چهارشنبه ۲۲ آذر ۱۳۹۶ -
- 13 Dec 2017
23 ربيع الأول 1439 آخرین به روز رسانی : ساعت ۱۸:۱۷ به وقت ایران
جنبش راه سبز - جرس
از روز جهانی شادی تا حق آگاهی از واقعیت
 منتشر نشدن مطبوعات در ایام نوروز و بی‌توجّهی صدا و سیما، سبب ناشناخته ماندن مناسبت‌های دهه پایانی ماه مارس در ایران شده است. 


گرامیداشت «روز بین المللی حق آگاهی از واقعیّت» و چند مناسبت دیگر

The International Day for the Right to the Truth


گفتار گشایی: به پیشنهاد کشورهای مختلف، سازمان ملل متحد روزهای بسیاری از سال را با نام‌ها و عناوین خاصی نامگذاری کرده است و به دولت‌های عضو، نهادهای غیر دولتی و آحاد جامعه بشری پیشنهاد و توصیه می کند به این مناسبت‌ها و اهداف این نامگذاری‌ها توجّه کنند. تعدادی از این روزها با اقبال بیشتری در جامعه جهانی مواجه شده اند و شماری از آنها مثلاً روز جهانی کودک و روز جهانی زن در ایران نیز کمابیش شناخته شده اند و مورد احترام قرار می گیرند. اما تعداد بیشتری از این مناسبت ها، به دلایل مختلف در ایران چندان مورد توجّه نیستند. چه بسا یکی از دلایل ناشناخته ماندن برخی از این مناسبت‌ها (مشخصاً مناسبت‌های دهه پایانی ماه مارس) تلاقی آنها با تعطیلات طولانی آغاز سال نو خورشیدی و منتشر نشدن مطبوعات در آن ایام و نیز بی‌توجّهی صدا و سیما باشد. برای آنکه این کاستی، تا حدی رفع گردد این نوشته کوتاه به تعدادی از این مناسبت‌ها اشاره کرده، سپس قدری مفصل تر به یکی از آنها که اهمیّت ویژه دارد خواهد پرداخت.
 

 

یکم) ۲۰ مارس برابر با ۲۹ اسفند روز شادی

به پیشنهاد کشور بوتان، در سال ۲۰۱۲ مجمع عمومی سازمان ملل متحد تصویب کرد هر سال ۲۰ مارس به عنوان روز بین المللی شادی جشن گرفته شود. طبق این قطعنامه، روز بین المللی شادی نماد ایده خوشبختی عمومی در جهان محسوب می شود. سازمان ملل متحد کشورهای عضو را به انجام اقدامات مختلف، از جمله آموزش عمومی در مورد اهمیّت شادی در زندگی دعوت کرده است. تاریخ ۲۰ مارس به طور تصادفی انتخاب نشده است. هر سال در این تاریخ اعتدال بهاری صورت می گیرد و در تمام جهان طول روز برابر طول شب می شود. بنابراین می توان گفت که روز اعتدال بهاری، نماد شادی است، حسّی که بهره مندی از آن حق همه ابنای بشر است. در این قطعنامه که با اتفاق آراء تصویب شد، شادی یکی از نیازهای بنیادین انسان‌ها تلقی گردیده، از کشورهای عضو درخواست شده که این روز را با برگزاری برنامه‌های آموزشی و فرهنگی جشن بگیرند.


در بخشی از فراخوان مربوط به این مناسبت آمده است: «شادی‌های ما به سرقت رفته است. ما امروزه با تصویرهای غیرواقعی از شادی رو به رو هستیم. تبلیغات تجاری می‌گویند که شادی یعنی مصرف محصولات آنها، رسانه‌ها و افراد مشهور می‌خواهند نشان دهند که شادی یعنی زیبایی و شهرت، و سیاستمداران مدعی‌اند که هیچ چیز به اندازه رشد اقتصادی در شادی ما موثر نیست. وقت آن است که ما شادی را بازستانیم و نشان دهیم که شادی واقعی به چه شکلی است».


