جمعه ۰۵ خرداد ۱۳۹۶ -
- 26 May 2017
29 شعبان 1438 آخرین به روز رسانی : ساعت ۱۸:۱۷ به وقت ایران
جنبش راه سبز - جرس
ایران و گروههای شبه نظامی عراق
ایران و گروههای شبه نظامی عراق
جرس: شبکه‌های اجتماعی همچون فیس بوک، تیو‌تر و از همه مهم‌تر یوتیوب، لبریز از تصاویر و فیلم‌هایی از گروههای مسلح شیعی عراقی هستند که در مبارزه‌ای خونین با نیروهای دولت اسلامی، «داعش» به سر می‌برند. 

گرچه برخی از گروههای شبه نظامی شیعی، همچون ارتش مهدی، حتی پیش از پیدایش داعش در عراق نیز فعالیت داشتند اما سقوط ناگهانی و پی در پی شهرهای عراق، فروریختن ارتش عراق، رسیدن نیروهای داعش به پشت دروازهای بغداد و پیام آیت الله سیستانی مرجع عالی شیعیان عراق برای مبارزه با داعش موجب شد تا این گروه‌ها با تعداد نیروهای بیشتری وارد میدان مبارزه شوند.


داعش فرصتی مهیا کرد تا گروههای شبه نظامی شیعی عراقی نه تنها با افزایش ناگهانی تعداد نفرات خود مواجه شدند که از سلاح‌های کارآمد‌تر و لباس‌های یکسان و منظم و آموزش‌های بهتر نظامی نیز برخوردار شوند. این گروه‌ها البته همچون ارتش‌های منظم از حقوق ماهیانه و مرخصی منظم نیز برخوردارند. در میدان مبارزه نیز زمانی که ارتش عراق در برابر داعش از هم پاشید و روحیه خود را باخت، همین گروههای شبه نظامی شیعه بودند که ابتکار عمل را در دست گرفتند و بسیاری از مناطق از دست رفته را از دست داعش خارج کردند.


در کنار گروههای مسلحی همچون نجبا، السلام، ابوالفضل عباس، مختار و شیبانی می‌توان چهار گروه را به عنوان گروههای اصلی و بزرگ‌تر معرفی کرد: «سپاه بدر»، «تیپ روز موعود و سرایا السلام»، «عصائب اهل حق» و «گردان‌های حزب الله عراق» گروههایی هستند که در ماههای اخیر همواره نام و تصویر ان‌ها در رسانه‌های جمعی و شبکه‌های اجتماعی به وفور شنیده و دیده می‌شوند.

نگاهی کلی به این گروه‌ها


بسیاری‌ها تصور می‌کنند که ارتش عراق نقش محوری در مبارزه با داعش را بازی می‌کند و گروههای شبه نظامی شیعه نیز در کنار و هماهنگ با ارتش عراق در میدان‌های جنگ حضور دارند. واقعیت اما این است که در زمین مبارزه این گروههای شبه نظامی شیعه هستند که نقش اصلی را بازی می‌کنند. معمولا هم به طور مستقل از ارتش رسمی عراق مبارزه می‌کنند و در صورت لزوم به طور مستقل و منفصل در همکاری با ارتش عراق دست به عملیات‌های مشترک می‌زنند.
خود این گروه‌ها هم چندان با یکدیگر همکاری نمی‌کنند، هر گروه به طور مجزا عملیات خود را انجام می‌دهد و‌گاه میان آن‌ها رقابت و اختلاف نیز گزارش شده است.


بر اساس گزارش‌های رسانه‌های عربی حقوق ماهیانه سربازان و اعضای این گروه‌ها چیزی در حدود ۶۰۰ دلار است. در جنگهایی که در جریان است. سلاح‌هایی که این گروه‌ها استفاده می‌کنند بعضا پیشرفته و مدرن‌تر از سلاح‌هایی است که معمولا گروههای چریکی از آن‌ها استفاده می‌کنند. سلاح‌های ساخت ایران همچون تفنگ‌های ضد تانک ۱۲۰ میلیمتری، ۱۰۶، ۸۲ و ۶۰ میلیمتری نیز به وفور در دسترس ان‌ها قرار دارد. ان‌ها همچنین مجهز به سلاح‌های ساخت امریکا همچون‌ام ۱۶ و تفنگ‌های مخصوص تک تیرانداز‌ها موسوم به استیونس نیز هستند.


