نظری شبیه به آیت الله بیات دارند.
اصغراقا : ۳۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۰:۰۹ قبل از ظهر
خداوند را مي خوانيم كه درهاي رحمتش را به روي ما بگشايد، دست نوازشش را از سر اين امت بر ندارد و به ما توفيق مجاهدت با نفس و شفقت بر خلق عنايت بفرمايد.
محمد امین : ۳۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱:۳۵ بعد از ظهر
1) اشکال معرفتی فرزانه ی گرامی ، جناب دکتر سروش به آقای مکارم شیرازی ، کاملا زیبنده و بجاست! آقای مکارم به جای نقدعالمانه و مبتنی بر ساز وکار اجتهاد ، به تخریب ایت الله بیات زنجانی " مد ظله العالی" رو آورده اند! مکارم شیرازی گمان برده اند بدون ایراد علمی با تبختر و تکبر از مو ضعی که خود به توهم بالا انگاشته ، میتواند ، فقیه بی ادعا ، بیات زنجانی را عقب براند! 2) جواب ایت الله بیات زنجانی به مکارم را به دقت مطالعه کردم! جوابی متقن و مبتنی بر اصول استنباط ، کتاب و سنت! او با تکیه بر علم رجال حدیث و درایه الحدیث و با تطبیق با اصل کلی قرانی (نفی عسر و حرج) پاسخ عالمانه ای به مکارم شیرازی داده اند!
محمد امین : ۳۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۰:۰۵ بعد از ظهر
کامنت منو در انتقاد به مکارم شیرارزی که حاوی هیچ توهینی نیست منتشر نکردید! گویا شما نیز به آزادی بیان اعتقادی ندارید!
هیاهوی بسیار بر سر هیچ! : ۳۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۱:۲۰ بعد از ظهر
ماجرا جالب شده است
.آقای بیات فتوایی برای خوردن اب در شرایط سخت می دهد
آقای مکارم شیرازی به آقای بیات ایراد می گیرند که فتوایتان نادرست است
آقای سروش از آقای مکارم ایراد می گیرند که انتقاد شما از اقای بیات نادرست است و می گویند چرا ار مومن ایراد نمی گیرید
آقای مهاجرانی به اقای سروش ایراد وارد می کنند که انتقاد شما به اقای مومن وارد نیست
آقای محلاتی به آقای مهاجرانی ایراد می کنند که استباط شما از اقای مومن نادرست است
و....

----------------------------
نتیجه منطقی : این قصه سر دراز دارد. ایا پای حقیقت در میان است ؟ اهل فن و کسانی که پیگیر جریانات فکری و سیاسی ایران اند و ماجرای این اقایان را به خوبی می دانند تنها چیزی که در ایراد این چهره های مشهور وجود ندارد دغدغه حقیقت است
بیچاره ملت ...
سید : ۳۰ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۱:۴۰ بعد از ظهر
جای تان در ایران بسیار خالیست
یاد مسجد اقدسیه
Reza : ۳۱ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۲:۰۷ قبل از ظهر
قابل توجه احمد آقا و دیگر مدافعان اقای مومن، لطفا به مصاحبه جدید آقای سروش محلاتی در همین سایت مراجعه نمائید.
يک خواننده : ۳۱ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۳:۵۸ قبل از ظهر
بنده که نه مقلدم نه مرجع تقليدم نه عالمم نه ايت ااا..و نه قاضی و نه مدعی العموم نه عارف ومعروف و نه کاشف الکرامات و... فقط وفقط به حکم يک ابسيلون درک و احساس انسانی به نام همدلی به انضمام ذره ای ايمان به وجود دنيای ديگری غير از اين دنيای دون پايه ، مي توانم بفهمم که نه فقط تنها يک جرعه آب بلکه هر چيز و ناچيزی که به رغبت و اشتياق مومن در تکاليف ايمانی اش صدمه وارد کند و يا بهداشت روح و روان انسان بجنگد بی ترديد خار های گلی است که آن را نبايد با گلبرگهای آن گل اشتباه گرفت . به سادگی وبا جرات استدلال مي کنم .
آيا وقتی کسی به شما گلی اهدا ميکند به او تاکيد مي کنيد که مبادا خارهای آن را بچينيد يا پيامهای مهمتری در آن مي بينيد ؟
اگر روزه گرفتن را گلی از گلهای اهدا شده از سوی خدا و پيامبرش به انسانهای مومن بدانيم به خود اجازه نمي دهيم که آن را چنان لوث و بی مقدار به عرصه ی کالبد شکافی های علمی و غير علمی بگذاريم .
آیا دسته گل اهدايي را در حضور ميهمان و ميزبان با ميکروسکوپ مي کاويد تا از آن و در آن اشکال و مشکل و کم و کاستی بيابيد و در بيان آن به گفتگو و نبرد آراء بپردازيد . ؟ يا آن را مي بوييد و لذت مي بريد و فضای خانه را معطر ميکنيد ؟ نظر هر شخصی در جايگاه انسان محترم است اما بنده صرفا به عنوان يک انسانی که روزه گرفتن را فرصتی برای آزمودن وارتقاء توانايي های واقعی و انسانی خويش و هر انسان ديگری حتی غير مومنان ميدانم با هيچ يک ازاين فتواها يا مخالفت با اين فتواها نه ايمانم به هم مي ريزد و نه ايمان فردی من افزوده مي گردد فقط به حکم دغدغه های ايمان جمعی در اين جا نوشتم و گاهی مي نويسم . و اميدوارم هرگز گلستان ايمان مومنان واقعی به خارستان تبديل نشود . تا در جوار چنين ماه مبارکی از بهجت های معنوی آن بهره های کافی و وافی ببريم و دنيای زيبای ميهمانی خدا با خرده گيری ها به دنيای نبرد آراء تبديل نکنيم .
به عبارتی ديگر جای اصل و فرع را جا به جا نکنيم .
نهايتا با تشکر از خير انديشی هاس جناب دکتر سروش که بنده ودوستان ترديدی در آن ندارند و البته دوستان گرامی ديگر .با قول عزيز خواجه ی شيراز سخنم را ختم ميکنم .
چوقسمت ازلی بی حضور ما کردند
گر اندکی نه بروفق رضاست خرده مگير