تحلیل مفهوم شادی، راه‌های نیل به آن و نیز ارتباط آن با رفاه و مفاهیم متعالی تری مانند سعادت و رستگاری، موضوعات مهمی برای اندیشیدن هستند.
 

دوم) ۲۱مارس برابر با دوم فروردین روز جهانی شعر

سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) از سال ۲۰۰۰ روز۲۱ مارس را روز جهانی شعر نامگذاری کرده است. شایسته است ما ایرانیان، همواره، بویژه در این ایّام که اقدامات خشونت آمیز و منازعات در بسیاری مناطق جهان، انسان ها، خانواده‌ها و جوامع گوناگونی را متأثر کرده و افراد بیگناه را به کام مرگ می کشاند، میراث ارزشمند نیاکان خویش را بازخوانی کنیم و پیام‌های انسانی شاعران بلند اندیشه فارسی گوی را در منش و رفتار فردی و اجتماعی خویش عینیّت بخشیم. به عنوان نمونه این سروده حکیم ناصر خسرو:


خلق همه، یکسره، نهال خدایند

هیچ نه بر کَن از این نهال و نه بشکن

دست خداوند باغ و خلق دراز است

بر خسک و خار همچو بر گل و سوسن

گر نپسندی همی که خون تو ریزند

خون دگر کس چرا کنی تو به گردن؟


این دو- سه بیت حکیمانه حاوی یکی از والاترین پیام‌های انسانی است که می تواند مخاطبان جهانی داشته باشد. وی ضمن یادآوری رحمت واسعه الهی بر خار و گُل، که می تواند کنایه باشد از خطاکار و نیکوکار، قاعده طلایی (اصل زرین/ گلدن روله) اخلاق را مطرح می کند، همان اصل مهمی که می تواند راهنمای رفتار ما با دیگران باشد: هرچه برای خود نمی پسندی برای دیگران نیز مپسند.


این اصل بنیادین در مواعظ شیخ مصلح الدین، سعدی شیرازی چنین آمده است:


یاد دارم ز پیر دانشمند

تو هم از من به یاد دار این پند

هر چه بر نفس خویش نپسندی

نیز بر نفس دیگری مپسند


اجازه دهید به مثالی دیگر توجّه کنیم: امروزه بر همگان آشکار است استفاده غیر متعهدانه و لجام گسیخته انسان از طبیعت، اعم از دریا و جنگل، معادن و منابع آبی، موجب مشکلات فراوانی شده است. تغییرات آب و هوایی، تهدیدات فزاینده علیه گونه‌های مختلف گیاهی و جانوری، نمونه‌ای از این مشکلات است. رهنمود سعدی برای حل این مشکلات و رفع این تهدیدات، ستودنی است. در یک کلمه، او ما را به استفاده آگاهانه و عاشقانه از طبیعت فرا می خواند:


به جهان خرّم از آنم که جهان خرّم از او است

عاشقم بر همه عالم، که همه عالم از او است


او بانگ بر می آورد که شیدا و دوستدار همه اجزای هستی است. هویدا است فرد یا جامعه‌ای با چنین بینشی، رفتاری تهاجمی با طبیعت نخواهد داشت. مبنای عاشقی سعدی بر همه کس و همه چیز نیز توحید باری و وابستگی هستی به ذات پروردگار است. خلاصه آنکه اگر درس سعدی را بیاموزیم به جهان نگاه قدسی و معنوی داشته، با طبیعت رفتاری آگاهانه خواهیم داشت و در ذهن و رفتار ما حقوق محیط زیست جایگاه والاتری خواهد یافت و بر صدر خواهد نشست.


باری، روز جهانی شعر فرصت مغتنمی است برای ژرف اندیشی درباره پیام‌های والایی که سرایندگان پارسی گوی با استفاده از قدرت سحر آمیز واژه ها، برای ما باز گفته اند.

