شنبه ۳۰ شهریور ۱۳۹۸ -
- 21 Sep 2019
21 محرم 1441 آخرین به روز رسانی : ساعت ۱۴:۱۷ به وقت ایران
جنبش راه سبز - جرس
آتش بس در سوریه؛ کلید مهار دولت اسلامی
جرس: همزمان با شکل‌گیری ائتلاف جهانی برای مقابله با گروه دولت اسلامی، فرصت کم نظیری برای متوقف کردن درگیری‌های رژیم و شورشیان سوریه ایجاد شده است.  

بار دیگر آمریکا با رهبری یک ائتلاف نظامی خود را برای نبرد در بین النهرین آماده می‌کند. در ربع قرن اخیر این سومین مرتبه است که ایالات متحده برای جنگیدن در این منطقه با کشورهای هم پیمان خود ائتلاف می‌کند. در سال ۱۹۹۱ جرج بوش پدر برای بیرون راندن نیروهای متهاجم صدام از کویت٬ ائتلاف تشکیل داد. دوازده سال بعد جرج دبلیو بوش ظاهرا به عنوان بخشی از جنگ علیه ترور خود، با یک اتحاد نظامی دیگر وارد این سرزمین شد. هرچند لشکرکشی سال ۲۰۰۳ عراق را از شر صدام خلاص کرد، اما به دلایل مختلف اشغال عراق منجر به بالا گرفتن درگیری‌های خونینی شد که علاوه بر هزینه هنگفتی که بر ارتش آمریکا تحمیل کرد، آثار سوء جبران ناپذیری را در منطقه برجای گذاشت. اکنون باراک اوباما که در سال ۲۰۱۱ نیروهای آمریکایی را به طور کامل از عراق خارج کرده، کمپین جدیدی تشکیل داده است تا جهادگرانی که از سوریه گسیل شده‌اند و چند ماهی است که به نزدیکی دروازه‌های بغداد رسیده‌اند را «تضعیف و در ‌‌نهایت نابود» کند.


اما در شرایطی که آمریکا به همراه متحدانش ائتلافی را برای مقابله نظامی با گروه دولت اسلامی در عراق سامان می‌دهد، در آن سوی مرز فرصتی استثنایی برای برقراری آتش‌بس بین اسد و شورشیان ایجاد شده است. این فرصت نه به دلیل میل طرفین به حل و فصل مسائل از طریق مذاکره ایجاد شده است و نه چیرگی یک طرف در میدان نبرد، بلکه مهم‌ترین عاملی که اسد و مخالفانش را به دستیابی به آتش‌بس ترغیب می‌کند، چیزی نیست جزء احساس ضعف مشترک در برابر همین جهادگرانی که از سمت شرق هر دو طرف را تهدید می‌کنند.

به گفته یزید صایغ، تحلیلگر ارشد بنیاد کارنگی «در صورت ایجاد چنین آتش‌بسی بین رژیم و شورشیان سوری، جوامع غیرنظامی حامی هر دو طرف درگیر طبیعتا برجسته و تقویت خواهند شد که این خود عنصر تحکیم کننده‌ای برای بقای آتش‌بس خواهد بود، زیرا این گروه‌های غیر نظامی برای جلوگیری از بازگشت به روند کشتار و درگیرهای مسلحانه بیشترین فشار را بر رهبران - یا فرماندهان - خود وارد می‌کنند. در نتیجه فضا برای فعالیت افراد و گروه‌هایی باز می‌شود که آن‌ها خواهند توانست بستر مناسبی را برای ایجاد دیالوگ واقعی بین اسد و مخالفانش فراهم کنند.»


از نظر تکنیکی برقراری آتش‌بس‌های یک جانبه اما موازی نا‌ممکن نخواهد بود؛ چرا که برای دستیابی به آن به مذاکره مستقیم اسد با مخالفان نیازی نیست و دو طرف با حمایت جدی آمریکا، عربستان و ایران تنها باید به صورت جداگانه ولی هماهنگ آتش‌بس را اجرا کنند. این سه کشور که حامیان اصلی مخالفان و دولت سوریه هستند، همگی یک هدف مشترک دارند. این هدف مشترک یعنی نابودی دولت اسلامی، علیرغم تمام مشکلات و دشمنی‌ها، ایران، سعودی و آمریکا را ناچار به همکاری علنی یا پشت پرده کرده و خواه ناخواه آن‌ها را به یکدیگر متمایل کرده است. حال اینکه با توجه به تغییر موضع آمریکا نسبت به نقش احتمالی ایران در مواجهه با گروه دولت اسلامی همین‌طور ملاقات وزرای خارجه ایران و عربستان در نیویورک، توسل به چنین راهکاری بیش از پیش محتمل به نظر می‌رسد.


