چهارشنبه ۳۰ بهمن ۱۳۹۸ -
- 19 Feb 2020
23 جمادى الثانية 1441 آخرین به روز رسانی : ساعت ۱۴:۱۷ به وقت ایران
جنبش راه سبز - جرس
هفت روز با حوزه؛ چالشهای هاشمی شاهرودی در قم
جرس: هفته نخست دی ماه ۹۱، خبر اعلام موجودیت گروهی موسوم به تشکل اساتید سطوح عالی و خارج حوزه علمیه قم، واکنش‌های بسیار در این شهر مذهبی برانگیخت. محور گروه، محمود هاشمی شاهرودی بود، رئیس سابق قوه قضائیه که برای محکم کردن جای پای خود در قم، تلاش تازه‌ای صورت داده بود.  

 

 

 

سویه‌های پنهان اعلام موجودیت


اعلام موجودیت این تشکل تازه، هفت دی ماه ۹۱ در قالب همایشی با عنوان «حوزه حامی نظام، چشم انداز و رسالت‌ها» در مدرسه دارالشفاء حوزه علمیه قم صورت گرفت. آن‌ها قبلا در ۲۵ آبان ۹۱ هم بیانیه‌ای صادر و از گرایش‌های خود رونمایی کرده بودند. اعلام موجودیت این تشکل از آن جهت حساسیت برانگیز بود که همزمان چند گروه دیگر هم در حال فعالیت بودند. «مجمع اساتید» که تحت نظر جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، موجودیت نصف و نیمه‌ای داشت و پس از سال‌ها فعالیت، جامعه مدرسین تصمیم گرفته بود نهاد تازه‌ای تحت عنوان «مجمع اساتید تحت برنامه‌ای»، ایجاد کند.

در همین حال، از سالیان پیش، برخی اساتید حوزه علمیه قم که تعدادشان ۶۰۰ نفر اعلام شده، به صورت دوره‌ای «نشست اساتید دروس سطوح عالی حوزه» را برگزار می‌کردند. این اجتماع مخصوص اساتیدی است که بیش از ۵ سال به تدریس عالیترین دروس حوزوی اشتغال داشته‌اند. این گروه البته مخالفانی هم در حوزه داشتند و بار‌ها تلاش شده بود نهاد موازی با این تشکل ایجاد شود. نکته دیگر اعلام موجودیت تشکل تازه، حضور برخی مسئولان سابق حوزه در پشت صحنه آن بود که رابطه خوبی با جامعه مدرسین نداشتند. نکته تکمیلی و مهم اما اینکه افراد حاضر در «نشست اساتید دروس سطوح عالی حوزه» اگرچه به تعبیر محمد یزدی، رئیس جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، «حاملان پیام الهی از مراجع تقلید به طلاب‌ و تربیت‌کننده اصلی آن‌ها هستند» ولی نقش مهم تری هم دارند؛ پرداخت شهریه مراجع تقلید به اساتید است. ماموریتی پرچالش، مهم و البته هوس انگیز.

انتقادات غیرمنتظره


در مراسم ویژه اعلام موجودیت تشکل تازه حوزوی (۷ دی ماه ۹۱)، بر اساس برنامه قبلی، قرار بود محمد یزدی و هاشمی شاهرودی سخنران باشند اما محمد یزدی حاضر به حضور در این جمع نشد و هاشمی شاهرودی تنها سخنران ویژه مراسم بود. غیبت یزدی به انتقادات گسترده‌ای مربوط می‌شد که در قم بروز یافته بود. ناصر مکارم شیرازی، وحید صافی گلپایگانی و وحید خراسانی، سه مرجع تقلید شیعه ساکن قم، پیش از افتتاح این تشکل، ظهور چنین جمعی را بدعت و سبب اختلاف دانستند.