 


سوم) ۲۲مارس برابر با سوم فروردین روز جهانی آب

به پیشنهاد سازمان ملل متحد از سال ۱۹۹۲، با هدف جلب توجه بر اهمیت آب شیرین و تازه، همچنین حمایت از مدیریت پویا و ماندگار منابع آب شیرین، هر سال روز ۲۲مارس برابر با ۲ فروردین به عنوان روز جهانی آب گرامی داشته می شود و هر سال در چنین روزی بر یک جنبه خاص از اهمیت آب شیرین در زندگی انسان تمرکز می شود. سال ۲۰۱۲ سال «آب و امنیت غذایی»، سال ۲۰۱۱ سال «آب برای شهرها» و سال ۲۰۱۰ سال «کیفیت آب» نامگذاری شده بود تا توجه جهان را به تاثیر رشد سریع جمعیت در مناطق شهری، صنعتی شدن و پیامدهای تغییرات اقلیمی و سایر جنبه‌های اهمیت محافظت از منابع آب شیرین جلب کند.
 

عدم دسترسی به آب آشامیدنی سالم و کافی برای حدود ۸۸۴ میلیون نفر از جمعیّت جهان، فقدان دسترسی به آب بهداشتی کافی و دفع روشمند پسآب برای ۵/۲ میلیارد نفر، استفاده بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی که منجر به کاهش بازدهی کشاورزی می‌شود، استفاده بیش از حد و آلودگی منابع آب و تأثیرات ویرانگر آن بر تنوع زیستی، درگیری‌های منطقه‌ای بر سر منابع کمیاب آب، بیماری‌های منتقل شونده از راه آب و نبود آب بهداشتی لوله کشی به عنوان یکی از علل عمده مرگ و میر در سراسر جهان، تنها نمونه‌ای از موضوعات مهم مرتبط با آب هستند.


گفتنی است در چاره جویی برای مشکلات مرتبط با آب، عوامل قابل کنترل مانند مدیریت و توزیع منابع آبی، اهمیّت بیشتری از میزان آب آشامیدنی موجود در طبیعت دارند. بر اساس گزارش ۲۰۰۶ سازمان ملل متحد که بر مسائل مربوط به حکومت به عنوان هسته اصلی بحران آب متمرکز است «آب به اندازه کافی برای همه وجود دارد» و کمبود کنونی آب عمدتاً به دلیل مدیریت ناکارآمد، فساد، ضعف نظام اداری و کمبود سرمایه‌گذاری هم در ظرفیت انسانی و هم در زیرساخت‌های فیزیکی است.


گفتنی است برخی اقتصاددانان برآنند بخشی از مشکلات جهانی و منطقه‌ای مربوط به آب، ناشی از فقدان مقرّرات کارآمد حقوق مالکیت، مقررات دولتی و یارانه‌ها در بخش آب است. روزآمد نبودن قوانین مربوط به آب در ایران و فقدان پژوهش‌های منسجم و کارآ، خللی است که امید می رود جبران آن در دستور کار استادان و دانش پژوهان مدرسه قرار گیرد.


گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس ایران درباره تالاب‌های کشور نشان می دهد که بحران آب در سال‌های اخیر بسیار جدی شده است و تالاب هایی مانند گاوخونی، دریاچه ارومیه، بختگان، هامون و جازموریان، تالاب شادگان و بسیاری از تالاب‌های دیگر مثل پریشان در فارس، الاگل در گلستان، هامون در سیستان و هورالعظیم در خوزستان یا خشک شده یا در معرض خشک شدن کامل قرار دارند. بنابر همین گزارش از ۸۴ تالاب کشور ۳۱ تالاب خشک شده و منشا گرد و غبار شده اند و ۵۸ درصد مساحت کل تالاب‌ها از بین رفته و بستر آنها به خاک و نمک تبدیل شده است.