گروههای شبه نظامی شیعه عراقی معمولا سلاح‌های سنگین همچون تانک و یا خودروهای زرهی در اختیار ندارند و با خودروهای غیر زرهی مانند وانت٬ کار انتقال نیروهای خود را انجام می‌دهند. با توجه به ماهیت کنونی جنگ عراق، که جنگی خیابان به خیابان، روستا به روستا است استفاده از این نوع خودرو‌ها ظاهرا برای این گروه‌ها ارزان‌ترین و کارآمدترین وسیله حمل و نقل است.


جای پای محکم ایران


گروههای شبه نظامی شیعه عراقی معمولا تابعی از احزاب و چهره‌های قدرتمند و پر نفوذ شیعی عراقی هستند. همچون احزاب شیعه که روابطی دیرینه با ایران دارند این گروههای نظامی نیز روابط گسترده‌ای با ایران دارند و دقیقا همچون گروههای سیاسی شیعه عراقی که اختلافات گسترده موجب تشتت آن‌ها شده است و معمولا این ایران است که میان آن‌ها میانجگری می‌کند، گروههای نظامی نیز دارای همین خلا هستند. خلائی که فرماندهان ایرانی و به احتمالی قریب به یقین «قاسم سلیمانی» آن را پر می‌کند.


در سوی دیگر این قضیه، هیچ کشوری همچون ایران انگیزه حمایت مالی و آموزش نظامی به این شبه نظامیان شیعی را ندارد. برخی از این گروه‌ها همچون «سپاه بدر» که امروز نقشی کلیدی در مبارزه با داعش بازی می‌کند، عملا گروهی است که در خاک ایران و توسط سپاه پاسداران تاسیس شد و حتی در جنگ علیه صدام حسین در کنار نیروهای ایرانی بود.
در نحوه نگرش منطقه‌ای نیز سیاست‌های این گروههای نظامی در انطباق تقریبا کامل با نظامیان ایرانی قرار دارد. آن‌ها بعضا در جنگ داخلی سوریه نیز نقش ایفا می‌کنند و از تثبیت حکومت رئیس جمهور اسد در دمشق حمایت می‌کنند. مخالف بازگشت نیروهای نظامی آمریکایی به عراق هستند و اغلب آن‌ها همچون ارتش مهدی – امروزه به نام تیپ روز موعود – سابقه درگیری‌های مسلحانه با نیروهای آمریکایی در عراق را دارند.


در ماههای اخیر گزارش‌های بسیاری مبنی بر حضور نظامیان برجسته حزب الله لبنان در عراق برای آموزش‌های بهتر کادرهای این گروههای نظامی منتشر شده است. قاسم سلیمانی به عنوان یکی از مهم‌ترین چهره‌های نظامی ایران نیز در ماههای اخیر دائم در عراق به سر می‌برد و هر بار تصاویر او در کنار نیروهای شبه نظامی شیعه منتشر می‌شود. از آنجایی که ایران داری نیروی نظامی در عراق نیست، مسلم است که کار هدایت، هماهنگی و مشورت‌های نظامی و تجهیز این گروه‌ها بر عهده سلیمانی و دیگر فرماندهای ایرانی باشد.


با در کنار هم گذاشتن این واقعیات و دنبال کردن گزارش‌ها و تحلیل‌هایی که در رسانه‌های منطقه‌ای منتشر می‌شوند باور این مسئله که ایران نفوذی‌ گاه بیشتر از دولت بغداد بر روی این گروه‌ها دارد موضوعی روشن و قابل درک به نظر می‌رسد.

