سه‌شنبه ۰۵ بهمن ۱۳۹۵ -
- 24 Jan 2017
25 ربيع الثاني 1438 آخرین به روز رسانی : ساعت ۱۸:۱۷ به وقت ایران
جنبش راه سبز - جرس
بازرگان؛ شصت سال خدمت و مقاومت
بازرگان، به لحاظ فکری همواره از زمانش جلوتر بود و از اینرو نتوانست اکثریتی از مردم و حتی نخبگان را با مشی اصلاحی خود  همراه کند

 

از میانه عصر قاجار، که طوفان تحولات غرب به سمت شرق وزیدن گرفت و کشورهای اسلامی را درنوردید، جریان بیداری اسلامی در مقابله با استبداد و استعمار شکل گرفت. سید جمال الدین اسدآبادی به عنوان سرسلسله بیدارگران اقالیم قبله سربرافراشت و با سفر به کشورهای اسلامی بذری را کاشت که بتدریج جوانه زد و با آبیاری عالمان دینی روشن ضمیر و روشنفکران مذهبی ریشه دواند و ساقه استوار یافت و توانست در برابر دو جریان فکری سیاسی غربگرا و شرق گرا راهی را گشاده دارد که سرانجام با پیروزی انقلاب اسلامی در ایران به برگ و بار نشست و " انقلابی بنام خدا " را رقم زد. انقلابی که آخرین انقلاب قرن بیستم بود و برخی نظریه پردازان آنرا زلزله قرن لقب دادند.


بدون شک « بازرگان » یکی از بازیگران و کاروان داران جریان بیداری اسلامی در پیمودن راه طولانی‌اش بسوی پیروزی بود. او در دورانی وارد عرصه دفاع فکری و عقلی از آموزهای اسلامی شد که هجمه‌ای سخت از سوی غربگرایان و شرق گرایان ( مادی گرایان و مارکسیست‌ها ) متوجه اسلام و مسلمانان شده بود و به رغم همه تحولات فکری و فراز و فرودهای سیاسی تا آخر عمر براین مشی استوار ماند و در تناسب با شرایط حادث و تجربیات حاصل به اعلام نظر و موضع گیری پرداخت و هرگز در این مسیر ترس و هراسی بخود راه نداد و آنچه را مطابق با باور دینی خود درست می دانست در نظر بیان و در عمل بدان وفادار بود. این توصیف " غلامرضا نجاتی " در پیشگفتار کتاب « شصت سال خدمت و مقاومت »، که بازتاب دهنده خاطرات مهندس بازرگان در گفتگو با وی است، بحق رواست و چهره و نقش او را درتاریخ معاصر ایران واتاب می دهد.


" بازرگان در تاریخ نیم قرن اخیر ایران، نامی است برجسته و پرماجرا، حضور او در عرصه سیاست از حضور فکری و فرهنگی او جدا نبود. کوشش برای راهیابی اندیشه دینی در میان جوانان، در دورانی که حزب توده با امکانات وسیع تبلیغاتی، دانشگاه و مدارس را قبضه کرده بود؛ همکاری با دکتر مصدق در جریان نهضت ملی کردن صنعت نفت؛ نقش تعیین کننده‌اش در خلع ید از شرکت سابق؛ پیکار دشوار و طولانی ضد استبدادی و ضد دیکتاتوری، در طول زندگی سیاسی، کارنامه‌ای ماندگار و سرشار از ارزش‌های اجتماعی برای او فراهم ساخت.


بازرگان در میان مردان سیاسی دوران بعد از مشروطه تاکنون، از دو ویژگی عمده برخوردار بود؛ نخست اینکه بیش از ٤٠ سال در صحنه سیاست، در موضع " اپوزسیون " بی‌وقفه ستیز کرد و در برابر هیچ قدرت خودکامه و مستبدی سرتسلیم فرود نیاورد، دیگر آنکه هیچ سیاستمداری مانند او، چه در دوران مبارزات آزادی طلبانه‌اش در نقش اپوزسیون، و چه به هنگام نخست وزیری، از سوی ابناء روزگار به ناحق آماج اتهام، کارشکنی و خصومت قرار نگرفت. " ( ص هفده )