روز جهانی آب، فرصت مغتنمی است تا ضمن آگاه سازی جامعه از خطرات بالفعل و بالقوه مربوط به بحران آب، همگان را به همکاری برای حل مشکلات و رفع تهدیدات فرا خواند.

 


چهارم) ۲۴ مارس برابر با ۴ فروردین روز جهانی حق آگاهی از واقعیت

بان کی مون، دبیرکل سازمان ملل متحد ۲۴ مارس را روز جهانی حق آگاهی از نقض فاحش حقوق بشر و حرمت به کرامت انسانی اعلام کرده است. وی در سخنرانی ۲۱ دسامبر ۲۰۱۰ خویش در مجمع عمومی بیان کرد « به رسمیّت شناختن حق آگاهی از حقیقت و برخورداری از عدالت در کانون اقدامات لازم برای پایان دادن به مصونیت در برابر نقض فاحش حقوق بشر است... با احترام به این حق و رعایت آن باید افراد را متوجه کرد که موارد نقض حقوق بشر برای مدتی طولانی پنهان نمی ماند».


وی علت این اقدام را برآوردن هدف‌های زیر برشمرده است:
 

۱ـ احترام به خاطره قربانیان نقض مستمر و فاحش حقوق بشر و تاکید بر اهمیت حق آگاهی از واقعیت و برخورداری از عدالت؛
 

۲ـ تجلیل از کسانی که در مسیر مبارزه برای بهبود و حمایت از حقوق بشر برای آحاد انسان‌ها جان خود را نهاده اند؛
 

۳- قدردانی ویژه از ارزش‌ها و اقدامات مهم اسقف اسکار ارنولفو رومرو ، اهل السالوادور، که در ۲۴ مارس ۱۹۸۰ به خاطر افشاگری درباره نقض حقوق بشر علیه آسیب پذیرترین اقشار جامعه و دفاع اصولی از ارزش حیات و ارتقای کرامت انسانی و مخالفت با اشکال گوناگون خشونت به قتل رسید.
 

مجمع عمومی سازمان ملل در قطعنامه‌ای که به این مناسبت صادر کرد از همه کشورهای عضو، سازمان‌های بین المللی، نهادهای جامعه مدنی و تک تک افراد بشر خواسته است که این روز جهانی را به نحوی شایسته گرامی بدارند.


دقّت در سیر مطرح شدن «حق آگاهی از حقیقت» به عنوان یکی از مصادیق حقوق بشر، نشان می دهد این حق، ابتدا به مفقود شدگان و ناپدید شدگان و حق آگاهی خانواده‌های آنان از واقعیت سرنوشت آنان ( از جمله نزدیک به سه هزار نفری که طی ۱۷ سال (۱۹۷۳ تا ۱۹۹۰) حکومت نظامی ژنرالآگوستو پینوشه در شیلی مفقود و کشته شدند) مربوط بود. اما اکنون بی‌آن که از اهمیت حق آگاهی خانواده‌های مفقود شدگان کاسته شود، دامنه اطلاق آن گسترش یافته و دیگر موارد نقض فاحش حقوق بشر را نیز در بر می گیرد. در سال ۲۰۱۰ ناوی پیلای، کمیسر عالی حقوق بشر، تاکید کرد که حق «آگاهی از واقعیت» به این معنی است که باید تمام دلایل، اتفاقات، شرایط و افرادی که در نقض حقوق انسانی این قربانیان نقش داشته اند شناسایی شوند و عدالت در مورد همه اجرا گردد.


