پنج‌شنبه ۰۱ تیر ۱۳۹۶ -
- 22 Jun 2017
27 رمضان 1438 آخرین به روز رسانی : ساعت ۱۸:۱۷ به وقت ایران
جنبش راه سبز - جرس
نتیجه مذاکرات وین: ادامه مذاکرات
نتیجه مذاکرات وین: ادامه مذاکرات
آخرین دور مذاکرات هسته‌ای بین ایران و ۱+۵ (پنج عضو دائم شورای امنیت به همراه آلمان)، ۲۴-۱۷ نوامبر در وین برگزار شد.  

آخرین روز برای رسیدن به توافق نهایی ۲۴ نوامبر بود. چند روز قبل از این تاریخ وزرای خارجه کشورهای درگیر در مسئله به منظور یافتن راهی برای گره گشایی از روند مذاکرات، راهی وین شدند. اما هیچ دورنمای مثبتی از این مذاکرات انتظار نمی‌رفت. با این حال طرفین در راستای گسترش برنامه اقدام مشترک (Joint Action Plan) به ادامه روند مذاکرات رضایت دادند. طرحی که در نوامبر ۲۰۱۳ به منظور رسیدن به یک توافق جامع در ارتباط با برنامه هسته‌ای ایران تا اول ژوئیه ۲۰۱۵ به امضا رسیده بود.


در قالب «برنامه اقدام مشترک» پیش بینی شده بود که تحریم‌های بین المللی علیه ایران تا زمانی که ایران فعالیتهای هسته‌ای و میزان غنی سازی شده‌اش را کاهش نداده، همچنان ادامه یابد. همچنین پیش بینی شده بود که طرفین در این بازه زمانی می‌توانند به یک توافقق جامع دست یایند. از آنجایی که طرفین در شش ماه نخست مذاکرات نتوانستند به نتیجه‌ای جامع برسند، تصمیم به تمدید مذاکرات تا جولای ۲۰۱۴ گرفتند. در نتیجه برنامه اقدام مشترک برای بار دوم تا ۲۴ نوامبر در وین تمدید شد.
عوامل چندی در از سرگیری دوباره مذاکرات دخیل بودند. اما دلیل اصلی تصمیم به از سرگیری دوباره مذاکرات به نوعی در منافع مشترک طرفین نهفته بود. در واقع از یک طرف ایران به دلیل شروع مذاکرات تا حدودی توانست از کاهش میزان تحریم‌های بین المللی علیه خود نفع ببرد و از سوی دیگر نیز آمریکا به نوعی توانست از سرعت عمل برنامه هسته‌ای ایران جلوگیری کند. دومین متغیر دخیل در از سرگیری مذاکرات به نوعی به مشروعیت داخلی دولت‌های حاکم در ایران و آمریکا بستگی داشت. به عبارتی عدم دست یافتن به یک توافق جامع منجر به کاهش مشروعیت دولت‌های حاکم در داخل می‌گردید و دولت‌های مزبور مورد انتقاد رقبای سیاسی داخلی خود که مخالف شروع مذاکرات بودند، قرار می‌گرفتند. علاوه بر این، شکست مذاکرات می‌توانست منجر به افزایش تنش بین ایران و آمریکا گردد که این نیز مورد دلخواه باراک اوباما و حسن روحانی نبود. علاوه بر این هیچ یک از طرفین مایل به ترک مذاکرات و متعاقبا پذیرفتن مسئولیت اینکه به عنوان اولین عامل در برهم زدن گفتگو‌ها نقش داشتند، نبودند. نهایتا اینکه اگرچه توافق جامع هسته‌ای بین طرفین هنوز برقرار نشده است اما طرفین در طول مذاکرات توانسته‌اند حوزه‌های بسیاری را تحت پوشش قرار دهند. این اظهارات می‌تواند به نوعی مشروعیت دادن به ادامه مذاکرات قلمداد شود.


