جمعه ۰۱ شهریور ۱۳۹۸ -
- 23 Aug 2019
21 ذو الحجة 1440 آخرین به روز رسانی : ساعت ۱۴:۱۷ به وقت ایران
جنبش راه سبز - جرس
ایران نقطه ای روشن در خاورمیانه؟
پرزیدنت باراک اوباما در این هفته از تعطیلات باز گشت، استراحتی کوتاه که به دلیل ضرورت موضعگیری در مورد درگیری های قاهره کوتاه شد.  

 

امکان دارد وی در این فکر باشد که چشم انداز دستاوردهای عمده سیاست خارجی در دوره دوم ریاست جمهوری‌اش در حال محو شدن هستند.

مصر ازهم پیمانان قدیمی امریکا بین یک دولت پلیسی و هرج و مرج در نوسان است. سوریه به نابودی خود ادامه داده در حالی که موج خشونت ها در عراق ، لبنان، یمن، لیبی، تونس و بحرین در حال گسترش هستند. درعین حال تعداد اندکی امید دارند که پیشرفت سریعی در پیمان صلحی بین اسرائیل و فلسطین حاصل شود. در خارج خاورمیانه نیز تجدید روابط با روسیه به سد پوتین برخورد کرده و چین در بهترین حالت یک دوست و دشمن باقی مانده است.

در عین حال در این اوضاع غم انگیز یک پتانسیل روشن وجود دارد : ایران. با تغییر ریاست جمهوری از یک شخصیت بلوا برانگیز به نام احمدی نژاد به حسن روحانی که یک تکنوکرات میانه رو است، شانسی برای جلوگیری از گسترش بحران هسته ای به وجود آورده و امریکا را از ورود به یک جنگ عمده دیگر در خا ورمیانه حفظ کرده است. ایران پتانسیل ان را دارد که از آتش ناشی از وقایع سوریه و لبنان بکاهد.

آمریکا و ایران برای مدت های مدیدی یکدیگر را تخریب کرده اند و این کار با چنان حدتی انجام گرفته که تصور عبور از بن بست موجود مشکل است. در عین حال مناسبا ت قبلی امریکا در منطقه چنان تحت فشارهای جدیدی قرار گرفته که هم اکنون نزدیکی امریکا به ایران غیرممکن نیست.

تغییر محاسبات امریکا و ایران

در سال های اخیر محاسبات دو کشور تغییرات اساسی یافته اند. در مورد امریکا پس از وا قعه ١١ سپتامبر تاکنون مبارزه با القاعده اولویت اصلی بوده است. پس از ان به ترتیب مساله عدم تکثیر سلاح های هسته ای و ترویج دموکراسی در مرتبه دوم و سوم اولویت ها قرار گرفته اند. در مورد ایران به دلیل ادامه شدیدترین تحریم های اقتصدی از زمان پیروزی انقلاب در سال ١٩٧٩ تاکنون، اصلی ترین هدف کاهش فشار تحریم ها و کم کردن انزوا و پذیرش نقش ایران در ترتیبات امنیت و اقتصادی منطقه ای بوده است.

علاوه بر آن با توجه به رشد سرطانی عناصر جهادی سنی سوریه و هم پیمانان آن ها در عراق ، لیبی و یمن و پتانسیل فعالیت آن ها در مصر و افغانستان ، احتمالا منافع امریکا و ایران در منطقه هم اکنون نسبت به ١١ سپتامبر نزدیکتر شده است. جهت پیشبرد این مناسبا ت، مسئله کلیدی تنش زدایی در بحران هسته ای است تا اسرا ئیلی ها ، سعودی ها و اعضا کنگره امریکا را آرام کند. در حال حاضر شرایط حداقل از چهار سال پیش تاکنون و حتی از زمانی که محمد خاتمی در سال ٢٠٠٥ از کار کناره گیری کرد، بهتر شده است.

روحانی در اولین مصاحبه مطبوعاتی اش در سمت ریاست جمهوری از پاسخ به سوالاتی در مورد مذاکرات مستقیم با امریکا طفره رفت ولی گفت ایران " آماده است که با طرف های دیگر یک تعامل جدید و متقابل داشته باشد." وی خاطر نشان کرد که ایران "به شدت مصمم است که کلیه موارد موجود و نگرانی های طرف مقابل را از میان بردارد."

محمد جواد ظریف سفیراسبق ایران در سازمان ملل و وزیر خارجه روحانی در یک تماس تلفنی با کاترین اشتون مقام ارشد سیاست خارجی اتحادیه اروپا در مورد تنظیم تاریخ اولین اجلاس ایران با گروه ١+٥ پنج کشور عضو سازمان ملل متحد به اضافه آلمان در حاشیه اجلاس شورای امنیت سازمان ملل متحد که قرار است در ماه سپتامبر در نیویورک برگزار شود، گفتگویی داشته است. امکان انجام این دیدار در موعد زودتر نیز بعید نیست.

ظریف که نقش عمده ای در ادامه مذاکرات هسته ای بر عهده خواهد گرفت، مکررا اعلا م کرده که تسلیحات هسته ای ، امنیت ایران را خدشه دا ر کرده و آن را تقویت نخواهد کرد و ایران حاضر است که " نگرانی های منطقی " خارجیان را در مقابل به رسمیت شناختن حقوق ایران تحت پیمان عدم تکثیر سلاح های هسته ای، کاهش دهد.