***
روز دهم سپتامبر باراک اوباما رویکرد دولت ایالات متحده در مواجهه با گروه دولت اسلامی را تشریح کرد. وی با بیان اینکه حملات علیه داعش به عراق محدود نخواهد شد، گفت «من پیش‌تر به وضوح اعلام کرده‌ام که تروریست‌هایی که کشور ما را تهدید کنند، هر کجا که باشند، آن‌ها را از پای در می‌آوریم. این بدین معناست که من برای اقدام علیه داعش در سوریه هم لحظه‌ای تردید نخواهم کرد.» رئیس جمهور آمریکا افزود «ما نمی‌توانیم در نبرد علیه داعش روی رژیم اسد حساب کنیم؛ رژیمی که مردم خود را سرکوب کرده است، اعتبار از دست رفته‌اش را هرگز باز نخواهد یافت. در عوض باید مخالفان سوری که نقطه مقابل افراط‌گرایانی چون داعش هستند را تقویت کنیم و در عین حال به دنبال راهکاری باشیم که بحران سوریه را یک بار و برای همیشه حل و فصل کند.»


بسیاری از منتقدان نقطه ضعف رویکرد اوباما را در این می‌دانند که رسیدگی به درگیری‌های بین رژیم اسد و مخالفانش را به مرحله بعدی موکول کرده است و راهکار دقیقی برای کنترل بحران در کوتاه مدت ارائه نمی‌کند. این مساله تاثیر اقدامات علیه گروه دولت اسلامی را به شدت کاهش می‌دهد و به شبه نظامیان اجازه تجدید قوا و واکنش خواهد داد. علاوه بر این حتی در صورتی که منابع لازم برای تقویت نیروهای شورشی میانه رو در سوریه به سرعت تامین شود، بازسازی این نیرو‌ها امری زمان‌بر است. ضمن اینکه گزارشات میدانی اخیر حاکی از این است که شهر حلب و حومه آنکه ارزشمند‌ترین دارایی مخالفان سوری بشمار می‌رود، به زودی به دست ارتش سوریه سقوط خواهد کرد. پر واضح است که گروه دولت اسلامی برای پس گرفتن شهر اعزاز در شمال حلب و گذرگاه باب الهوا در نزدیکی مرز ترکیه اقدام خواهد کرد. اگر چنین اتفاقی بیافتد استفاده از باب السلامة آخرین گذرگاه مرزی شورشیان در شمال غربی سوریه در استان ادلب نیز غیر ممکن خواهد شد. در مجموع شورشیان سوری به دلیل اینکه در دو جبهه مشغول نبرد هستند به شدت ضعیف و مستهلک شده‌اند، این در حالی است که برقراری آتش بس با دولت سوریه به آن‌ها جانی دوباره می‌بخشد و باعث می‌شود که از نظر نظامی تنها بر روی مبارزه با دولت اسلامی تمرکز کنند.


جنگجویان دولت اسلامی همواره از یک طرف مرز عراق و سوریه به سمت دیگر در رفت و آمد هستند. از زمان انتخاب شهر رقه به عنوان مقر اصلی خلافت، آن‌ها نشان داده‌اند که به نبرد با دیگر گروه‌های شورشی تمایل بیشتری دارند. اما بعد از تصرف موصل در ۱۰ جولای و فراری دادن نیروهای ارتش عراق، داعش به زرادخانه عظیم سلاح‌های آمریکایی از خودروهای زره‌پوش گرفته تا موشک‌های ضد تانک و ضد هوایی، همچنین مقادیر بسیار زیادی مهمات دست پیدا کرد. در نتیجه، دولت اسلامی قوی‌تر شد و تمام نیروهای باقیمانده ارتش سوریه در استان رقه را به عقب راند. یک ماه پیش، دولت اسلامی در نبردی که خونین‌ترین شکست دولت سوریه از زمان آغاز درگیری‌ها قلمداد می‌شود، فرودگاه نظامی الطبقة را به چنگ آورد.
رژیم سوریه به دلیل افزایش تعداد تلفات از طرف هواداران داخلی خود هم تحت فشار است. کشمکش‌ها و فشار هواداران، با بحران مالی دولت همزمان شده است. حملات دولت اسلامی به جبل الشاعر و الفرقلس علاوه بر تلفات و خسارت مادی سنگین، منجر به قطع تولید گاز این منطقه و درآمدهای ناشی از آن شد. دمشق اغلب از میزان پائین مالیات‌ها گله می‌کند و طبق بخشنامه دولت از ابتدای تابستان قیمت بسته کالا و خدمات شامل شکر، برنج، آب و برق به میزان قابل توجهی بالا رفته، و از همه مهم‌تر قیمت نان ۶۷ درصد افزایش پیدا کرده است. دولت همچنین اعلام کرده که برای تامین هزینه واردات به دنبال دریافت وام دیگری از ایران است. افت شدید ارزش برابری لیره سوریه نسبت به دلار آمریکا طی دو ماه گذشته نشانگر این معضلات اقتصادی است.

