پنج‌شنبه ۲۸ شهریور ۱۳۹۸ -
- 19 Sep 2019
19 محرم 1441 آخرین به روز رسانی : ساعت ۱۴:۱۷ به وقت ایران
جنبش راه سبز - جرس
تاثیر چشمگیر کاهش بهای نفت بر درآمد محصولات پتروشیمی ایران
جرس- فرهمند علیپور: چند روز پیش ایرنا، خبرگزاری رسمی دولت از کسب در آمد ۱۰ میلیارد دلاری از فاز ۱۲ پارس جنوبی خبر داد. 

این پروژه عظیم که در آن ۱۰ میلیارد دلار سرمایه گذاری شد تا یک ماه آینده تکمیل خواهد شد و سالانه می‌تواند درآمد هنگفت ۱۰ میلیارد دلاری که برابر با دو درصد از درآمد ناخالص ملی ایران است، به همراه داشته باشد.


دالغا خاتین اوغلو کار‌شناس حوزه انرژی در باکو اما معتقد است که درآمد ایران از این مگا پروژه بیش از این هم خواهد بود. اما پرسشی که اکنون مطرح می‌شود این است که در فقدان درآمدهای نفتی و نگرانی از توقف پروژه‌های عمرانی در کشور، تا چه میزان می‌توان به درآمدهای حاصل از «محصولات پتروشمی و فرآورده‌های نفتی» دل بست؟

با پائین آمدن شدید بهای نفت در ماههای اخیر نگرانی‌ها در خصوص وضعیت اقتصادی ایران در سال آینده افزایش پیدا کرده است، آیا افزایش در آمدهای حاصل از فراورده‌های نفتی می‌تواند به عنوان جایگزینی برای کاهش درامدهای نفتی ایران باشد؟


قبل از اینکه به سوال شما پاسخ دهم، بهتر است یک نگاهی کلی به وضعیت صادرات نفتی ایران داشته باشیم. روز یکشنبه بانک مرکزی ایران گزارش ۶ ماهه از وضعیت اقتصادی کشور را منتشر کرد که می‌گوید کل صادرات نفت، میعانات گازی، مایعات گازی، گاز، گاز مایع و محصولات نفتی ایران در شش ماه اول سال ۳۳ میلیارد و ۶۰۰ میلیون دلار بوده است که نسبت به دور مشابه سال قبل آن حدود ۳. ۳ میلیارد دلار افزایش یافته است. بانک مرکزی درباره جزئیات صادرات هر کدام از این اقلام توضیحی نداده، اما برخی جزئیات این ارقام در گزارشهای دیگر مانند گمرک ایران، آژانس بین المللی انرژی و غیره موجود است.


ایران در کل ۱. ۱ میلیون بشکه در روز صادرات نفت داشته و قیمت هر بشکه نفت ایران در این دوره زمانی ۱۰۵ دلار بوده، یعنی حدود ۱۹ و سه میلیارد دلار صادرات نفت خام داشته است. صادرات میعانات گازی ایران در ۶ ماه اول سال ۶. ۵ میلیارد دلار بوده است. درآمدهای صادرات گاز کمی بیش از ۲ میلیارد و درآمدهای صادرات گاز مایع ۱ و ۷ میلیارد دلار و مایعات گازی ۲۰۰ میلیون دلار بوده است. آنچه باقی می‌ماند احتمالا مربوط به صادرات ۳ الی ۳ و نیم میلیارد دلار فرآورده‌های نفتی است که ایران تاکنون آماری در این زمینه منتشر نکرده است، اما بر اساس گزارش مقامات ایران، در ۹ ماهه اول سال جاری تحویل گاز به نیروگاههای برقی ۱۰ و هفت میلیارد متر مکعب افزایش یافته که بخش عمده این افزایش در بهار و تابستان بوده است و کلا باعث صرفه جویی ۶ و نیم میلیارد لیتر گازوئیل و نفت کوره شده است. ارزش این رقم تقریبا ۳ الی ۳ و نیم میلیارد دلار است.