با توجه به سابقه مخالفت‌های علنی و گسترده هر سه مرجع تقلید با سیاست‌های دولت احمدی‌نژاد، این تلقی که تشکل جدید زیر چتر دولت محمود است، قوام بیشتری یافت. در این میان، تند‌ترین موضع را ناصر مکارم شیرازی داشت که این کار را «اصلا به صلاح حوزه و نظام» ندانست و با تاکید بر اینکه «لزومی ندارد عده‌ای بخواهند مجددا تشکلی جدیدی را در بدنه حوزه تشکیل دهند»، گفت: «تقابل و ایجاد تشکل جدید در برابر حوزه علمیه درست نبوده و بد‌تر از همه اینکه رگه‌های انتخاباتی هم در آن باشد، این امر قابل قبول نیست و نباید حوزه را ابزار انتخاباتی قرار دهیم.» اشاره‌های انتخاباتی مکارم شیرازی به شایعاتی مرتبط می‌شد که آن ایام درباره فعالیت طیف نزدیک به احمدی‌نژاد برای کاندیداتوری هاشمی شاهرودی در انتخابات ریاست جمهوری مطرح شده بود. هاشمی شاهرودی اما در سخنرانی خود در مراسم افتتاحیه تشکل اساتید، پاسخ منتقدان به ویژه ناصر مکارم شیرازی را داد و با حمایت مجدد از اعلام موجودیت این تشکل، گفت: «زمان برای دعوا بر سر این تشکل یا آن تشکل نیست؛ معتقدم دعواهای حوزویان بایستی در کارهای محتوایی و نه تشکیلاتی باشد.»

دیگر تکذیبیه مهم آن ایام توسط دفتر جعفر سبحانی صادر شد. اعضای تشکل اساتید، پیامکی به صورت گسترده در قم منتشر کردند که روایت از حمایت سبحانی از این گروه داشت ولی وی به شدت تکذیب کرد و گفت: «این مطلب را من هفته گذشته در جمع تشکل‌های قرآنی سراسر کشور عنوان کرده‌ام و ارتباطی به جمعیت مخابره کننده پیام ندارد و نظر اینجانب، در مورد اینتشکل‌‌ همان نظر آیات ثلاث است». این پیام را سبحانی، ۱۶ دی ماه منتشر کرد.

دغدغه‌ای به نام شهریه


مدافعان تشکل تازه سویه‌های دیگری از ماجرا را روایت می‌کردند. آن‌ها به حضور ۸۰۰ استاد حوزه علمیه قم در این تشکل اشاره داشتند و حاشیه‌های سیاسی را برخواسته از اهداف جمعی موسوم به «هیات مرکزی نشست دوره‌ای اساتید سطح عالی حوزه علمیه قم» می‌دانستند که واسطه پرداخت شهریه مراجع تقلید به اساتید هستند و حالا با آمدن تشکل جدید، رقیب تازه‌ای برای خود یافته‌اند. علاوه بر این در حالی اعضای این تشکل از حضور ۸۰۰ استاد در جمع خود سخن می‌گفتند که به گفته محمد یزدی، کل اساتید سطح عالی حوزه، ۹۰۰ نفر هستند.

واکنش و تحرک تازه


واکنش‌ها در حوزه اما محدود به پیام و اظهارنظر نبود. مکارم شیرازی که جدی‌ترین مخالف فعالیت تازه هاشمی شاهرودی بود، فعالیت‌های تشکیلاتی خود را شدت بخشید و موفق شد پس از جلسات متعدد، روحانیون را قانع کند که تشکیلات تازه و منسجم تری راه اندازی کنند. او ۹ خرداد ۹۲ در پانزدهمین اجلاسیه اساتید سطح عالی و خارج حوزه علمیه قم، بار دیگر از راه اندازی تشکل نزدیک به هاشمی شاهرودی انتقاد کرد و گفت: «اگر هر کسی آنچه دیگران نوشته‌اند تکرار کند اسراف وقت است و خدمت علمی محسوب نمی‌شود. تشکل سومی اعلام موجودیت کرده و گفته‌اند اساتید زیادی با آن همکاری می‌کنند، اگر قرار باشد در حوزه علمیه سه رقم تشکل اساتید داشته باشیم سبب گفت‌وگو‌ها و اختلاف‌ها و مسائلی که نباید بشود، می‌شود.»