در واقع شش ماه بعد شکست مذاکرات و عدم قبول مسئولیت آن از سوی طرفین می‌توانست برآیند بدتری داشته باشد. به هر حال با وجود روشن نبودن جزئیات دقیق توافق جامع بین ایران و ۱+۵، رسیدن به نتیجه مثبت در روند مذاکرات قابل فرض است. در واقع درک این موضوع سخت خواهد بود که دو طرف بدون برخورداری از پیش فرض‌های اساسی تنها به منظور ادامه مذاکرات گفتگو‌ها را تمدید کرده باشند. بنابراین دیدگاه‌های خوشبینانه و انتظارات مثبت از سوی طرفین، در تصمیم گیری برای ازسرگیری مذاکرات موثر بوده است.


چرا مذاکرات به یک نتیجه نرسید؟


فاکتورهای مختلفی در عدم دست یافتن به نتیجه دخیل هستند. ابتدا اینکه بحران ناشی از عدم اعتماد بین طرفین بسیار عمیق است. چنانکه نامه‌های ارسالی از سوی اوباما به رهبر ایران آیت الله علی خامنه‌ای به منظور حمایت از مذاکرات دیپلماتیک در راستای غلبه بر بحران بی‌اعتمادی کافی نبود. در واقع اوباما از این رهگذر، سرنوشت ۳۵ سال تصمیم «وضعیت اضطراری» در قبال ایران را بازبینی می‌کند که مرجع اصلی تحریم‌های ایالات متحده علیه ایران بود. ملت ایران نیز به نوبه خود این تصمیم را به عنوان تناقض در گفتار و اعمال اوباما قلمداد می‌کنند. به عنوان شاهد مثال، جلسات دوجانبه و سه جانبه‌ای که بین وزیران امور خارجه دو کشور ایران و آمریکا به منظور رسیدن به پیشرفت در حل موضوعات گره خورده در روند مذاکرات برگزار می‌شود، بازخورد مثبتی را از خود نشان نمی‌دهد.


عامل دوم در به نتیجه نرسیدن توافق جامع بین ایران و غرب، وجود مخالفان داخلی توافق در هر دو طرف ماجرا است. کاهش مداوم در محبوبیت رئیس جمهور اوبامای دموکرات و افزایش آراء جمهوری خواهان در انتخابات ماه اکتبر گذشته، سبب شد تا ایران در رسیدن به توافق با دولت اوباما محتاط‌تر گردد. جمهوری خواهان از دور نظاره گر مذاکرات با ایران بوده و کنگره را جهت اعمال اقدامات لازم تحت فشار قرار می‌دادند. با انتخابات میان دوره‌ای آمریکا و در دست گرفتن گنگره از سوی اکثریت جمهوری خواهان، تیم مذاکره کننده ایرانی به نوعی در حالت تردید و دل نگرانی قرار گرفته است. در واقع با این شرایط ایران ملزم به اقدمات محتاط آمیز خواهد بود.


در طرف ایرانی رهبر جمهوری اسلامی ایران، آیت الله سید علی خامنه‌ای گفتمان دوجانبه‌ای را در طول مذاکرات پیش گرفت. اگرچه ایشان از دولت روحانی و تیم مذاکراه کننده‌اش حمایت می‌کند اما اغلب غیرقابل اعتماد بودن آمریکا و غرب را نیز مورد تاکید قرار می‌داد. علاوه بر این ترسیم خطوط قرمز ایران در مذاکرات هسته‌ای به عنوان یکی از حوزه‌های اصلی غیرقابل مذاکره مطرح می‌شد. این وضعیت برای اولین بار متقاعد کردن رهبر ایران در مسائل خاص توسط هیات ایرانی را به ارمغان آورد. از سوی دیگر پیشرفت برنامه هسته‌ای ایران در ده سال اخیر تبدیل به یکی از موضوعات مرتبط با حوزه «حاکمیت ملی» در ایران شد. در واقع گره خوردن مسئله هسته‌ای با موضوع حاکمیت ملی در ایران به نوعی تبدیل به یکی از پابندهای تیم مذاکره هسته‌ای ایران شده است. مخالفین روحانی نیز اتخاذ نگرش نرم از سوی تیم مذاکره کننده را به نوعی مصالحه در حقوق حاکمیت ملی قلمداد می‌کنند. اگرچه طیف وسیعی از جامعه ایرانی از روند مذاکرات هسته‌ای حمایت می‌کنند اما گره خوردن مسئله هسته‌ای با موضوع حاکمیت ملی در ایران، وضعیت را برای تیم مذاکره کننده اندکی سخت کرده است.