آن گونه که آمارهای بالا نشان می‌دهد، ارزش صادرات نفت خام ایران حداقل ۶ برابر صادرات محصولات نفتی است که البته در زمستان ایران عملا گازوئیل و نفت کوره‌ای برای صادرات نخواهد داشت، چرا که با کمبود گاز مواجه است و مجبور است که برای تامین گاز منازل، تحویل گاز به نیروگاه‌ها را به شدت کاهش دهد و بجای آن سوخت مایع استفاده کند. بنابر این سه مشکل عمده در جایگزینی محصولات نفتی با نفت خام ایران وجود دارد، اولا صادرات این محصولات دائمی نیست، ثانیا ارزش آن قابل مقایسه با صادرات نفت خام نیست و مهم‌ترین نکته اینکه، ایران باید تمام تلاش خود را بکند تا بازارهای نفت خام خود را به کشورهایی مانند عراق، روسیه و عربستان واگذار نکند، وگرنه بازپس گرفتن آن برای ایران تا چندین سال غیرممکن خواهد بود.


در چند روز اخیر اعلام شد که با راه اندازی کامل فاز ۱۲ پارس جنوبی، سالانه ۱۰ میلیارد دلار بر درآمدهای ارزی ایران افزوده خواهد شد. از سوی دیگر شاهد تمرکز دولت حسن روحانی بر اتمام برخی از فازهای پارس جنوبی هستیم. چشم انداز شما از اتمام و درآمد زایی این طرح‌ها برای سال ۱۳۹۴ چیست؟


حتی بیشتر از ۱۰ میلیارد دلار درآمدزایی دارد. عملکرد دولت روحانی در بخش تولید گاز قابل تحسین است. از پاییز سال گذشته تا کنون تولید گاز ایران روزانه تا ۱۰۰ میلیون متر مکعب افزایش یافته است و برای سال آینده نیز به همین میزان افزایش خواهد یافت. البته این افزایش برای ایران به صورت مستقیم هیچ درآمدزایی ارزی نخواهد داشت، به عبارتی فعلا ایران توان صادرات این گاز را ندارد. اولا بخاطر اینکه تنها مسیر صادرات گاز ایران٬ ارمنستان و ترکیه هست که تا سال ۲۰۲۰ نیازی به گاز اضافی وارداتی از ایران ندارند و فعلا در ترکیه نیز مسیری برای صادرات گاز به اروپا وجود ندارد و قرار است تا سال ۲۰۲۰ خط لوله ترانس آناتولی و ترانس آدریاتیک ساخته شود تا مسیری برای صادرات گاز از ترکیه به اروپا ایجاد شود. ایران قرارداد صادرات گاز به عراق و پاکستان را دارد که انتظار نمی‌رود تا سال ۲۰۲۰ خط لوله‌ای در این کشور‌ها تکمیل شود. ایران همچنین یک تفاهمنامه صادرات گاز به میزان ۱۰ میلیارد متر مکعب در سال به عمان را دارد که هنوز خط لوله‌ای احداث نشده است. به عبارتی فعلا موضوع صادرات مستقیم گاز در دوران ریاست جمهوری آقای روحانی منتفی است.


اما با افزایش تولید گاز تا پایان سال ۹۴، ایران از چهار طریق قادر به افزایش حداقل ۲۰ میلیارد دلار درآمد است. اولا ۸۰ درصد از چاههای نفتی فعال ایران در نیمه دوم عمر خود قرار دارند و بطور طبیعی سالانه ۸ الی ۱۳ درصد از تولید آن‌ها کم می‌شود. برای کند کردن شتاب افت تولید نفت، ایران باید روزانه ۲۹۰ میلیون متر مکعب گاز به این میادین تزریق کند، اما بخاطر کمبود گاز، فعلا تا ۹۰ میلیون متر مکعب تزریق می‌کند. ایران با افزایش تزریق گاز، تولید نفت خود را بیشتر می‌کند.