آشنایی با چهار گروه اصلی شبه نظامی شیعه عراقی


همانگونه که گفته شد در میان گروههای متنوع شبه نظامی شیعه عراقی، می‌توان از گروههایی چون «سپاه بدر»، «تیپ روز موعود و سرایا السلام»، «عصائب اهل حق» و «گردان‌های حزب الله عراق» به عنوان چهار گروه اصلی نام برد. هر چند در خصوص تعداد دقیق نیروهای نظامی، منابع مالی و اطلاعات پایه‌ای دیگر آمار رسمی وجود ندارد، اما با فعالیت‌های گسترده این گروه‌ها در ماههای اخیر و در کنار تمرکز رسانه‌های جهانی بر حوادث عراق، اطلاعات زیادی از این گروه‌ها به رسانه‌ها راه پیدا کرده است.


سپاه بدر


سپاه بدر در واقع بخش نظامی «مجلس اعلای اسلامی عراق» است. رهبری این مجلس را اکنون عمار حکیم بر عهده دارد. سپاه بدر را ابتدا «سید محمود هاشمی شاهرودی» از اعضای برجسته مجلس اعلا و در سال ۱۳۶۱ در ایران پایه گذاری کرد، پس از دو سال٬ رهبری این گروه نظامی به آیت الله محمدباقر صدر رسید و تاکنون این نیروی نظامی که گفته می‌شود تا ۱۵ هزار نفر نیرو در اختیار دارد، زیر نظر خانواده حکیم اداره می‌شود. این آمار البته‌ گاه تا ۵۰ هزار نفر ذکر شده است. چهره شاخص نظامی این گروه «هادی العامری» است که همزمان ریاست «سازمان بدر» را نیز بر عهده دارد.


این سازمان که در شهر نجف – مقر اصلی خاندان حکیم – ایجاد شد در بخش‌های اقتصادی و فرهنگی، رسانه‌ای و ورزشی و خیریه‌ای فعالیت می‌کند. با بهتر شدن وضعیت امنیتی در عراق، اعضای بلندپایه سپاه بدر تصمیم به کاهش فعالیت‌های آن و تمرکز بر «سازمان بدر» گرفتند و تقریبا فعالیت‌های «سپاه بدر» متوقف شد. حمله داعش اما موجب شد تا این گروه شبه نظامی دوباره جان تازه‌ای بگیرد و این بار بر تعداد نیروهای نظامی خود بیفزاید.


سپاه بدر علاوه بر اینکه در سالهای جنگ هشت ساله در کنار نیروهای ایرانی علیه نظامیان عراقی مبارز می‌کردند در قیام شیعیان در سال ۱۹۹۱ علیه صدام حسین نیز نقش فعالی را ایفا کرد. مقر اصلی آن‌ها شهر نجف، حوزه اصلی فعالیت آن‌ها اطراف بغداد و جنوب عراق – مناطق شیعی – است و مهم‌ترین عملیات آن‌ها آزادسازی شهر آمرلی بوده است. در آزاد سازی این شهر شیعه نشین تیپ سرایای اسلام و روز موعود نیز مشارکت و همکاری داشتند.


بیشتر تصاویری که از قاسم سلمیانی منتشر می‌شود در کنار نیروهای «سپاه بدر» و فرمانده آن‌ها «هادی عامری» است. از نکات جالب دیگر در خصوص این گروه شبه نظامی بسیار نزدیک به ایران این است که سپاه بدر اکنون چند ماهی است در «کمپ اشرف» که در گذشته متعلق به سازمان مجاهدین خلق ایران بود، ساکن شده است و البته نام آن به «کمپ عراق جدید» تغییر یافته است.

روز موعود و سرایا السلام


تیپ روز موعود و سرایا السلام، در واقع جانشین «سپاه مهدی» است که در سال ۲۰۰۸ و پس از درگیری‌هایی که میان اعضای آن با دولت نوری مالکی به وجود آمد فعالیت آن ممنوع شد. سپاه مهدی زیر نظر «مقتدی صدر» روحانی شیعه و فرزند آیت الله صدر اداره می‌شد و یکی از سرسخت‌ترین مبارزان علیه حضور نظامی آمریکا در عراق و در مناقشه با خود دولت عراق بود. پس از ممنوعیت سپاه مهدی، تیپ روز موعود که قرار بود گروه شبه نظامی کوچکتری باشد راه اندازی شد و پس از حمله داعش به عراق گروه سرایا السلام نیز با استفاده از دواطلبان شیعه راه اندازی شد.