وی همچنین با اشاره به سابقه فعالیت مجمع اساتید قم، گفت بعد‌ها به فکر افتادیم که تشکیلاتی به نام «مجمع اساتید تحت برنامه‌ای» هم راه اندازی شود ولی اعلام موجودیت تشکیلات تازه، موجب شد به این فکر بیفتیم و «همه را ادغام و یک کاسه» کنیم. پیشنهاد این مرجع تقلید تشکیل مجمع اساتید جدیدی بود. او همچنین خبر داد که اساسنامه این مجمع نوشته شده و قرار است «شورای سیاست گذاری از خود اساتید انتخاب می‌شود به این معنا که از میان کاندیداهایی که ۲۵ سال سابقه تدریس در حوزه و یا مقداری تدریس سطوح عالی و خارج دارند، ۱۰ نفر انتخاب می‌شوند، انتخاب کنندگان هم آنهایی هستند که ۱۵ سال سابقه تدریس دارند که عددشان از ۲۰۰ نفر کمتر و از ۳۰۰ نفر شاید بیشتر نباشد.» این مجمع یک شورای سیاستگذاری ۱۰ نفره دارد و یک شورای اجرایی ۷ نفره. اختیارات آن هم چنین برشمرده شد: «درباره الزامات درسی و کتب درسی مطالعات جدیدی می‌کنند، اگر مسایلی مورد پذیرش واقع شد به شورای عالی حوزه و مدیریت حوزه پیشنهاد و آن‌ها نیز آن را دنبال می‌کنند، همچنین مجمع اساتید می‌تواند نفراتی را برای تقویت جامعه مدرسین اضافه کنند» و همچنین می‌توانند نیمی از اعضای شورای عالی حوزه علمیه قم را برای تایید به مراجع تقلید شیعه ساکن قم، معرفی کنند. مهم‌ترین نکته این تحرک تازه، افزایش چشمگیر دایره اختیارات نهاد تازه بود، به گونه‌ای که گویا راه ترقی اساتید حوزه از این کانال می‌گذرد. امری که به طور طبیعی، خوشایند دیگر کانال‌های قدرت در قم نیست.

مکارم شیرازی همچنین گفت قرار است آیت الله خامنه‌ای نظر خودش را درباره این تشکل تازه به شورای عالی حوزه اعلام کند. در سه ماه گذشته، هنوز خبری درباره اعلام نظر رهبر ایران منتشر نشده و نزدیکان تشکل اساتید و یا هاشمی شاهرودی هم استقبالی از طرح مکارم شیرازی نکرده‌اند. اما این طیف تنها مخالفان تشکیلات تازه نبوده‌اند. به گفته محمد یزدی، «زمانی که این اساسنامه، آماده اجرا شد، جمعی معروف به نشست اساتید به دلیل نظرات خاصی که داشتند، با این تشکیلات موافق نبودند و با مراجع عظام به گفت‌وگو پرداختند.»

یک دایره وسیع


فارغ از این چالش، باید اشاره داشت که شاخه‌های حرکتی هاشمی شاهرودی در قم البته منحصر به این تشکل تازه نیست. او سال هاست که مسئولیت «مؤسسه دایرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت» و «مرکز تخصصی فقه اهل البیت» را بر عهده دارد و جمع زیادی از طلبه‌ها و اساتید را پوشش می‌دهد. این موسسه در لبنان و عراق نیز شعبه دارد و در دو سال گذشته، فعال‌تر شده است. کلاس‌های هاشمی شاهرودی هم در مسجد محمدیه «شبستان امام خمینی» در قم برقرار و او به تبیین آرای خویش با محوریت نظریات محمدباقر صدر می‌پردازد. دو حسینیه فعال در قم و مشهد دارد. دفترش در مکه راه اندازی و فعال شده است.

دفتر هاشمی شاهرودی علاوه در قم و نجف، در بابل، اصفهان و مشهد هم راه اندازی و فعال شده‌اند و انتظار می‌رود در ماه‌های آینده، تعداد دفترهای وی در ایران افزایش چشمگیری داشته باشد. دیدارهای او با چهره‌های دانشگاهی و حوزوی فعال در عراق گسترده‌تر شده و اردیبهشت امسال هم سایت جدید اینترنتی او رونمایی شد. عضویت در شورای عالى مدیریت حوزه علمیه قم و مجمع جهانى اهل بیت (ع) و همچنین نائب رئیسی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم هم به او دامنه مانورهای مذهبی – تشکیلاتی گسترده‌ای می‌دهد تا بتواند در کنار شخصیت سیاسی خود که با سمت‌هایی چون رئیس شورای حل اختلاف قوای سه گانه، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و عضو شورای نگهبان، شاخته شده، دایره حرکتی خود را وسیع‌تر کند، دایره‌ای که از پرداخت شهریه، جذب حامی، نهادسازی، نظریه‌پردازی و... را شامل می‌شود، فعالیت‌هایی که معطوف به آینده و برای بسترسازی سیاسی – فقهی، با شدت و گستره‌ای وسیع در قم ادامه دارد.
 

ارسال به :