دوشنبه ۰۱ آبان ۱۳۹۶ -
- 23 Oct 2017
02 صفر 1439 آخرین به روز رسانی : ساعت ۱۸:۱۷ به وقت ایران
جنبش راه سبز - جرس
آیا ایران در پایان بخشیدن به بنیادگرایی موفق می شود؟
آیا ایران در پایان بخشیدن به بنیادگرایی موفق می شود؟
جرس: کارشناسان می گویند با اینکه رئیس جمهور روحانی در این مدت تغییرات چشم گیری انجام داده، خطر بازگشت ایران به مسیر سابق هنوز هم برطرف نشده است.  

 

اسکات پترسن(۱)

با گذشت هشت ماه از روی کار آمدن دولت روحانی، چهره ایران تغییر کرده است و صدایی جدید از این کشور شنیده می شود. توافق موقت اتمی چند ماه پیش روحانی با قدرت های بزرگ جهان، پیشنهاد طرح « پایان بخشیدن به افراط گرایی» و تلاش تهران برای دستیابی به یک توافق نهایی نمونه ای از این تغییرات هستند.


روز نه مارس خانم اشتون رئیس سیاست خارجی اتحادیه اروپا برای اولین بار طی دوران مسئولیتش از سال ۲۰۰۹ به ایران سفر و با رئیس جمهور این کشور دیدار کرد. در شرایطی که روحانی در تلاش است تا بر تندروهایی غلبه کند که شعار مرگ بر امریکا سر می دهند، سوال این است که تغییرات دیپلماتیک ایجاد شده تا چه حد پایدار خواهند بود؟
این هفته هیئتی از متخصصان برای پاسخ دادن به این سوال در انجمن سلیمانیه(۲) در موسسه مطالعات منطقه و بین الملل دانشگاه آمریکایی عراق(۳) در شهر سلیمانیه گرد هم آمدند. از نظر هوشیار زیباری وزیر خارجه عراق رویکرد جدید ایران ناشی از تغییرات بسیار عمیقی است. او که به عنوان یک رهبر کردِ عراقی سابقه چندین دهه همکاری با مسئولان ایرانی را در کارنامه دارد، در نشست سلیمانیه گفت "ما تغییر جهت گیری دیپلماتیک را مشاهده کرده ایم، و می توانم بگویم که از نظر من این تغییر واقعی و جدی است." آقای زیباری در مورد نگاه ایران به مسائل منطقه افزود «آنها بیشتر از هر چیزی نگران افزایش افراط گرایی، درگیری های فرقه ای و شکاف شیعه و سنی هستند.»


اعضای هیئت کارشناسی پنج دلیل برای پایدار بودن تغییرات ایجاد شده توسط روحانی ارائه کردند؛


یک) پایبندی مقامات بالای ایران به تغییر


منتقدان می گویند که حرکت های اخیر، یک روش دیگر برای پیشبرد اهداف سابق [و به گمان غرب فریبکارانه] جمهوری اسلامی است. این در حالی است که احمد صادقی معاونت دفتر مطالعات سیاسی و بین الملل وزارت خارجه [که نقش اتاق فکر وزارت خارجه را بازی می کند] گفت که تلاش ایران برای اعتدال « ترفند نبوده و واقعی است.»


به گفته آقای صادقی از زمان پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۹۷۹ هیچ رئیس دولتی در ایران به صورت هم زمان «چنین حمایتی را از بالا و پائین نداشته است.» او در ادامه افزود که پیروزی روحانی نتیجه ایجاد "یک اجماع بین مردم و نخبگان بود.»


البته همه همراه دولت نیستند. در هفته گذشته آقای روحانی ضمن تذکر به سپاه پاسداران درباره حساسیت برانگیزی آزمایشات موشکی، از لفاظی های ضد غربی تندروها [به دلیل آسیب رساندن به روند مذاکرات] انتقاد کرد. آقای روحانی با تندرو ها در زمینه گشایش های فرهنگی هم به شدت درگیر است.


وقتی از آقای صادقی پرسیده شد که آیا روحانی می تواند در رویارویی با مخالفان پیروز شود، او پاسخ داد تا زمانی که آیت الله خامنه ای از روند مذاکرات پشتیبانی کند، حتی منتقدان هم علیرغم میل خود از انجام مذاکرات حمایت خواهند کرد.