ایران همچنین ظرفیت تولید ۶۰ میلیون تن محصولات پتروشیمی را دارد که فعلا ۴۰ میلیون تن تولید واقعی دارد و یکی از علل آن، کمبود گاز است، چرا که خوراک اصلی پتروشیمی‌ها گاز است. ایران حتی در زمستان سال گذشته مجبور شد که تحویل گاز به پتروشیمی‌ها را تا نصف کاهش دهد. چنانکه می‌دانید، محصولات پتروشیمی ۳۰ درصد از کل صادرات غیرنفتی ایران را تشکیل می‌دهد. چند سال پیش صادرات پتروشیمی ایران ۱۵ میلیارد دلار بود، اما تحریم‌ها باعث شد که این رقم به ۱۰ میلیارد دلار افت کند، اما اخیرا وضعیت کمی بهتر شده است.


از طرفی ایران در سال گذشته ۲۸ میلیارد لیتر سوخت مایع در نیروگاههای برقی مصرف کرد که با جایگزین کردن گاز، می‌توان حدود ۱۴ میلیارد دلار از صادرات همین سوخت درآمدزایی کرد.
همچنین نیروگاههای برقی که با سوخت مایع کار می‌کنند، سهمی ۴۰ درصدی در آلودگی هوای ایران دارند. بر اساس برآورد سازمان ملل، آلودگی هوا سالانه تا ۱۶ میلیارد دلار به اقتصاد ایران زیان وارد می‌کند. البته راههای دیگری برای درآمدزایی غیرمستقیم نیز وجود دارد. به نظر من، حل این مشکلات تا چند سال آینده بیشتر از صادرات مستقیم گاز برای ایران صرفه اقتصادی خواهد داشت.


آیا اقتصاد ایران می‌تواند به سمتی حرکت کند که اتکایش را به جای صدور نفت خام به صدور فراوردهای نفتی و پتروشیمی تبدیل کند؟


از دید من، لفظ جایگزینی محصولات نفتی و پتروشیمی با خام فروشی نفت خود به مشکلی سیاسی در ایران تبدیل شده است. لزومی برای جایگزین کردن نیست. ایران چهارمین دارنده نفت در جهان است و فروش نفت خام بر خلاف آنچه گفته می‌شود، نفرین نیست، بلکه یکی از بزرگ‌ترین مزیت‌های یک کشور است. ایران هم می‌تواند صادرات نفت خود را به دوران قبل از تحریم‌ها برساند و هم تولید و صادرات محصولات نفتی و پتروشیمی را افزایش دهد. نفت یک محصول استراتژیک است و تا دهه‌ها باقی خواهد ماند.


بازار جهانی تا چه اندازه ظرفیت تقاضای خرید محصولات پتروشیمی و فرآورده‌های نفتی را دارد؟ آیا به فرض افزایش چشمگیر تولیدات ایران، تقاضای خرید در بازار جهانی وجود دارد؟


یک موردی که که بد نیست اشاره کنم، این است که با نگاهی به کالاهای پتروشیمی صادراتی ایران، این کالا‌ها عمدتا خام هستند، یعنی خود این محصولات خوراک محصولاتی با ارزش افزوده بالا‌تر هست. ایران باید تولید و صادرات محصولات نهایی پتروشیمی را ارتقا دهد. ارزش بازارهای جهانی محصولات پتروشیمی سه تریلیون دلار در سال است که تقریبا برابر با کل ارزش بازار نفت خام جهان است. به هر حال ایران با افزایش کیفیت محصولات و دادن مقداری تخفیف می‌تواند جایی برای خود در این بازار سه تریلیون دلاری باز کند، اما اینکه چه میزان موفق باشد، بستگی دارد که بازارهای ایران کجا باشند؟ در قرن ۲۱، بر خلاف قرن گذشته، کشورهای نوظهور آسیایی می‌روند که بیشترین سهم را در تولید پتروشیمی دنیا داشته باشند، یعنی ایران نباید بازارهای غربی را از دست بدهد و لازمه آن رفع تحریم‌ها است.