قابل توجه مسئول محترم جرس :
با تشکر از اطلاع رسانی های مفيدتان
اصراری برای قرار دادن کامنتم ندارم
بی نام : ۳۱ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۴:۲۵ قبل از ظهر
قابل توجه آقای ابوذر و در پاسخ به کاربردن اين بيت شعر سعدی در باب اين موضوع :
درست است که عبادت به جز خدمت خلق نيست اما مگر روزه گرفتن راهی متناقض با خدمت خلق است ؟
شايد با احتياط بيشتری اشعار را به کار ببريم بد نباشد . حداقل برای پيشگيری از بد فهمی های رايج در عالم جديد ضد دين ها .
چون گرفتن تسبيح وسجاده و دلق از خلق خدا هم نه تنها عبادت نيست که خدمت هم نيست .
رضای خدا : ۳۱ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۸:۰۸ قبل از ظهر
اگرچه بعید می دانم کامنت ها قربانت برم و فدیت شوم کار یک نفر نباشند و بیشتر از یک نفر حوصله اش بشود اینهمه قربان و صدقه دیگران بشود اما برای تنویر افکار عمومی :
آمان از عوام فریبی که هر چه میکشیم از ان است
منظورم عوام فریب های غیر حرفه ای و ساده مثل احمدی نژاد نیست بلکه منظورم عوام فریب های پیشرفته ای است که مثل احمدی نژاد خیلی زود خود را لو نمی دهند.
حضور آقای سروش در اختلاف فقهی میان آقای بیات و مکارم، ، مانند حضور آقای مکارم است در دعوای میان دو سیاستمدار یا دو پزشک
راستی اگر آقای مکارم سابقه اختلاف شخصی با سروش نداشت، ایا چیزی نوشته می شد ؟
داستان بغض معاویه است نه مهر علی دوستان
س : ۳۱ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۰:۱۵ قبل از ظهر
به نام خدا
با سلام و احترام فراوان
اينجانب بعد از خواندن اين مقاله اطلاعات مختصری را در اينترنت پيرامون اين مرجع تقليد شريف سرچ کردم ولی سايت رسمی ايشان جز در موارد اندکی غير قابل دسترسی بود و از آنجا که سوالات فراوانی از ايشان دارم مي خواستم بدانم که آيا به جز سايت رسمی ايشان راه ديگری برای پرسش از ايشان وجود دارد که شما در اختيار اينجانب بگذاريد يا خير ؟
شیخ : ۳۱ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۱:۴۷ قبل از ظهر
در بیکران شک و گمان های امروزم همواره دو چیز مرا شگفت زده میکند
اول فقیهانی که همیشه زمام امورم بدستشان بود ولی زمام دلم نه
و روشنفکرانی که دلم با آن ها بود و تصدیقشان کرد اما زبانم نه!
(یکی از طلاب مدرسه فیضیه قم)
منوچهر : ۳۱ تیر ۱۳۹۲, ساعت ۱۲:۵۲ بعد از ظهر
هر روز به شیوه‌ای و لطفی دگری
چندانکه نگه می‌کنمت خوبتری
گفتم که به قاضی برمت تا دل خویش
بستانم و ترسم دل قاضی ببری