دو) روند سازگاری ایران با تغییرات منطقه


رابین رایت(۴) روزنامه نگار با سابقه و تحلیلگر خاورمیانه گفت تحولات سال های اخیر توازن قدرت در منطقه را بر هم زده و در نتیجه ایران یک «تجدید نظر استراتژیک» را آغاز کرده است.
خانم رایت که اخیرا به ایران سفر کرده بود، افزود تقریبا ده سال پیش ایران رهبر با نفوذ هلال شیعی منطقه متشکل از تهران، بغداد، دمشق و بیروت بود، ولی با ظهور شاخه های جدید القاعده و دو پاره شدن منطقه به دلیل اختلافات فرقه ای مساله فوق دیگر مطرح نیست. به عقیده او خروج نیروهای امریکایی از عراق و افغانستان، ایران را به دفاع در برابر خطر نفوذ تندروهای سنی و بی ثباتی از کشور های همسایه واداشته است. رابین رایت ادامه داد «حالا که حفاظت ایالت متحده برای جلوگیری از شیوع این بی ثباتی ها پس از ده سال از بین رفته، به نظر من جالب است که ایران [علیرغم تمام انتقادهایش از حضور نظامی امریکا در منطقه] تا حدی احساس خطر می کند.»


نتیجه این است که ایران «ناگهان» اهداف استراتژیک مشترک متعددی با ایالات متحده پیدا کرده است، مثل حل مساله هسته ای و یا مبارزه با گسترش افراط گرایی سنی ها [سلفی گری]. خانم رایت گفت «تغییر ایجاد شده در نگاه جمهوری اسلامی بنیادی تر از پیامدهای برگزاری انتخابات جدید و تغییر رئیس جمهور است، من معتقدم که آن حکومت وابسته به خدا با تمام اهداف رفیعش، به زمین بازگشته و بسیار واقع بین شده است.»
سه) اصول به تنهایی نمی توانند یک مملکت را اداره کنند


جمهوری اسلامی هنوز این مساله را مشخص نکرده که آیا خود را یک کشور می داند یا یک علت و استدلال.(۵) سخنران دیگر نشست سلیمانیه کریم سجادپور تحلیلگر مسائل ایران در بنیاد صلح کارنگی(۶) بود. او گفت در حالی که اصولگرایان بر مقاومت ایدئولوژیک ایران در برابر امریکا و اسرائیل پافشاری می کنند، روحانی و وزیر خارجه اش محمد جواد ظریف بازتاب دهنده خواسته اکثریت مردم مبنی بر اولویت منافع اقتصادی و ملی در تصمیم گیری ها هستند.


آقای سجادپور متذکر شد که «هر دو گروه فوق از سربازان وفادار انقلاب هستند و هر دو برای حفظ نظام تلاش می کنند و به نظر می رسد که بحث بر سر این مساله چندین سال ادامه پیدا کند.»


چهار) استقبال محتاطانه امریکا


کن پولاک(۷) مشاور سابق امنیت ملی ایالات متحده که در زمان ارائه پیشنهاد امریکا به ایران در اواخر دهه نود معاون بخش خلیج فارس بیل کلینتون بود، در واکنش به سخنان نماینده اتاق فکر وزارت خارجه ایران گفت شنیدن چنین سخنان آشتی جویانه ای از آقای صادقی «فوق العاده» بود.


آقای پولاک ادامه داد رئیس جمهور اوباما «مشتاق یافتن» میزان امکان پذیری توافق نهایی هسته ای و به تبع آن گسترش همکاری ها است. این محقق ارشد موسسه بروکینگز(۸) افزود «حقیقتا همه چیز به انجام توافق هسته ای وابسته است، اگر بتوانیم به چنین توافقی برسیم امکان گسترش روابط به وجود خواهد آمد.»