در حالی که آیت الله خامنه ای رهبر ایران در چنین موردی حرف آخر را می زند، ولیکن روحانی و ظریف در گذشته توانسته اند که موافقت خامنه ای را برای مصالحه و برقراری روابط بهتر با غرب جلب کنند. روحانی در سال ٢٠٠٤ پذیرفت که بخشی از برنامه هسته ای ایران را تعلیق کند. ظریف نیز یک نقش کلیدی در ابتکار سال ۲۰۰۳ داشت که پیشنهاد داد مذاکرات بین ایران و امریکا درباره کلیه مواردی که دو کشور را از هم جدا ساخته منجمله پرونده هسته ای ، تروریسم و درگیری های اعراب و اسراییل انجام شود.

سخن از اعتدال

در حین جلسات رأی اعتماد مجلس و در مصاحبه ای با سایت دیپلماسی ایرانی پس از کسب رای اعتماد از مجلس به "رادیکالیسم " در سیاست خارجی حمله کرد و خاطر نشان کرد که پس از انتخاب روحانی ایران به اندازه کافی برای نشان دادن مشی میانه روی خود که کلیدی برای دستیابی به مصالحه است، اعتماد به نفس دارد.

ظریف گفت " اعتدال" ناشی از خود باوری است. شخصی که به توانایی ها، قدرت، امکانات و ظرفیت های خود اعتقاد دارد ، می تواند گام هایی را در مسیر میانه روی بردارد. ولیکن افرادی که ضعیف و نگران هستند معمولا رادیکالیزم را دنبال می کنند. رادیکال های جهان بزدل بوده و علیرغم ان که شعارهای ان ها متفاوتند ولیکن با یکدیگر روابط خوب و نزدیکی دارند. امروزه جهان نیاز به میانه روی داشته و جمهوری اسلامی ایران به عنوان یک کشور قدرتمند می تواند با اعتدال سیاست خارجی خود را توسعه دهد."

واژه "اعتدال" درعمل چه مفهومی خواهد یافت؟ باید صبر داشت و مشاهده کرد. اگر چه تغییرات تنها با لفا ظی و خطابت ایجاد نمی شوند ولیکن برای انجام یک مذاکره موفق ، ایجاد چنین فضایی مهم است.

در زمان زمامداری احمدی نژاد، هر گونه پیشرفتی در جهت کاهش اختلاف تفرقه بین امریکا و ایران در اثر موضعگیری های جنجالی وی در مورد اسرائیل و هولوکاست و تشنجات ناشی از انتخاب مجددش در سال ٢٠٠٩ و زیر پا گذاردن حقوق بشر به مخاطره افتادند. اگر چه انتخآب روحانی در مقایسه با شا خص های غربی به سختی آزادانه نامیده می شود ولیکن حمایت وسیع عموم را به دنبال داشته و خشونتی مشاهده نشده است.

در این منطقه که درعرض دو سال گذشته صد هزار سوری کشته شده و ارتش و نیروهای امنیتی مصر متجاوز از هزار نفر منجمله ٢٤ نفر را در هنگام انتقال از زندانی به زندان دیگر در یک هفته به هلاکت رسانده اند، ایران که از سال ٢٠٠٩ تنها ١٠٠ نفر از نیروهای مخالف را اعدام کرده ناگهان به نظر نمی رسد به خون چنان آغشته باشد. امیدوارم دولت روحانی بتواند معضلات جامعه مدنی را کاهش داده و افرادی را که به دلیل فعالیت های اعتراضی‌شان در سال ٢٠٠٩ هنوز محبوسند، آزاد ساخته و وضعیت حقوق بشر در ایران را به تدریج به طور نسبی و کلی بهبود بخشد.

در حین سفر اخیرم به ایران من مردم را نسبت به رئیس جمهور جدید مردد یافتم ولیکن ان ها از پایان دوران زمامداری احمدی نژاد و خصومت کمتر نسبت به آمریکاییان در مقایسه با یک سال قبل خشنود بودند. در حال حاضر در مصر به نظر نمی رسد که امریکا قدم درستی بردارد و احساسات ضد آمریکایی به بالاترین حد خود رسیده است. عربستان سعودی و سلطان نشین های سنی قدرت مانور را از امریکا و اروپا در روی کار آمدن دولت مصر گرفته اند. شاید دولت اوباما با تمرکز به پایان بخشیدن به بن بست مناسباتش با ایران، بتواند در مقایسه با تلاش برای نفوذ به ژنرال های متمرد مصری به موفقیت های بیشتری دست یابد. رئیس جمهور امریکا ممکن است به هدفی دست یابد که همتایان‌اش در عرض ٣٤ سال گذشته در آن ناکام بوده اند.
 

منبع: صدای امریکا
* باربارا اسلاوین خبرنگار المانیتور و کارشناس مسائل خاورمیانه هم اکنون محقق ارشد شورای آتلانتیک در واشنگتن است.
 

ارسال به :


نظرات
ارسال نظر
مشخصات فردی من را به خاطر داشته باش

*نظرات حاوی کلمات و عبارات رکیک و غیر اخلاقی و همچنین توهین و افترا منتشر نخواهد شد .
**از نوشتن نظر خود به صورت فینگلیش خودداری نمایید.
***از اینجا فینگلیش را به فارسی تبدیل کنید.