از استاد سروش عزیز ممنونیم که همچون همیشه ما را میهمان سخنان زیبا و بصیرت بخش خود کردند . علاوه بر اینها بزرگواری اخلاقی شما در سخن گفتن با ایت اله مکارم برای ما درس اموز است.احتمالا از یاد کسی نرفته است که ایشان شما را تکفیر کرده است ، ولی شما علیرغم ان تکفیر با ایشان نرمخویانه و محترمانه سخن گفته اید .از شما ممنونیم . این نسل جز سروش و معدودی دیگر که را دارد ؟ ای پدر فکری و معنوی عمرت دراز و سلامت باد.
سلمان محمدی : ۰۱ مرداد ۱۳۹۲, ساعت ۱۲:۱۰ قبل از ظهر
آفرین بر شما که آبروی دین نبی (ص) را پاس میدارید و پتة این دین فروشان را بر آب می اندازید. مأجور باشید ان شاء الله.
بهادری : ۰۱ مرداد ۱۳۹۲, ساعت ۱:۱۵ بعد از ظهر
آفتاب آمد دلیل آفتاب
چه کس را یارای مقابله با این منطق دقیق ؟ ای کاش آن مرجع معظم هم شتابزده به فتوای تازه ایراد نگرفته و چون استاد سروش زحمت تأملی و تفکری بر خود روا می داشتند تا در چشم نخبگان بزرگیشان مخدوش نمی شد.
امین مهاجر : ۰۲ مرداد ۱۳۹۲, ساعت ۱:۰۲ قبل از ظهر
امیدوارم این مطلب را جرس منعکس کند. هیچ گونه اهانتی در مطلبم نیست:

به نظرم نکته ای که توسط دکتر سروش مطرح شده، اهمیتی فوق العاده در آسیب شناسی رفتارهای حاکمان جمهوری اسلامی داشته و به خصوص توجیه کننده بسیاری از بخشنامه ها، دستورالعمل ها و مقررات نوشته و نانوشته آنان به ویژه در بخش امنیتی و پلیسی و قضایی در 35 سال گذشته می باشد.

اخیرا در مصاحبه ای از محمد نوری زاد شنیدم که می گفت: اگر بازجوها به آنچه که به متهم روا می دارند اعتقاد نداشته باشند، قاعدتا نباید شب بتوانند به آرامی سر به بالین بگذارند.

من نیز همچو او معتقدم فارغ از آنکه بسیاری از بیماران روانی در استخدام نیروهای امنیتی و پلیسی و قضایی ایران درآمده اند، اما واقعا برای بسیاری از آنها عملکردشان اگر از زاویه اعتقادی توجیه پذیر نباشد، چگونه می توانند با وجدانی آسوده زندگی کنند؟ فقط کافی است بدانیم که بسیاری از این بازجوها و پرونده سازان، دانشجویان یا فارغ التحصیلان رشته هایی نظیر حقوق هستند که برای کارورزی به عنوان بازجو یا اشتغال در این حوزه برای کسب تجربه سر و دست می شکنند، پس اگر همه آنها را مشتی بی سواد و شعبان بی مخ بدانیم که به راحتی مورد سوء استفاده حاکمان قرار می گیرند، به خطا رفته ایم. از همین رو روشنگری دکتر سروش در این زمینه می تواند جوابگوی ابهام من و بسیاری نظیر من در توجیه تمام جنایاتی باشد که در سیاهچاله ها موازی و غیر موازی نیروهای امنیتی در ایران اتفاق افتاده و می افتد و آنقدر بدیهی و بدیل شده که عملا انعکاس اخبار گسترده آن به بیرون نیز موجب کمتر تغییر و اتفاقی می شود، جز آنکه مخفی کاری حاکمان را بیش از پیش می کند. طرح این بحث و ورود به مبانی توجیه آن اهمیتی به سزا دارد و امیدوارم اصل مطلب در کشاکش مجادلات پیچیده فقاهتی و بحث های مربوط به تفسیر درست و غلط نظرات این فقیه و آن فقیه، گم نشود و به اصل مطلب و تبعات آن بیشتر پرداخت شود.
محمد : ۰۲ مرداد ۱۳۹۲, ساعت ۳:۴۵ بعد از ظهر
با سلام در این مباحثات علمی اولا اصل موضوع باهتوهم بیشتر بررسی شود وجایگاه آن در سیره فقهای کنونی مشخص شود ثانیا ایه اله مومن که زنده است نظر علمی خود رابیان نماید
ارسال نظر
مشخصات فردی من را به خاطر داشته باش

*نظرات حاوی کلمات و عبارات رکیک و غیر اخلاقی و همچنین توهین و افترا منتشر نخواهد شد .
**از نوشتن نظر خود به صورت فینگلیش خودداری نمایید.
***از اینجا فینگلیش را به فارسی تبدیل کنید.