با توجه به آنچه گفته شد رژیم اسد و شورشیان مسلح به یک اندازه آماده‌اند تا با حفظ مواضع فعلی خود به فکر مقابله با مهمان ناخوانده جنگ قدرت در سوریه باشند که همزمان بر درب هر دو طرف می‌کوبد. این آمادگی به هیچ وجه رسیدن به آتش‌بس را تضمین نمی‌کند، اما بستر مشترکی را فراهم ساخته است که حداقل بتوان بر روی آن برای دستیابی به آتش‌بس تلاش کرد. آقای یزید صایغ در مقاله اخیرش با اشاره به نقش ایران، عربستان و آمریکا نوشته است «در این بین حامیان خارجی دولت و شورشیان سوریه نقشی اساسی بازی خواهند کرد. اکنون زمان ورود سه بازیگر خارجی اصلی سوریه است تا با اعمال فشار بر دولت و مخالفان، آن‌ها را به پایبندی بر آتش‌بس‌های یک جانبه و جداگانه تشویق و با انجام هماهنگی‌های لازم روند کلی اجرای آتش‌بس را مدیریت کنند.»


مزیت اصلی استفاده از روش فوق این است که بحث پر پیچ و خم در مورد پیش‌شرط‌های سیاسی و وضعیت احزاب سوریه که در مذاکرات منتهی به صدور بیانیه از پیش شکست خورده ژنو یک در سال ۲۰۱۲ دیده شد را کنار می‌زند. البته پس از شکست مذاکرات « ژنو ۲ » در فوریه و برگزاری انتخابات ریاست جمهوری در سوریه، دولت اسد نسبت به سهیم کردن مخالفان در قدرت همچنان کوچک‌ترین تمایلی ندارد و همگرایی لازم برای دستیابی به یک راه حل سیاسی بین طرفین دیده نمی‌شود اما با ظهور دولت اسلامی، فضا برای ایجاد آتش‌بس بر پایه منافع دو طرف و نه مبتنی بر سازش ایجاد شده است. نکته کلیدی در این مرحله شفافیت و سادگی آتش‌بس خواهد بود. آتش‌بس باید تمام مناطق درگیری را شامل شود، محاصره‌ها را بشکند و جریان آزاد دارو، مواد غذایی و انرژی در سطح کشور را تضمین کند.
***


دیروز برای اولین بار جنگنده‌های ائتلاف بین المللی، مواضع دولت اسلامی در سوریه را هدف قرار دادند. ظاهرا این حملات با هماهنگی دولت اسد انجام شده است. به دلیل مشی عملگرایانه دولت‌های آمریکا، ایران و عربستان٬ امید است که راه حل آتش‌بس امتحان، یا حداقل به صورت جدی بررسی شود. این نوع آتش‌بس از استراتژی صلح اجباری که در مناطق مختلف سوریه از ابتدای سال ۲۰۱۴ توسط دولت اسد بکار گرفته شده از اساس متفاوت خواهد بود. این استراتژی که رژیم اسد آن را «مصالحه ملی» خطاب می‌کند، صلح نابرابری است که با زور بعد از محاصره بلند مدت غذایی و دارویی، پس از ماه‌ها بمباران بر طرف مقابل تحمیل می‌شود.