در استقلال فکری و سیاسی بازرگان همین بس که پس از پیروزی انقلاب اسلامی برهبری امام خمینی تنها دو کس بودند که در برابر قدرت بلامنازع رهبر جمهوری اسلامی ایران نقش انتقادی خود را حفظ و ایفا کردند. این دوکس که خود نقشی بسزا در شکل دهی به نهضت اسلامی و رهبری امام خمینی داشتند، مهندس بازرگان و آیت الله منتظری بودند. ایندو که یکی اولین نخست وزیر انقلاب بود، و دیگری به قائم مقامی رهبری رسید، چون خود را از پایه گذاران انقلاب اسلامی و استخوان خورد کرده نهضت می دانستند، و به خود اتکا و باور داشتند، و به گونه‌ای خود را همسنگ امام خمینی قلمداد می کردند، هرگز درقالب مقام خود را نباختند و فریب قدرت را نخوردند و همچون گذشته به مشی و باورهای دینی و اخلاقی خود وفادار ماندند و تاب انحرافات حادث را نیاوردند، و همین باعث شد که از قدرت بیافتند، با اینهمه پس از رهایی از قدرت و در انزوا نیز هرگز از ایفای نقش انتقادی و اصلاحی خود وا نماندند، و به ویژه بازرگان در قالب کار حزبی " نهضت آزادی " و به رغم شرایط سخت همچنان پیگیر مسائل سیاسی و اجتماعی بود و به اعلام موضع و نظر می پرداخت.


بررسی سیر فکری و سیاسی و عملی بازرگان حکایت از پویایی او در انطباق با شرایط حادث و تجربیات حاصل دارد. او که از سالهای دهه بیست شمسی تا پیروزی انقلاب در پی اثبات کارآیی آموزه‌های دینی برای اداره اجتماع و به گونه‌ای حکومت دینی بود، پس از پیروزی انقلاب اسلامی و تجربه حکومت جمهوری اسلامی ایران بتدریج از آموزه‌های گذشته خود فاصله گرفت و به تجدید نظر در آن آموزه‌ها پرداخت و سرانجام آنرا در قالب یک سخنرانی با عنوان " خدا و آخرت تنها برنامه بعثت انبیاء " نظریه پردازی و ارائه کرد که خود باعث مباحث فکری بسیار دراین زمینه شد و بازهم اورا به عنوان پیشروی در این زمینه در کانون نظر و بحث قرار داد.


بازرگان که بحق به لحاظ فکری همواره از زمانش جلوتر بود و از اینرو نتوانست اکثریتی از مردم و حتی نخبگان و تحصیلگردگان را که مفتون نظریه‌های انقلابی شده بود، با مشی اصلاحی و دموکراتی خود همزبان و همراه کند، سرانجام در ٣٠ دیماه سال ٧٣ پس از عمری خدمت و جهاد و مقاومت دعوت حق را لبیک گفت و به دیار باقی شتافت اما گذر زمان چهره و شخصیت و افکار مصلحانه اورا بیش از پیش آشکار ساخت و جایگاه او را در چشم و دل ایرانیانی که در گذر از " راهبرد انقلاب " به " راهبرد اصلاحات " رسیدند، بازتر و برجسته تر کرد، و امروز در بیستمین سالگرد هجرت او بسوی معبودش یاد و نامش را گرامی می دارند، و بجاست که با رجوع به افکار و اندیشه‌ها و مشی عملی او، به قدردانی از او و ترویج اندیشه‌ها و راه مصلحانه او برای توسعه و پیشترفت کشور بپردازیم.
 

نظرات وارده در یادداشت ها لزوما دیدگاه جرس نیست.


ارسال به :


نظرات
ارسال نظر
مشخصات فردی من را به خاطر داشته باش

*نظرات حاوی کلمات و عبارات رکیک و غیر اخلاقی و همچنین توهین و افترا منتشر نخواهد شد .
**از نوشتن نظر خود به صورت فینگلیش خودداری نمایید.
***از اینجا فینگلیش را به فارسی تبدیل کنید.