مقر اصلی این گروه در شهرک صدر در شمال بغداد است و تعداد آن‌ها را ده‌ها هزار تن ذکر می‌کنند. آزادی جرف الصخر در استان بابل – در جنوب استان بغداد – از شاخص‌ترین عملیات این گرووهاست. آن‌ها همچنین در درگیری‌های کنونی در اطراف سامرا نقشی فعال ایفا می‌کنند. کار تجهیز این گروه‌های شبه نظامی عراقی نیز به ایران نسبت داده می‌شود.
همچون سپاه بدر، تیپ روز موعود نیز علاوه بر عراق در جنگ داخلی سوریه و با عنوان «مدافعان حرم» حضرت زینب فعالیت دارند.


عصائب اهل حق
گروه عصائب اهل حق همچون ارتش مهدی، یکی از جنجالیترین نیروهای شبه نظامی عراقی است. این گروه که در ابتدا بخشی از ارتش مهدی بود در ادامه از آن جدا شد و مبارزه شدید نظامی علیه نیروهای آمریکایی در عراق که ان‌ها را «اشغالگر» توصیف می‌کردند صورت دادند. این گروه که زیر نظر شیخ «قیس خزعلی» است و‌گاه به عنوان ارتش خزعلی از آن نام برده می‌شود از گروههای شیعه عراقی است که معتقد به «ولایت فقیه» و ولایت آیت الله خامنه‌ای است.
آن‌ها حزب الله لبنان را از الگوهای خود معرفی می‌کنند. مرکز اصلی آن‌ها شهرک صدر و بغداد است. این گروه که تا قبل از حمله داعش حدود ۳ هزار نفر عضو داشت پس از حمله داعش و هجوم داوطلبین برای مسلح شدن، تعداد اعضایش را تا ۵۰ هزار نفر اعلام می‌کند.


عصائب اهل حق که در برخی از عملیات بزرگ آزاد سازی همچون بیجی، جرف الصخر حضور داشته است بسیار علاقمند است که خود را به ایران نزدیک نشان دهد. عصائب اهل حق همچنین حضوری گسترده در جنگ داخلی سوریه در حمایت از حکومت بشار اسد دارد.

گردان‌های حزب الله عراق


گردان‌های حزب الله عراق، تنها گروه در میان این چهار گروه شبه نظامی شیعه عراقی است که در لیست سیاه تروریستی ایالات متحده قرار گرفته است. این گروه از اولین گروههای عراقی بود که اقدام به کارگذاشتن بمب‌های کنار جاده‌ای کرد. نام این گروه در ابتدا گردان‌های ابوالفضل عباس بود و مهم‌ترین هدف آن‌ها آسیب رساندن و هدف قرار دادن سربازان آمریکایی در عراق بود. در سال ۲۰۰۸ و زمانی که دولت وقت عراق – به ریاست نوری مالکی – علیه این گروه و ارتش المهدی اعلام جنگ کرد، بسیاری از رهبران ان دستگیر شدند و گفته شد که برخی از رهبران آن به ایران گریختند.


مانند دیگر گروههای شبه نظامی شیعه عراقی، با خروج نیروهای نظامی آمریکایی از عراق، دامنه فعالیت آن‌ها کاهش پیدا کرد و رفته رفته به سمت انحلال فعالیت‌های نظامی و تمرکز بر فعالیت‌های سیاسی و اقتصادی روی آوردند. با حمله داعش کتاب گردان‌های حزب الله عراق نیز تعداد نیرو‌هایش از ۲ هزار نفر به ۳۰ هزار تن افزایش پیدا کرد.


بر اساس برخی گزارش‌ها از جمله روزنامه واشنگتن پست، روابط بسیار نزدیک ایران با این گروه موجب شده است تا ایران راکت‌های اش‌تر و کرار خود را در اختیار ان‌ها قرار دهند.


ارتش مختار که توسط واثق البطاط تشکیل شده است و از جمله عملیات آن حمله به کمپ لیبرتی، مقر اعضای سازمان مجاهدین خلق ایران، و کشتن هفت تن از اعضای آن است، گروهی است که از همین گردان‌های حزب الله عراق منشعب شده است. 

ارسال به :