به گفته فردریک وری، تحلیلگر امور خاورمیانه در بنیاد کارنگی و کار‌شناس سابق سیاسی در موسسه راند «ممکن است که رژیم اسد برای آتش‌بس شروطی بگذارد، یا فقط انجام آن در بعضی مناطق را بپذیرد، اما رژیم در جایگاه آسیب پذیری است و از همه مهم‌تر رد طرح آتش‌بس بدون قید و شرط موجب ناخرسندی نیروهای ارتش و افت شدید پشتیبانی مردم از آن خواهد شد.» دخالت و پشتیبانی قاطع و علنی ایران از فرآیند، با توجه به وابستگی دولت دمشق به تهران بدون شک در پذیرش غیر مشروط آتش‌بس توسط دولت اسد نقش حیاتی بازی خواهد کرد.


البته راضی کردن دولت اسد تنها دست انداز مسیر آتش‌بس نیست، در سوی دیگر به دلیل ساختار چند پاره، عدم رهبری قدرتمند و شرایط جغرافیایی متفاوت فروش طرح آتش‌بس به شورشیان خود چالش دیگری خواهد بود. اما شورشیان هم مانند رژیم تحت فشار مردم جنگ‌زده هستند. حتی جبهة النصرة، گروه مرتبط با القاعده که با بخش دیگر مخالفان به مشکل برخورده است نیز به دلیل واهمه از دولت اسلامی و تحت فشار مردم آتش‌بس را خواهد پذیرفت. برای بخش به اصطلاح میانه‌رو شورشیان پایبندی به آتش‌بس رویکردی خطرناک و جدید نیست. سایر گروه‌های سلفی هم یا تاکنون در دولت اسلامی ادغام شده‌اند یا رو به زوالند و جایگاه تاثیرگذاری ندارند. مثلا تیپ داوود سه ماه پیش به داعش پیوست و احرار الشام حتی قبل از بمب گذاری نهم سپتامبر که منجر به کشته شدن قمست اعظم رهبری آن شد، قدرتش را تا حد زیادی از دست داده بود. در مقابل جریانات سلفی دیگر همچون جیش الاسلام و صقور الشام خوانش خود از اسلام را تا حدی تعدیل کرده‌اند.


حامیان خارجی گروه‌های شورشی برای متقاعد کردن آن‌ها به آتش بس باید ابتدا اعتبار و اعتماد لازم را بدست آورند. این مهم با اعطای کمک‌های مادی و آموزش همزمان برای مقابله با گروه دولت اسلامی امکان پذیر است. علاوه بر این برای برقراری آتش‌بس باید برخی از گروه‌های تندرو کنترل یا نابود شوند. آقای صایغ معتقد است که «عربستان سعودی و قطر باید از نفوذ خود برای پاکسازی یا کاهش گروه‌های سلفی در صفوف مخالفان استفاده کنند و تا حد ممکن جبهة النصرة را نیز تضعیف کنند.»
از مهم‌ترین پیامدهای حضور قبلی آمریکا در عراق، تشدید نزاع خونین شیعه سنی بود. گروه دولت اسلامی نه تنها زائیده، که خود برجسته‌ترین نماد شکاف فرقه‌ای در اسلام است. به اعتقاد بعضی از کار‌شناسان گردن زدن روزنامه‌نگاران آمریکایی که موجب واکنش و اعلام استراتژی آقای اوباما برای مواجهه با گروه دولت اسلامی شد، در حقیقت تلاشی برای تحریک آمریکا به بازگشت به منطقه بوده است. در این صورت آمریکا باید با احتیاط و با بازی گرفتن از مهره‌های اصلی شیعه و سنی منطقه، به شکل موازی و یکسان در عراق و سوریه علیه دولت اسلامی اقدام کند. برقراری آتش‌بس میان اسد و شورشیان سوریه علاوه بر اینکه شانس موفقیت عملیات مشترک علیه دولت اسلامی را به میزان قابل توجهی افزایش می‌دهد، شرایط را برای حل و فصل بحران سوریه فراهم می‌کند.
 

 

ارسال به :


نظرات
ارسال نظر
مشخصات فردی من را به خاطر داشته باش

*نظرات حاوی کلمات و عبارات رکیک و غیر اخلاقی و همچنین توهین و افترا منتشر نخواهد شد .
**از نوشتن نظر خود به صورت فینگلیش خودداری نمایید.
***از اینجا فینگلیش را به فارسی تبدیل کنید.