البته اختلاف در انتظارات دو طرف از نتیجه مذاکرات همچنان زیاد است؛ آیا ایران برنامه اتمی خود را محدود خواهد کرد؟ میزان این محدودیت چقدر خواهد بود؟ تا چه حدی تحریم های زمین گیر کننده فعلی رفع خواهند شد؟ و با توجه به فضای سیاسی مسموم داخلی در هر دو کشور، اعتماد لازم برای انجام توافق چگونه ایجاد خواهد شد؟


اما به نظر می رسد که ترس از متهم شدن به عامل شکست مذاکرات، احتمال کارشکنی هر دو طرف را کاهش دهد. آقای پولاک نویسنده کتاب «غیر قابل تصور؛ ایران، بمب و استراتژی امریکا» یادآور شد «کشور بر هم زننده مذاکرات به دلیل سرمایه گذاری و علاقه اکثر کشورهای جهان به دستیابی این توافق، طرف بد ماجرا قلمداد خواهد شد.»


پنج) خواست ایران مبنی بر تبدیل شدن دوباره به یک قدرت


در ۱۹۷۸ یک سال قبل از پیروزی انقلاب اسلامی تولید ناخالص ملی(۹) [و در نتیجه درآمد سرانه] کشور نفت خیز ایران دو برابر میزان کنونی ترکیه بود. امروز تولید ناخالص ملی ایران نصف ترکیه است. سجادپور با اشاره به موضوع فوق گفت تمرکز بر روی مسائل ایدئولوژیک پیشرفت ایران را مختل کرده، در حالی که سرمایه انسانی ایران، تمدن دیرینه و منابع بالای طبیعی نشانگر توانایی این کشور به تبدیل شدن به یک بازیگر بین المللی است و همین طور عضویت در گروه بیست(۱۰) مانند ترکیه.


آقای سجادپور گفت که «تا زمانی که اولویت ایران مسائل ایدئولوژیک باشد، به نظر من این کشور یک بازیگر، اگر نگوییم خرابکار، منطقه ای باقی خواهد ماند و به یک قدرت بزرگ تبدیل نمی شود.»


منبع: کریستین ساینس مانیتور

۱ Scott Peterson
او خبرنگار معروف و متخصص خاورمیانه کریستین ساینس مانیتور است. آقای پترسن بیش از سی مرتبه به ایران سفر کرده و نویسنده کتاب «بگذار شمشیر ها مرا احاطه کنند، سفری به پس زمینه عناوین ایران» مربوط به وقایع سال ۸۸ است. قسمت هایی از این کتاب و همین طور بعضی عکس هایش از ایران را می توانید در وبسایت او ببینید. تصاویر جدیدتر ایشان از ایران، در سایت مانیتور منتشر شده است. وی هم اکنون رئیس دفتر کریستین ساینس مانیتور در استانبول است.
۲ Sulaimani Forum
۳ The Institute of Regional and International Studies (IRIS) at the American University of Iraq
۴ Robin B. Wright
خانم رایت اولین گزارش خود از ایران را 41 سال پیش تهیه کرد. او یک روزنامه نگار و تحلیل گر سیاست خارجی امریکایی است. وی کتابهای متعددی درباره ایران و منطقه نوشته است. از جمله آثار او می توان به «آخرین انقلاب بزرگ؛ بحران و تغییر در ایران " و "با نام خدا؛ دهه ی خمینی» اشاره کرد.
۵ این انتقاد اولین بار توسط هنری کیسینجر وزیر خارجه پیشین ایالات متحده مطرح شد.
۶ The Carnegie Endowment for International Peace
۷ Ken Pollack
۸ Brookings Institute
۹ Gross Domestic Product
ارزش بازار تمام محصولات و خدماتی نهایی [با مجوز رسمی] که طی یک سال یا دیگر محدوده مشخص زمانی درون یک کشور تولید شده است. از تقسیم تولید ناخالص ملی بر جمعیت، درآمد سرانه حاصل می شود که اغلب به عنوان شاخص زندگی مردم کشورها در نظر گرفته می شود.

۱۰ G-20
گروهی است متشکل از وزرای دارایی و رؤساء بانک های مرکزی 20 قدرت بزرگ اقتصادی؛ متشکل از 19 کشور مطرح جهان و اتحادیه اروپا.

 

ارسال به :


نظرات
ارسال نظر
مشخصات فردی من را به خاطر داشته باش

*نظرات حاوی کلمات و عبارات رکیک و غیر اخلاقی و همچنین توهین و افترا منتشر نخواهد شد .
**از نوشتن نظر خود به صورت فینگلیش خودداری نمایید.
***از اینجا فینگلیش را به فارسی تبدیل کنید.