به سوی معامله بزرگ


دو نکته اساسی مورد اختلاف بین ایران و گروه ۵+۱ در روند مذاکرات هسته‌ای وجود دارد. اولین موضوع تاثیرگذار، اختلاف در میزان غنی سازی اورانیم است که ایران اجازه خواهد داشت تا به آن اندازه فعالیت کند. زمانی که آمریکا و متحدانش در تلاش برای عنوان کردن این گزاره‌اند که درصدد جلوگیری از دستیابی احتمالی ایران به سلاح هسته‌ای هستند، ایران نیز هرگونه محدودیت در غنی سازی و استفاده نظامی از برنامه هسته‌ای را رد می‌کند. موضوع مورد اختلاف بعدی، مسئله تحریم‌ها و کاستن از موانع پیش روی برنامه هسته‌ای ایران است. ایران خواهان لغو فوری تحریم‌ها و کاستن از موانع پیش روی برنامه هسته ای‌اش در مدت زمان کوتاهی است. اما آمریکا بیشتر متمایل به حل این مسائل در یک بازه زمانی طولانی مدت است.


توجه به این امر که در اکثر موارد در پشت توافقات بین المللی، روند مذاکرات طولانی‌ای را شاهد هستیم، پس طبیعی خواهد بود که مذاکرات پیچیده‌ای چون برنامه هسته‌ای ایران نیز بازه زمانی زیادی را برای خود اختصاص دهد. از این رو دوره مذاکرات بعد از چهار ماه توسط رهبران سیاسی مورد ارزیابی قرار گرفته و برنامه اقدام مشترک در صورت نیاز برای یک بار دیگر تمدید می‌شود.


به صورت کلی توسعه قابل توجه در روند مذاکرات را در امضای توافقنامه ژنو در نوامبر ۲۰۱۳ بین ایران و آمریکا شاهد بودیم. بعد از پشت سر گذاشتن تجربیات تلخ، وزرای خارجه ایران و آمریکا به بازی برگشته و به همراه کا‌ترین اشتون، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا دیدارهای سه جانبه‌ای را ساماندهی کردند. در ‌‌نهایت وزرای خارجه ایران و آمریکا برای اولین بار در آخرین روز مذاکرات به صورت دوجانبه به گفتگو پرداختند. پر واضح بود که دیدار وزرای خارجه دو کشور که از بعد از انقلاب ۱۹۷۹ ایران مراودات دیپلماتیک نداشته‌اند، راحت نخواهد بود. بنابراین می‌توان ادعا کرد که یکی از مهم‌ترین نتایج این مذاکرات، آغاز مذاکرات دوجانبه بین دو طرف ایرانی و آمریکایی بعد از چندین سال بود.


این را نیز می‌توان ادعا کرد که سایر اعضای ۵+۱ از طولانی شدن روند مذاکرات با ایران به نوعی خسته شده‌اند. اما روسیه و چین از برنامه هسته‌ای ایران احساس خطر نمی‌کنند. از دید اعضای اروپایی ۱+۵، موضوع اساسی مورد اختلاف در برنامه هسته‌ای ایران از اختلافات نظر بین تهران و واشنگتن ناشی می‌گردد. از آنجایی که مذاکرات باز و مستقیم بین تهران و واشنگتن از سوی گروه مذاکره کنندگان بیشتر مورد تاکید قرار می‌گیرد، لذا ادامه مذاکرات دوجانبه بین ایران و آمریکا در روند آتی گفتگو‌ها مورد انتظار است. همچنین می‌توان انتظار داشت که در کنار موضوع هسته‌ای ایران به عنوان اصل مسئله، سایر موضوعات بحث بر انگیز و منطقه‌ای نیز در قالب این مذاکرات بین دو طرف ایرانی و آمریکایی مورد بحث قرار گیرد. 

منبع: دیپلماسی ایرانی 

منبع اصلی: اورسام 

 

ارسال به :


نظرات
ارسال نظر
مشخصات فردی من را به خاطر داشته باش

*نظرات حاوی کلمات و عبارات رکیک و غیر اخلاقی و همچنین توهین و افترا منتشر نخواهد شد .
**از نوشتن نظر خود به صورت فینگلیش خودداری نمایید.
***از اینجا فینگلیش را به فارسی تبدیل کنید.