ایران ظاهرا در پی صادرات گاز خود به عراق و از طریق بندر بصره است. قراردادی در خصوص صادرات ۳۵ میلیون متر مکعبی هم میان ایران و عراق وجود دارد. ایران چه میزان درامد می‌تواند از این قرارداد تازه حاصل کند؟


با توجه به اوضاع عراق، انتظار نمی‌رود که این پروژه به همراه یک پروژه دیگر صادرات گاز ایران به عراق از استان ایلام، حداقل تا ۲۰۲۰ اجرایی شود، اما قیمت هر هزار متر مکعب گاز صادراتی ایران ۴۰۰ تا ۴۵۰ دلار است و با صادرات روزانه ۳۵ میلیون متر مکعب، سالانه بیش از ۵ میلیارد دلار می‌تواند درآمدزایی کند.


پیش بینی شما از میزان درامد دولت ایران از صادرات محصولات پتروشیمی، گاز مایع، فرآورده‌های نفتی و هر انچه که به نفت مربوط است و معمولا ایران آن را به عنوان «کالا‌های غیرنفتی» دسته بندی می‌کند در سال ۱۳۹۴ چیست؟


ابدا محصولاتی که نام بردید غیرنفتی نیستند، اما گمرک ایران این محصولات را در رده «صادرات غیرنفتی» قرار می‌دهد که از لحاظ روانی مشکلی پیش روی پیشرفت کشور است. برای نمونه ایران می‌گوید که صادرات غیرنفتی خود را ۲۰ درصد افزایش داده، در حالی که وقتی به جزئیات آمارهای گمرکی نگاه می‌کنیم، صادرات پروپان، بوتان، میعانات گازی و از این قبیل محصولات خام نفتی افزایش یافته و صادرات محصولات واقعی غیرنفتی تنها ۵ درصد افزایش یافته است. قبول واقعیت‌ها، شرط اصلی پیشرفت است.


برگردیم به سوال شما. طبیعتا درآمدهای ایران از صادرات این محصولات به شدت کاهش خواهد یافت. اولا قیمت تمام محصولاتی که نام برده شد، تابعی از قیمت خود نفت خام است. برای نمونه، قیمت محصولات پتروشیمی در بازارهای جهانی طی ماه گذشته میلادی (دسامبر) نسبت به ماه قبل آن ۱۸ درصد کاهش یافته است. قیمت گاز ۲۷ درصد کاهش یافته است. قیمت محصولات نفتی صادراتی ایران که شامل گازوئیل و نفت کوره می‌شود نیز نسبت به شش ماه اول سال تا نصف کاهش یافته است. قیمت قیر و پروپان و بوتان (گاز مایع) به شدت کاهش یافته است. به عبارتی، به نظر من، در مجموع ارزش کل صادرات این محصولات در سال آینده احتمالا تا ۴۰ درصد کاهش یابد. اما باید این نکته را هم یادآور شوم که ایران با راه اندازی فازهای جدید پارس جنوبی تولید میعانات گازی را به شدت افزایش خواهد داد که در مجموع کاهش درآمد‌ها را مقداری جبران خواهد کرد. میعانات گازی نوعی نفت خام بسیار سبک و گران قیمت است که از میادین گازی تولید می‌شود. 

ارسال به :


نظرات
ارسال نظر
مشخصات فردی من را به خاطر داشته باش

*نظرات حاوی کلمات و عبارات رکیک و غیر اخلاقی و همچنین توهین و افترا منتشر نخواهد شد .
**از نوشتن نظر خود به صورت فینگلیش خودداری نمایید.
***از اینجا فینگلیش را به فارسی تبدیل کنید.