این پرسش گسترده دامانی است که پس از تحولات بنیادین سیاسی و اجتماعی (مثلاً الغای رژیم آپارتاید در آفریقای جنوبی، سقوط حکومت نظامیان در شیلی، فروپاشی رژیم دیکتاتوری مانند صدام حسین در عراق و حسنی مبارک در مصر، یا سقوط دولت‌های خودخوانده مانند طالبان در افغانستان) بهترین راه اجرای عدالت و تأمین حقوق قربانیان و بازسازی اجتماعی و به بیان دیگر بهترین راه مصالحه اجتماعی بعد از درگیری‌های خشونت زا و نقض گسترده حقوق ملّت چیست؟ معمولاً دو پاسخ کلّی و متعارض ارایه می شود: یک پیشنهاد برخورد قاطع با همه دست اندرکاران رژیم سابق و محاکمه انقلابی آنان است؛ و پیشنهاد دیگر اعلام عفو عمومی، ترویج فرهنگ مدارا با خاطیان، امکان بازگشت آنان به آغوش ملّت و حتّی فراهم کردن فرصت حضور آنان در فرآیند جدید سیاسی است.


هم اکنون کشور افغانستان با این پرسش و انتخاب یکی از پاسخ‌های یاد شده مواجه است و دیر یا زود سوریه نیز در چنین موقعیتی قرار خواهد گرفت. هر جامعه ممکن است این یا آن پاسخ را انتخاب کند، امّا آنچه در هر صورت ضروری است، احترام به حق آگاهی از واقعیت است. به بیان دیگر عفو متهمان و جنگ سالاران، نه تنها منافاتی با آگاهی مردم از علل و عوامل خشونت‌های انجام شده ندارد، بلکه اساساً بدون تحقیق و اعلام واقعیت به مردم، مصالحه واقعی و بازسازی اجتماعی ممکن و یا دست کم پایدار نخواهد بود. تینا روزنبرگ (تینا Rosenberg)، روزنامه نگاری که مدت‌ها در این مورد نوشته، می گوید: «هرگاه قربانیان یک جامعه احساس نکنند که رنج‌ها و مصایب‌شان شناسایی می شود، آمادۀ دست برداشتن از انتقام و ترک کردن خاطرات گذشته نمی شوند. درصورتی که بدانند جنایات هولناک ارتکابی به طور مخفیانه از نظرها پوشانده می شود، به مصالحه تن نمی دهند. مصالحه‌ای که خواهان فراموشی اتفاقات گذشته باشد، نمی تواند مصالحه‌ای واقعی باشد؛ بلکه مصالحه‌ای ظاهری خواهد بود».


در این مجال سخن نقل شده از نلسون ماندلا که «عفو می کنم، اما فراموش نمی کنم» نکته‌ای قابل توجّه است.


باری، باید توجّه داشت «حق آگاهی از واقعیت» دامانی بس گسترده و قلمروی بسیار فراخ دارد. چه بسا بتوان گفت این حق لازمه اعمال حقوق دیگر، مثلاً حق تعیین سرنوشت نیز می باشد؛ زیرا اگر با تمسک به هر دلیل و توجیهی مثلاً امنیت کشور و تفسیر گسترده از اصطلاحاتی مانند اسرار دولتی، واقعیت امور جامعه از ملّت پنهان داشته شود، احاد مردم نخواهند توانست انتخابی آگاهانه در امور اجتماعی داشته باشند.


شناسایی «حق آگاهی از واقعیّت» به معنای تضمین حقوق دیگر مانند حق دسترسی آزادانه به اطلاعات، آزادی مطبوعات، آزادی بیان و آزادی پس از بیان نیز خواهد بود.


اندیشیدن و گفت و شنود درباره «حق آگاهی از واقعیت» به عنوان یکی از مصادیق حقوق بشر که جدیداً صورت بندی و باز تقریر شده، می تواند افق گسترده تری فرا روی جامعه باز گشاید.

 

 نظرات وارده در یادداشت ها لزوما دیدگاه جرس نیست. 

 

 

ارسال به :


نظرات
ارسال نظر
مشخصات فردی من را به خاطر داشته باش

*نظرات حاوی کلمات و عبارات رکیک و غیر اخلاقی و همچنین توهین و افترا منتشر نخواهد شد .
**از نوشتن نظر خود به صورت فینگلیش خودداری نمایید.
***از اینجا فینگلیش را به فارسی تبدیل کنید.